لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

با برآمدن جنبش دوم خرداد در ایران و رهبری این جنبش توسط روشن فکران دینی، مخالفان جنبش دایما روشن فکران دینی را متهم به عدم التزام دینی می نمودند. التزام به دین، همان مفهوم رایج در مطالعات جامعه شناسی دین است که اصطلاحا به آن میزان دینداری گفته می شود و روشن فکری دینی نیز حداقل یک نوع تلقی از دین یا نوعی قرائت رایج دینی محسوب می شود. که نوعی تجدد گرایی دینی است.این مقاله در صدد است تا در سطح وسیع تر و کلی تر، رابطه انواع قرائت های دینی - و نه یک قرائت خاص- را با میزان دینداری و ابعاد مختلف آن به صورت تجربی مورد بررسی قرار دهد. برای سنجش میزان دینداری از مدل گلاک و استارک و برای سنجش انواع قرائت های دینی از مدل ویلیام شپرد - که منطبق با کشورهای اسلامی و ایران است، استفاده شده است.جمعیت نمونه پژوهش را تعداد 707 نفر از دانشجویان دختر و پسر دانشگاه های دولتی تهران تشکیل می دهند که داده های آن از طریق پرسشنامه در بهمن و اسفند ماه 1386 گردآوری شده است. یافته های این پژوهش نشانگر آن است که نوع دینداری (قرائت دینی) دانشجویان با میزان دینداری آنها رابطه معنی داری در سطح 99% اطمینان، دارد. به این معنا که با افزایش یا کاهش میزان دینداری دانشجویان، نوع دینداری آنها نیز متفاوت می شود. از حیث ابعاد دینداری نیز مشاهده می شود که در ابعاد اعتقادی و تجربه دینی و پیامد دینی و مناسک، تفاوت عمده میان سکولارها و انواع دیگر دینداران است به تعبیر دیگر سایر دینداران از حیث ابعاد پیش گفته تفاوت معنی داری در التزام به دین ندارند.

0

در تبیین علل دینداری بیشتر زنان نسبت به مردان، کالت با ترکیب تئوری ریسک گریزی و تئوری قدرت – کنترل، دینداری زنان را به اقتدار پدرسالارانه یا برابر طلبانه در خانواده ایشان مربوط می کند. از طرف دیگر علی رغم تحقیقات گوناگون که یافته دینداری بیشتر زنان نسبت به مردان را تایید می کند، لوونتال معتقد است که این یافته در همه جوامع و فرهنگ ها و مذاهب مشاهده نمی شود و تفاوت هایی در این زمینه وجود دارد. ما در این مقاله برآنیم که به آزمون این فرضیه ها پرداخته، به این سوال ها پاسخ دهیم که آیا در ایرانیان زنان از مردان دیندارترند؟ آیا در مذاهب و ادیان ایرانی این یافته تایید می شود؟ آیا زنانی که در خانواده های با نفوذ بیشتر پدر زندگی می کنند، دیندارترند؟ برای پاسخگویی به این سوال ها پیمایش ملی ارزش های اجتماعی و فرهنگی ایرانیان با ابزار پرسشنامه و نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای اجرا شده است و نتایج تحقیق نشان می دهد: 1- در ایرانیان تفاوت های جنسیتی در دینداری به نفع زنان است؛ 2- تفاوت های جنسیتی در دینداری در سنی ها بیشتر از شیعه هاست، اما در میان مسیحیان به چشم نمی خورد؛ 3 – در زنانی که در خانواده های با نفوذ بیشتر پدر زندگی می کنند، دینداری بیشتری به چشم نمی خورد.

بررسی تعهد و التزام دینی جوامع یکی از مسائل عمده جامعه شناسی دینی است که در پژوهش های دینی مورد بررسی قرار می گیرد و هدف از آن ارائه الگویی برای تعهد دینی است که با مقیاس قرار دادن آن بتوان به سنجش دینداری افراد و جوامع پرداخت. این رویکرد مبتنی بر این پیش فرض است که اولا ارائه سنجه های دینداری امکان پذیر است و ثانیا این سنجه ها را به نحو «ابژکتیو» می توان به کار برد. با این پیش فرض ها بود که از ابتدای قرن بیستم در غرب و از چند دهه پیش در ایران تلاش هایی برای ارائه چنین سنجه ای از دین شده است؛ جدا از اینکه این تلاشها تا چه حد موفق بوده، خلا مباحث عمیق فلسفی در این زمینه احساس می شود؛ مخصوصا زمانی که اکثر سنجه های دینی ارائه شده بیگانه با دین اسلام است. در این تحقیق تلاش شده تا ابتدا با معیارهای درون دینی سنجه ای از دینداری ارائه کنیم و با بررسی دیدگاه قیاس ناپذیری دینداری ویتگنشتاین، به این پرسش پاسخ دهیم که آیا اصولا چنین سنجه هایی معیارهایی «ابژکتیو» هستند و یا «سابژکتیو».

امروزه حقوق شهروندی در راستای گفتمان دموکراسی خواهی موجود در جهان جایگاهی بس مهم در مطالعات حوزه های مختلف سیاسی، دینی و جامعه شناختی یافته است. در این میان بحث در مورد رابطه بین دین و حقوق شهروندی از اهمیت خاصی برخوردار است و مطالعات زیادی را به خصوص در حوزه نظری به خود اختصاص داده است. این مطالعات در ایران به این دلیل اهمیت افزون تری یافته است که نظام سیاسی موجود به دنبال تلفیقی بین دموکراسی و دین تحت عنوان مردم سالاری دینی است. در همین راستا و با توجه به نادر بودن تحقیقات پیمایشی در این حوزه، این مطالعه با رویکردی کمی به دنبال بررسی جامعه شناختی رابطه دینداری با حقوق شهروندی است. نمونه مورد مطالعه 383 نفر از دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه شیراز بوده اند و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بوده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که نمره بیشتر دانشجویان در دو طیف دینداری و نگرش نسبت به حقوق شهروندی در سطح متوسط و بالاتر قرار دارد. هم چنین نتایج بررسی رابطه ابعاد دینداری نشان داد که از یک سو تنها رابطه دو بعد اعتقادی و مناسکی دینداری با نگرش به حقوق شهروندی معنا دار است و این همبستگی در بعد مناسکی معکوس است؛ از سوی دیگر دینداری کلی دانشجویان نیز با نگرش آنان به حقوق شهروندی رابطه ای معنادار و معکوس دارد. با توجه به اینکه دین اسلام توجه مثبتی به حقوق شهروندی دارد تبیین نتیجه بدست آمده در این مطالعه بسیار حیاتی است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

ضرورت و چگونگی ارائه سنجه های دینداری متناسب با موقعیت های اجتماعی و بررسی تاثیر وزن دهی سنجه ای و ابعادی دینداری بر سنجش میزان دینداری جامعه مورد مطالعه دو هدف اصلی این مطالعه است. از دو روش اسنادی و پیمایش برای بررسی موضوع استفاده شده است. بررسی های اسنادی و پیشینه های تحقیقاتی نشان می دهد با اینکه مدل های دینداری به اقتضای محتوای دینی، برداشت شارحین مذهبی و ساختار سیاسی-اجتماعی هر جامعه نسبی هستند، محققان سنجشگر میزان دینداری، برای وزن دهی سنجه ای و ابعادی دینداری اهمیتی قائل نشده اند. همچنین جهت بررسی چگونگی تاثیر وزن دهی سنجه ای و ابعادی دینداری بر نتایج تحقیق از روش پیمایش با ابزار پرسش نامه محقق ساخته بر روی جمعیت نمونه 339 نفری استفاده شده است. یافته های این بخش از تحقیق نشان می دهد که با اجرای تکنیک دو مرحله ای وزن دهی سنجه ای و ابعادی، میزان دینداری در ابعاد مختلف دینداری و دینداری کلی تغییر می کند. همچنین با اجرای این تکنیک روش شناختی، همراه با نوسان در سطح توصیفی، تاثیرات محسوسی در سطح تبیین و ارتباط متغیرهای دیگر با میزان دینداری نیز مشاهده می شود.