لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

برای شناسایی ژنها در گندم نان، گام اول شناسایی کروموزوم حامل صفات مورد نظر است. در این بررسی به منظور شناسایی کروموزوم های موثر در تاریخ ظهور خوشه و وزن هزار دانه از رگه های جایگزین کروموزومی متقابل بین دو واریته شاین و ویچیتا بصورت دو گانه استفاده شد. آزمایش در دو طرح بلوک کامل تصادفی هر کدام با دو تکرار برای هر گروه در جوار یکدیگر اجرا گردید. تاریخ خوشه دهی تا ظهور 50 % خوشه ها بر اساس دو خط وسط از چهار خط موجود در هر کرت محاسبه شد. پس از برداشت دو خط وسط، وزن هزار دانه با وزن کردن 250 دانه از هر ژنوتیپ در هر تکرار محاسبه گردید. برای برآورد حداقل تعداد ژنهای موثر در ظهور خوشه، جمعیت های F1, P2, P1 و F2 حاصل از تلاقی بین ویچیتا و شاین در مزرعه با فاصله کشت شده و تاریخ ظهور خوشه اصلی برای هر بوته ثبت گردید. ویچیتا دارای ژنهایی روی کروموزمهای 3D, 3A و 1D می باشد که باعث زودرسی می شوند. شاین روی کروموزومهای 1D 6A, 3D, 3A و 4D دارای ژنهایی است که باعث دیررسی می شوند. همچنین ویچیتا روی کروموزومهای 6A, 3D, 3A و 2A دارای ژنهایی است که باعث افزایش وزن هزار دانه می شوند، و شاین روی کروموزومهای 6A, 3D, 3A و 7B دارای ژنهایی است که باعث کاهش وزن هزار دانه می شوند. حداقل تعداد ژنهای موثر در تاریخ خوشه دهی در شرایط مزرعه (2.38) با اشتباه معیار استاندارد (0.91) برآورد گردید که با توجه به برآورد نقصانی تعداد ژن توسط فرمولهای موجود، می توان تعداد ژن را تقریبا 3 در نظر گرفت، که کم و بیش با نتایج بدست آمده از آزمایشهای کروموزومی مطابقت دارد.

لاین های خالص جهش یافته زودرس سویا که حاصل جهش زایی در اثر پرتودهی گاما به وسیله Co60 با دزهای جذبی 100، 150، 200 و 250 گری بودند، به منظور ارزیابی صفات زراعی و مقایسه عملکرد آنها با دو رقم تجارتی کلارک و ویلیامز، در دو منطقه کرج و الشتر (خرم آباد) در قالب طرح آزمایشی شبکه ای ساده 7×7 متر در دو تکرار کاشته شدند. در کرج، بین عملکرد لاین های جهش یافته و عملکرد آنها در مقایسه با رقم ویلیامز تفاوت معنی دار آماری در سطح 1% و با رقم کلارک در سطح 5% وجود داشت. لاین شماره 47 با عملکرد 4782 کیلوگرم دانه در هکتار، رتبه اول و لاین شماره 38  با 4722 کیلوگرم دانه در هکتار رتبه دوم را داشت و تعدادی از لاین ها 10 تا 12 روز نسبت به ارقام تجارتی شاهد زودرس تر شدند. درالشتر، عملکرد دانه ای لاین های جهش یافته نسبت به رقم تجارتی و پرمحصول ویلیامز تفاوت معنی دار آماری در سطح 5 % داشت. بالاترین عمکرد دانه ای به لاین 47 اختصاص داشت که معادل 3147 کیلوگرم در هکتار بود. دوره رویش آن نیز حدود دو هفته نسبت به رقم زودرس کلارک کوتاهتر بود. تجزیه و تحلیل عملکردهای دانه ای دو منطقه کرج و الشتر نشان دادند که عملکردهای دانه ای 15 لاین جهش یافته نسبت به رقم تجارتی کلارک و 36 لاین جهش یافته نسبت به رقم تجارتی ویلیامز برتری داشتند. لاین جهش یافته 18 با عملکرد دانه ای 3643 کیلوگرم در هکتار رتبه اول را داشت و در هر دو منطقه نسبت به دو رقم تجارتی شاهد (کلارک و ویلیامز) زودرس تر بود.

به منظور مطالعه تنوع ژنتیکی و اثر تنش خشکی بر عملکرد دانه و برخی خصوصیات فیزیولوژیک گندم نان، مطالعه ای با 80 ژنوتیپ گنـدم نان در سال زراعی 91-1390 در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در شرایط تنش خشکی آخر فصل و نرمال (بدون تنش) انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اختلاف بسیار معنی داری بین ژنوتیپ های مورد آزمایش از لحاظ تمامی صفات مورد بررسی، به استثنای محتوای کلروفیل b و کل وجود دارد. اثر محیط نیز روی عملکرد دانه، دوره ی پرشدن دانه و وزن دانه در سطح احتمال یک درصد و روی محتوای نسبی آب برگ در سطح احتمال پنج درصد معنی دار بود. در اثر تنش خشکی به طور متوسط، محتوای کلروفیل a به میزان 3.54 درصد، عدد کلروفیل متر به میزان 2 درصد و محتوای نسبی آب برگ به میزان 10 درصد کاهش و محتوای کلروفیل b و کلروفیل کل به ترتیب 6.16 و 2.68 درصد افزایش یافت. همچنین، در اثر تنش خشکی به طور متوسط، 23.48 درصد از عملکرد دانه، 19.14 درصد از طول دوره پرشدن دانه و 18 درصد از وزن تک دانه کاسته و 2.20 درصد به سرعت پر شدن دانه افزوده شد. در هر دو شرایط بدون تنش و تنش خشکی، بین محتوای کلروفیل a و b و نیز بین سرعت پر شدن دانه و طول دوره پر شدن دانه، همبستگی منفی و بسیار معنی داری مشاهده شد، در حالی که همبستگی بین محتوای کلروفیل b و کل و نیز بین سرعت پر شدن دانه و وزن تک دانه مثبت و بسیار معنی دار بود و در مقابل، همبستگی معنی داری بین عملکرد دانه با سایر صفات دیده نشد. نتایج این تحقیق نشان داد که تنش خشکی آخر فصل اثر معنی داری بر اغلب صفات مورد مطالعه و به خصوص بر عملکرد دانه داشت. بنابراین، در مناطق با اقلیم مشابه که خطر خشکی آخر فصل وجود دارد، باید از ارقامی استفاده شود که سازگار با شرایط منطقه و متحمل به تنش خشکی باشند و از اینرو، ارقام زودرسی که پتانسیل عملکرد دانه بالایی نیز دارند، در این شرایط موفق تر می باشند.

گلرنگ زراعی در طیف وسیعی از دنیا از هند و چین تا آفریقا و اروپا پراکنده می باشد. مطالعات قبلی نشان می دهد که تنوع موجود در ژرم پلاسم داخل کشور برای برخی صفات از جمله پاکوتاهی، زودرسی و اجزای عملکرد بسیار محدود است و لازم است که کلکسیون های ژرم پلاسم سایر نقاط دنیا نیز مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس تعداد 100 ژنوتیپ داخلی و خارجی گلرنگ به مدت 2 سال (1391 و 1392) در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان به صورت طرح لاتیس 10 × 10 از نظر عملکرد، صفات زراعی و مورفولوژیک مورد بررسی قرار گرفتند. بین ژنوتیپ های مورد بررسی اختلاف بسیار معنی داری برای تمامی صفات مورد مطالعه از جمله صفات روز تا گل دهی، عملکرد دانه، ارتفاع بوته، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، وزن هزار دانه، درصد روغن و شاخص برداشت وجود داشت که حاکی از تنوع بالا در ژرم پلاسم مورد مطالعه می باشد. در بین اجزای عملکرد بیشترین وراثت پذیری متعلق به صفت وزن هزار دانه و تعداد دانه در طبق بود. کمترین وراثت پذیری نیز به عملکرد دانه در بوته اختصاص داشت که نشان می دهد اصلاح غیرمستقیم عملکرد سودمند تر خواهد بود. ضرایب همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی نشان داد که صفات تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق و شاخص برداشت همبستگی مثبت و معنی داری با عملکرد دانه داشتند. نتایج رگرسیون مرحله ای و تجزیه مسیر نشان داد که تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق و وزن هزار دانه از مهم ترین اجزای عملکرد محسوب می شوند که در این میان تعداد طبق در بوته بیشترین اثر مستقیم را بر عملکرد دانه داشت. این صفات می توانند به عنوان شاخص انتخاب در برنامه های به نژادی مورد استفاده قرار گیرند. نتایج تجزیه به عامل ها، 3 عامل را مشخص نمود که 72.56 درصد از تنوع کل را توجیه کردند. این عامل ها به ترتیب عامل فنولوژیک، مخزن فیزیولوژیک و عامل بهره وری نامیده شدند. تجزیه کلاستر بر اساس صفات مورفولوژیک و زراعی ژنوتیپ ها را در سه کلاستر گروه بندی کرد. ژنوتیپ های ایرانی به طور مشخص از ژنوتیپ های خارجی جدا شدند و در کلاستر سوم قرار گرفتند. به طورکلی نتایج نشان داد که تنوع ژنتیکی وسیعی در ژرم پلاسم ایرانی و خارجی وجود دارد که می تواند در برنامه های اصلاحی مورد استفاده قرار گیرد.

به منظور تعیین بهترین تراکم بوته و مناسبترین تاریخ کاشت ارقام زودرس ذرت دانه ای بعنوان کشت دوم در تناوب با گندم، دو رقم سینگل کراس 301 به عنوان نماینده گروه زودرس و سینگل کراس 108 به عنوان نماینده گروه خیلی زودرس در دو آزمایش جداگانه در 3 تاریخ کاشت اول، دهم و بیستم تیرماه در طی سال های 1388 و 1389 و در دو منطقه بایع کلاء (نکا) و قراخیل (قائمشهر) مورد بررسی قرار گرفتند. تراکم های کاشت 75، 85، 95 و 105 هزار بوته در هکتار بود. طرح در قالب اسپلیت پلات در 3 تکرار اجرا گردید. تاریخ های کاشت در کرت های اصلی و تراکم ها در کرت های فرعی قرار گرفتند. پس از برداشت، عملکرد دانه هر تیمار بطور جداگانه محاسبه شد. بهترین فاصله و تاریخ کاشت برای هر رقم با توجه به عملکرد دانه در طی دو سال و در هر منطقه مشخص گردید. در منطقه بایع کلاء (نکا) در مورد هیبرید سینگل کراس 301 بهترین تراکم 75 هزار بوته در هکتار با متوسط عملکرد 8.1 تن در هکتار تعیین گردید. در مورد هیبرید سینگل کراس 108 بیشترین عملکرد دانه مربوط به تراکم 85 هزار بوته در هکتار با متوسط عملکرد 7.3 تن در هکتار بود. در منطقه قراخیل، هیبرید سینگل کراس 301 بهترین تراکم جهت مصرف دانه در این منطقه 75 هزار بوته در هکتار با متوسط عملکرد 7.7 تن در هکتار بوده است. در این منطقه در مورد هیبرید سینگل کراس 108 بهترین تراکم 85 هزار بوته در هکتار با متوسط عملکرد 7.2 تن در هکتار بدست آمد. به طورکلی تاریخ کاشت و تراکم بیشترین تاثیر را بر وزن هزار دانه داشته و هیبرید 301 عملکرد بالاتری نسبت به هیبرید 108 در کشت پس از گندم دارد.

به منظور دست یابی به ژتوتیپ های با خواص کمی و کیفی مطلوب و سازگار در شرایط آب و هوایی متفاوت، تعداد هشت ژنوتیپ و دو رگه پنبه در قالب طرح آزمایشی پایه بلوک های کامل تصادفی با رقم شاهد (ورامین) در چهار تکرار و در شش منطقه از سال 1376 به مدت دو سال مورد مطالعه قرار گرفتند. با استفاده از آزمون بارتلت تعدادی از مناطق از ادامه تجزیه آماری حذف و پس از اطمینان از یک نواختی آزمایش ها، تجزیه مرکب براساس محیط (سال × مکان) و با فرض تصادفی بودن محیط و ثابت بودن ارقام انجام گردید.نتایج به دست آمده از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که عملکرد ژنوتیپ ها در سطح یک درصد معنی دار است. هم چنین در تجزیه ورایانس مرکب تفاوت بین محیط ها و اثر متقابل محیط × ژنوتیپ در سطح یک درصد معنی دار بود. برای گزینش بهترین واریته با عملکرد بالا و پایدار، آماره های پارامتری مختلف تجزیه پایداری شامل تیپ I پایداری (CVi, Si2)، تیپ II پایداری (biσi2, wi2)، تیپ III پایداری (Sdi2) و هم چنین آماره های غیرپارامتری براساس میانگین رتبه ارقام (R¯)، انحراف معیار رتبه (SDR) و روش گزینه هم زمان آماره های پارامتری و غیرپارامتری برای عملکرد و پایداری (Ysi) محاسبه گردیدند. در نهایت با در نظر گرفتن خصوصیات مهم زراعی و تکنولوژیکی ارقام از قبیل عملکرد، زودرسی، طول الیاف، کیل و درصد یک نواختی و ظرافت الیاف، دورگه کوکر × بلغار به عنوان رقم جدید پرمحصول و پایدار و واجد صفات مطلوب به عنوان جایگزین رقم ورامین، گزینش گردید.

شوری مساله بسیار جدی برای توسعه کشاورزی، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، به شمار می رود. از طرف دیگر، مزایای متعدد کشت بدون خاک در این مناطق سبب گسترش استفاده از این سیستم ها شده است. در این پژوهش، به منظور بررسی اثر بسترهای مختلف کشت و تنش شوری بر ویژگی های فیزیولوژیک و عملکرد کلم بروکلی، آزمایشی به صورت فاکتوریل با دو فاکتور بستر کشت (کوکوپیت، پرلایت، ماسه، 25% کوکوپیت+ 75% پرلایت، 75% کوکوپیت+ 25% پرلایت و 50% پیت+ 50% پومایس) و سه سطح شوری (صفر، 100 و 150 میلی مولار کلرید سدیم) با چهار تکرار انجام شد. نتایج نشان داد که بستر کشت، سطوح مختلف شوری و اثر متقابل آنها تاثیر معنی داری بر ویژگی های مورفولوژیک، تعداد روز تا گل دهی، وزن تر و خشک برگ، غلظت عناصر غذایی و وزن سر داشت، به طوری که بیشترین مقادیر فاکتور های ذکر شده در تیمار سطح شوری صفر و بستر کشت 50% پیت+ 50% پومایس به دست آمد. این بدان معنی است که بستر کاشت بر تاثیر شوری روی گیاهان موثر می باشد. سطوح زیاد شوری باعث کاهش رشد و عملکرد کلم بروکلی شده و این کاهش رشد با کاهش میزان کلروفیل و غلظت عناصر کلسیم، پتاسیم و آهن و افزایش غلظت سدیم و کلر در بافت برگ همراه بود. بهترین ترکیب بستر کشت، چه در شرایط شور و چه در شرایط غیر شور، 50% پیت+ 50% پومایس بود. اگرچه کلم بروکلی در بستر پرلایت رشد مناسبی نداشت، ولی باعث زودرسی آن شد. در این آزمایش، تیمار شوری علاوه بر کاهش وزن سر، کیفیت محصول کلم بروکلی را نیز کاهش داد. با توجه به نتایج به دست آمده، بستر 50% پیت+ 50% پومایس مناسب ترین بستر برای تولید کلم بروکلی بود.

این طرح با هدف بررسی تاثیر مقدار نیتروژن و فاصله ردیف بر عملکرد و اجزاء عملکرد پنبه رقم گلستان در قالب کرت های خردشده (اسپلیت پلات) با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در 4 تکرار در سال های 1391 و 1392 به مدت دو سال زراعی بعد از برداشت کلزا اجرا شد. عامل اصلی آزمایش چهار سطح نیتروژن شامل صفر، 50، 100 و 150 درصد توصیه کودی و عامل فرعی 4 فاصله ردیف شامل 40،60،80 و 100 سانتی متر بودند. نتایج نشان داد که با افزایش سطوح کود نیتروژن از صفر به 150 درصد توصیه شده، عملکرد در واحد سطح از 2504 به 2834 کیلوگرم در هکتار افزایش یافت این افزایش از نظر آماری معنی دار بود اما بین سطوح کودی نیتروژن50، 100 و 150 توصیه کودی از نظر عملکرد در واحدسطح اختلاف معنی دار وجود نداشت. استفاده از کود نیتروژن بیشتر از توصیه کودی باعث افزایش ارتفاع بوته، طول شاخه رویا و زایا گردید اما بر زودرسی پنبه تاثیری نداشت. کاهش فاصله ردیف منجر به کاهش ارتفاع بوته، طول شاخه رویا و زایا و تراکم علف های هرز در واحد سطح شد اما باعث افزایش عملکرد کل و درصد زودرسی محصول گردید. کمترین ارتفاع بوته و طول شاخه رویا در فاصله ردیف 40 سانتی متر بدست آمد. در هر سطح کود نیتروزن، بیشترین عملکرد کل پنبه با فاصله ردیف 40 سانتی متر بدست آمد.