با توجه به اهمیت وثیقه المدینه به عنوان اولین قرارداد اجتماعی مکتوب از سوی مسلمانان و ارتباط مفاد آن با جنبه های مختلف زندگی، بسیاری از پژوهشگران مسلمان و مستشرقان با گرایش های مختلف به مطالعه ی آن پرداخته اند. در عین حال برخی از مناقشات مسشرقان با محتوای وثیقه و شواهد تاریخی سازگار نیست. بیشترین مناقشات در خصوص آن، به تاریخ گذاری وثیقه، حضور قبایل سه گانه ی یهود در آن و جایگاه پیامبر2 و قدرت اجرایی او در به کارگیری مفاد وثیقه مربوط می شود. بیشتر مستشرقان تلاش می کنند ارتباط نداشتن یهود با رسول خدا2 را به هر شکل و صورتی اثبات کنند تا جنگ پیامبر2 با آن ها را جنگی تجاوزگرانه گزارش کنند. در این پژوهش، تلاش شده است ضمن بیان مهم ترین دیدگاه ها درباره ی صحیفه، برحسب مسائل مطرح شده مانند اعتبار صحیفه، تاریخ گذاری صحیفه، حضور قبایل یهودی در صحیفه و جایگاه پیامبر2 و اصطلاح امت به مناقشات مطرح شده درباره ی این سند حدیثی پاسخ داده شود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

لقد عرف التقاطب المکانی فی الشعر العربی المعاصر بمیسم تقبل الاضداد والتنافرات الدلالیه التی یمکن ان یحملها المکان فی توجیه دلالاته ومعانیه الانزیاحیه، وتبعا له یلعب تقاطب المدینه دورا کبیرا فی الکشف عن المفاهیم المتعدده التی ینطوی علیها النص ویساعد القاری علی قبول عمق الافکار والصور والحالات النفسیه والاجتماعیه التی تخالج الشاعر. إن المدینه فی شعر محمد عفیفی مطر-استنادا إلی عمق الصور العامه التی یمکن انتشالها من نماذجه الشعریه-کانت إلی حد بعید، تکوینا دلالیا قایما علی مجموعه من التقاطبات؛ إذ یقدم الشاعر من جهه صوره معقده وعمیقه منها، ویحاول من جهه اخری ان یخلق إدراکا مختلفا لمعانیها فی ذهن القاری من خلال زیاده عناصرها وما یمت بصله دانیه منها. تنوی هذه الدراسه باتباعها النهج الوصفی-التحلیلی ان تتناول تقاطب وظایف المدینه فی شعر محمد عفیفی مطر وتدل نتایجها بوجه الإجمال علی ان الشاعر لیکسب المدینه نظره انزیاحیه اقصی من اللغه المعیاریه، یلح علی تکرارها ویستخدمها علی اساس الامتزاج بین معاکسات دلالیه مختلفه ذات مسحات من جمال التقاطبات المکانیه علی غرار تقاطب الذاتیه والموضوعیه، وتقاطب الصمود والتوانی، وتقاطب الجوع والرخاء، وتقاطب الکرونوطوبیه، لیوطر من جهه سردیه احداثها ویفسح من جهه اخری مدی وظایفها الدلالیه.

تعتبر المدینه بمعاییرها المتمیزه فی المصادر الإسلامی هارضیه مواتیه لوصول الإنسان إلی الکمال. ویحاول الباحثان فی بحثهما هذا والذی یعتبر توظیفیا فی هدفه ووصفیا تحلیلیا من حیث المنهج، تسلیط الضوء علی مکانه المدینه من وجهه نظر المصادر الدینیه خاصه القرآن الکریم، لانه طالما لا یتم النظر إلی المدینه من هذا المنظور فکل تخطیط وتعریف عن المدینه للوصول إلی المدینه المنشوده لایجدی وبالنظر إلی انالإسلام قد وضع احکام لکل جوانب الحیاه، وان القرآن هو تبیان لکل شیء فالباحثان حاولا ان یبحثاعنهیکلیه المدینه التی یوکد الإسلام علی ها ویبین کیفیه تقییم القرآن مکانه المدینه المنشوده وما هی معاییرها المویده. و توصلت النتائج إلیان المدینه من منظور الإسلام تحظی بمکانه مرموقه ورغم ان القرآن لم یتناول خصائص المدینهوافضیتها وبناها بشکل مباشر، ولکنه یشیر إلی کثیر من خصائصها وافضیتها وبناها بشکل غیر مباشر فمن هذا المنطلق یمکنترسیم وتعریف المدینه الإسلامیه کما یجب الانتباه ان المصادر الإسلامیه ترسم العلاقات الداخلیه للمدینه والقضایا الإنسانیه وذلک اکثر اهمیه من الصوره وهیکله المدن کما توکد علی البنی الاقتصادیه، والامنیه، والعداله من بین البنی السائده علی المدن بمعناها العام.

1یعدّ الفردوس من المفاهیم المشترکه فی الکثیر من الأساطیر والأدیان. یحاول هذا البحث بالاعتماد علی المنهج الوصفی التحلیلی أن یدرس مفهوم الفردوس ونشأته فی الأدیان المختلفه، وأن یتوقف علی أوجه الشبه والاشتراک فی هذا المفهوم لدی الأدیان المختلفه. إنّ الشبه الموجود والفهم المشترک إزاء قضیه الفردوس بین الأدیان المختلفه یقودنا للاعتقاد بوجود اشتراک مفهومی لهذه المفرده فی الأدیان المختلفه فی العالم. لقد استخدم الإسلام هذا المفهوم عبر کلمه "الفردوس" واعتبرها مقاماً للصالحین والأبرار. وفی الأدیان الأخری تحتل المفرده فی الکتب المذهبیه مفاهیم أوسع من الجنه، فهی تعنی القرب من الله والزلفی إلی الخالق بهدف الخلود والبقاء السرمدی. إنّ الإنسان یودُّ أن یکون کخالقه خالداً إلی الأبد، وأن یتخلص من هاجس الفناء فی الدار الفانیه بعد أن یصل إلی العالم اللامتناهی ویدخل ساحه الخلود المؤبد. فهو یحاول فی هذه الدنیا - بتصور یخلقه فی ذهنه من الفردوس - أن یکوّن لنفسه عالماً یکون شبیهاً بالفردوس. کما سنبحث فی هذه الدراسه، المدن الفردوسیه فی الأرض المدن التی أنشئت تقلیداً لفردوس السماء. کما سنستشهد من خلال الاعتماد علی المنهج الوصفی-التحلیلی بنماذج من الأبطال الأسطوریین فی الشاهنامه الذین حاولوا أن ینشأوافردوساً لهم فی هذا العالم.

چکیده فارسی: حلّه شهری تأثیرگذار در جهان تشیع است که توسط حکام بنی مزید بنا شد. برخی ویژگی هایی این شهر، با تعاریف شهر پایدار اسلامی و مؤلفه های آن، قابل تطبیق است. از این رو با دسته بندی مولفه های شهرپایدار اسلامی به مادّی و معنوی، آنها را در حلّه خواهیم یافت. در این پژوهش سعی شده است که عوامل معنوی برای ایجاد یکپارچگی بین ساکنان و عوامل مادّی در سطحی پایین تر، جهت رزق و امنیت مورد بررسی قرارگیرد چراکه پایداری یک شهر به وجود این مولفه ها در کنار هم، بستگی دارد وگرنه از رونق خواهد افتاد همان طور که در حلّه قرن نهم روی داد. ازاین رو در بنای شهرحله، به این نتیجه می رسیم که بنی مزید با استفاده حداکثری از عوامل تأثیرگذار در پایداری شهر، توانستند کارویژه از تمدن اسلامی را به نمایش گذارند. چکیده عربی: تعد الحله من المدن المؤثرة فی عالم التشیع التی تاسست علی ید حکام بنی مزید. بعض میزات هذه المدینة، قابله للتطبیق مع تعاریف المدینة الاسلامیه القائمه و المستدامه و عناصرها. انطلاقا من ذلک ضمن خلال تصنیف عناصر المدینه المستدامه الاسلامیه، سنجد الجوانب المادیة و المعنویه للحلة. المقال یسعی لدراسة العوامل المعنویة لایجاد الوحدة بین السکان و العوامل المادیة علی مستوی أدنی، بغیه الارزاق و الامن، لان دوام ای مدینه تعتمد علی وجود هذه العناصر کلها جنبا الی جنب والا فانها تفقد ازدهارها کما حدث ذلک فی الحلة خلال القرن التاسع. لذلک فاننا بشأن تاسیس مدینه الحلة، نصل الی هذه النتیجه و هی أن بنی مزید باستخدام الحد الأقصی من العوامل المؤثره لاستدامة المدینة، تمکنوا من عرض اداء و عمل خاص من الحضارة الاسلامیة.

ابونصر محمد فارابی (339 259 هـ)، معلم ثانی و به نظر برخی صاحب نظران بنیانگذار فلسفه اسلامی برای نخستین بار در جهان اسلام اصطلاح فلسفه سیاسی را مورد استفاده قرار داد. وی در حقیقت نخستین اندیشمند بزرگ دوره‏اسلامی است که از دیدگاه تاریخ تحول اندیشه سیاسی و حکمت عملی و با تاثیرپذیری از فیلسوفان یونانی، مذهب تشیع و اندیشه ایرانشهری، به تاملی ژرف در سرشت سیاست و ارتباط انسان با آن پرداخته است.او در هر دو کتاب آرا اهل المدینه الفاضله و السیاسه المدنیه، متاثر از هستی شناسی فلسفی خود که نظام مدنی را در ذیل نظام عمومی عالم توضیح می دهد، ابتدا نظام خلقت و پیدایش اجسام آسمانی و شکل گیری افلاک را توضیح می دهد و سپس، پیدایش انسان و در نهایت شکل گیری جامعه و مدینه را به بحث می گذارد.در نوشتار حاضر و در راستای پاسخ به چیستی و ماهیت فلسفه سیاسی فارابی تلاش می شود جایگاه مفاهیم بنیادین سیاست همچون عدالت، مدینه فاضله، فرد مدنی، سلسله مراتب اجتماعی، نظام اجتماعی و سیاسی، قانون، نبوت و شریعت در اندیشه و فلسفه سیاسی او توضیح داده شود.