چکیده فارسی:یکی از مخرب ترین امراض نفسانی انسان رذیلت حسد است.حسادت این پتانسیل را دارد که مقام عبودیت و بندگی انسان را نابود کند همچنان که با موجودی به نام ابلیس چنین کرد. در مکتب اسلام، یکی از اهداف تربیتی قرآن کریم به اقتضا فرمایش الهی «و شفاء لما فی الصدور» درمان بیماری های نفسانی انسان است. قرآن کریم حول محور توحید و عبودیت الگویی از درمانگری نفس در بیماری هایی همچون حسد را ارائه می دهد. معرفت افزایی، الگوسازی در قالب داستان و تمثیل، وعده بهشت و جهنم، تعوذ، تغییر اراده، راهکارهای عملیاتی همچون خیرخواهی نسبت به دیگران و ابتلا از جمله روش های درمانگری حسد در نظام اخلاقی قرآن است که حول محور عبودیت و توحید ارائه می شود. در این مقاله برآنیم مدل و الگوی قرآنی در درمان حسد را با رویکردی تحلیلی بررسی کنیم و از این گذر به الگوی روشمند و بدیعی از درمانگری با محوریت عبودیت و توحید در مقایسه با مکاتب دیگر برسیم. چکیده عربی:تتأثر نفس الإنسان طیلة حیاته المادیة بعوامل مختلفة، و یؤدی بها الانحراف والخروج عن مسیر الاعتدال أحیانا إلی ایقاع الآخرین فی الانحطاط أیضا. و من اکثر الامراض النفسیة فتکا هی رذیلة الحسد. فالحسد له القدرة علی القضایا علی ما فی نفس الإنسان من روح العبودیة لله. مثلما فعل ذلک بأبلیس. و من الاهداف التربویة التی یرومها القرآن الکریم بمقتضی الکلام الالهی «و شفاء لما فی الصدور» وهو علاج الامراض النفسیة لدی الإنسان. یقدم القرآن الکریم فی اطار التوحید والعبودیة لله نموذجا لمعالجة امراض نفسیة مثل الحسد. و من الأسالیب التی تطرح فی النظام الأخلاقی للقرآن لمعالجة الحسد الارتقاء بمستوی الوعی والمعرفة، عرض الامثولة أو القدرة علی شکل قصص وتشبیهات، والوعد والوعید بالجنة والنار، والتعوذ، و صقل الارادة، اضافة إلی اسالیب عملیة اخری مثل حب الخیر للآخرین، والابتلاء. فی هذا البحث نسلط الضوء باسلوب تحلیلی علی النموذج القرآنی لمعالجة الحسد. و من هنا فنحن نجد أمامنا نموذجا منهجیا وبدیعا من العلاج یسیر فی سیاق التوحید والعبودیة بالمقارنة مع المناهج والمدارس الاخری.

چکیده فارسی: حسد به معنای آرزوی زوال نعمت از دیگری، افزون بر امور مادی، نعمت های معنوی و کمالات خدادادی یا خودساخته را نیز شامل می شود. یکی از آیاتی که به این مطلب اشاره دارد آیه 54 سوره نساء است که در آن سخن از افرادی به میان آمده است که به دلیل فضل خدای تعالی نسبت به ایشان، مورد حسادت قرار گرفته اند. خدای تعالی به این بندگان برگزیده خویش، «مُلک عظیم» عطا کرده است. این مقاله که به روش توصیفی تحلیلی گرد آمده، در صدد تبیین معنای ملک عظیم و چگونگی حسادت به آن، با بررسی آیات مرتبط و روایات معصومان^ است و به این نتایج دست یافته که ملک عظیم همان مقام خلیفه اللهی و ولایت تکوینی است که خدای متعال به پیامبراکرم| و خاندان مطهر ایشان عطا نموده و حسادت به ملک عظیم، حسادت دشمنان اهل بیت^ به مقام امامت و خلافتی است که از سوی خدا به آن بزرگواران عنایت شده و از انگیزه های مهم مخالفت با دستور پیامبر اسلام| در مورد امامت و وصایت حضرت علی× است. چکیده عربی: الحسد بمعنى تمنّی زوال نعمة الله عن الغیر، وهو یشمل الامور المادیة، والنعم المعنویة والکمالات الموهوبة من الله للإنسان أو تلک التی اکتسبها بذاته. من الآیات القرآنیة التی تناولت هذا الموضوع، الآیة 54 من سورة النساء التی تتحدث عن أشخاصٍ حُسدوا بسبب فضل الله علیهم. فقد آتى الله تبارک وتعالى هؤلاء العباد الذین اصطفاهم «مُلکاً عظیماً». یرمی هذا البحث الذی أُجری باسلوب وصفی وتحلیلی، الى تبیین معنى المُلک العظیم وکیفیة الحسد علیه. توصّل البحث من بعد دراسة الآیات القرآنیة ذات العلاقة بهذا الموضوع وما ورد بشأنه فی الروایات المنقولة عن المعصومین^، الى أن ذلک الملک العظیم هو مقام الخلافة الإلهیة والولایة التکوینة التی آتاها الله رسوله| وأهل بیته الطاهرین. وأما الحسد على المُلک العظیم، فهو حسد أعداء أهل البیت^ على ما آتاهم الله من مقام الإمامة والخلافة، وکان ذلک من الدوافع المهمة لمخالفتهم أوامر النبی| فی ما یتعلق بإمامة الإمام علی×، والوصیة له بخلافة النبی|.

چکیده فارسی: روایات فراوانی از پیشوایان معصوم^ حکایتگر واقعی بودن پدیده چشم زخم و نیز امکان مقابله با آن است، اما ارتباط داشتن آیه شریفه «و إن یکاد» با این موضوع و مطلوبیت استفاده از خصوص آن برای مقابله با این امر چنان که در میان مفسران، مشهور و مورد اعتقاد عامه مردم است، با شأن نزول آیه و نیز با مفهوم لغوی واژگان آن ناسازگار است. آنچه در تفسیر آیه صحیح به نظر می رسد و می توان شواهدی بر درستی آن ارائه نمود، آن است که آیه مزبور، فقط حکایتگر نگاه های خشم آلود و کینه ورزانه کافران به پیامبراکرم| هنگام شنیدن آیات قرآنی از سوی آن حضرت است و هیچ دلیل قابل قبولی بر ارتباط این آیه با مسئله چشم زخم، در دست نیست. چکیده عربی: هناک روایات کثیرة وردت عن الأئمة المعصومین^ تدلّ علی أن ظاهرة الحسد حقیقة واقعیة، وأنه من الممکن أیضاً مواجهتها. وأما بالنسبة الی العلاقة بین الآیة الشریفة «وإن یکاد» وبین هذا الموضوع، ومدی صحّة الاستفادة من خصوص هذه الآیة لمواجهة قضیة الحسد ـ کما هو شائع بین المفسرین، والمشهور بین الناس وما یعتقدون به فی هذا الخصوص ـ فهو لا ینسجم مع شأن نزول الآیة ولا مع المفهوم اللغوی للألفاظ. إنّ ما یبدو صحیحاً فی تفسیر هذه الآیة ویمکن الاستدلال علیه بالأدلة والشواهد، هو أن هذه الآیة تتحدث فقط عن النظرات الحاقدة والغاضبة التی کان ینظر بها الکافرون الی النبی| عند سماعه للآیات القرآنیة، ولیس هنالک من دلیل یمکن قبوله علی وجود صلة لهذه الآیة مع قضیة الحسد.

چکیده فارسی: رعایت حقوق شهروندی مهاجرین در جامعه اسلامی در قرن های اوج تمدن خود که ریشه در باورهای منبعث از معارف اسلامی دارد مرکز توجه اندیشمندان جهان می باشد. این مقاله به دنبال پاسخ این سوال است که آیا قرآن به موضوع حقوق شهروندی مهاجرین پرداخته و ابعاد مختلف آن را بیان نموده است؟ روش این تحقیق اکتشافی و استخراج داده ها به روش کتابخانه ای و ابزار جمع آوری داده ها به صورت فیش برداری می باشد. یافته های تحقیق نشان می دهد که اولاً قرآن دغدغه عدالت نسبت به مهاجرین در راه خدا را دارد. ثانیاً کشورهای اسلامی موظفند که 1. محلی برای زندگی مهاجرین تأمین نمایند 2. مشکلات مهاجرین اعم از عضویت (شهروندی)، آموزش، بهداشت و تأمین اجتماعی را حل کنند. 3. ثروتمندان جامعه اسلامی نیاز مالی مهاجرین را برطرف کنند. 4. در حل مشکلات فرهنگی اجتماعی مهاجرین بکوشند. 5. رفتاری منطبق بر اخلاق اسلامی همانند عفو، ایثار، عدم خسّت و حسادت داشته و نهایتاً آنها را دوست داشته باشند. چکیده عربی: ملخّص البحث: رعایة حقوق المواطنة للمهاجرین فی المجتمع الاسلامی فی قرون ذروة حضارتها المنبعثة جذورها من المعتقدات المستمدة من المعارف الاسلامیة محط اهتمام المفکرین فی العالم. هذا المقال بصدد الأجابة علی هذا السؤال و هو هل أن القرآن تتطرق الی حقوق المواطنة للمهاجرین و شرح أبعادها المختلفة؟ اسلوب هذا البحث اکتشافی و استخراج المعطیات. بطریقه مکتبیة و بوسیله تجمیع المعطیات علی اوراق بحثیة. نتائج التحقیق تشیر اولا ان القرآن لدیه هاجس العدالة بالنسبة للمهاجرین فی سبیل الله؛ و ثانیاً ان الدول الاسلامیة ملزمة بأن 1) توفر مکاناً لعیش المهاجرین، 2) تسویه مشاکل المهاجرین سواء العضویة (المواطنة)، التعلیم، الصحة و الضمان الاجتماعی، 3) قیام اغنیاء المجتمع الاسلامی بتامین احتیاج المهاجرین المالیة؛ 4) السعی لحل مشکلات المهاجرین الثقافیة الاجتماعیة؛ 5) أنتهاج سلوﻙ ینطبق مع الاخلاق الاسلامیة مثل العفو، الایثار، عدم البخل و الحسد و فی نهایة المطاف ابداء الود و المحبة تجاهم.

تناولنا فی البحث موضوعًا من المواضیع المهمة والتی ترتبط ارتباطًا وثیقًا بحیاة الفرد الإنسانی بشکل خاص وبالمجتمع ککل فقد تکلمت عن موضوع(صنمیة النفس وعلاجها فی القرآن والسنة) وقد تناول البحث مفهوم الصنمیة ومفهوم النفس فی اللغة والاصطلاح، وبینا أن صنمیة النفس هی أن یتخذ الإنسان من اهوائه وشهواته وغرائزه النفسیة إلهاً یعبده ویقدسه وینصاع إلیه فیبتعد عن عبادة الله. ثم عرفت مفردات عنوان البحث لغویاً و اصطلاحاً, ثم سلطت الأضواء على الأمراض النفسیة والعقلیة والأخلاقیة تاریخیاً وأوضحت مدى تطور العلاج عبر العصور وکیف أن المسلمین وبالخصوص أئمة أهل البیت (ع) کان لهم الاهتمام البالغ بسلامة النفس والمعرفة القصوى بأمراضها وکیفیة علاجها والوقایة منها. ثم تناولنا منهجیة القرآن الکریم ورؤیته لحیاة سعیدة وأمنه، وذکرنا أن للنفس أقسام ثلاثة یذکرها القران هی النفس الأمارة واللوامة والمطمئنة، کما تعرضنا للمرض القلبی وعلاجه فی القرآن والطب الحدیث وکیف ان العلاج الناجع والذی یتضمن الوقایة قبل العلاج هو منهج القران الکریم. وبما أن الأمراض الأخلاقیة متعددة وکثیرة فقد اقتصرنا على ذکر ما هو أشد شراسة وفتکًا بالنفس الإنسانیة ووضحنا مدى تأثیر هذه الأمراض على الأرواح والقلوب، کالتکبر، الغرور، الحسد، وهوى النفس. وأسبابها وطرق علاجها من خلال تعالیم القران الکریم ومنهاجه. ثم بینا دور النبی محمد (ص) وأهل بیته الکرام(ع) فی إصلاح النفس وتهذیبها وتزکیتها لتتخلى عن الرذائل وتتحلى بالفضائل، من خلال توجیهاتهم وبالخصوص وصایا الإمام علی (ع) فی معرفة النفس التی تعد من أفضل المعارف والمحور الأول فی سلم الرقی والکمال. وذکرنا عدوان رئیسیان للإنسان هما النفس الأمارة والشیطان وطرق التخلص من هذه العداوة. ومن ثم إتباع الخطوات العملیة فی سبیل تهذیب النفس والرقی بها فی السیر والسلوک إلى الله تعالى . ثم تطرقنا لعلاج الأمراض الأخلاقیة من خلال السنة الشریفة وروایات أهل البیت علیهم السلام، حیث تطرقنا لأکثرها ضراوة وفتکاً بل أعظمها خطرًا، الغضب، الشهوة، طول الأمل، والنمیمة وبینا أثارها وأسبابها وطرق علاجها، وفی ختام بحثنا عددنا صور ونماذج من أخلاق أهل البیت (ع). التی تعد منهجیة رائعة ومثل علیا فی کیفیة الأعداد الروحی لکل السالکین من خلال سلوکهم ووصایاهم وخطبهم وأحادیثهم علیهم السلام.

چکیده فارسی:از جمله مسائل فلسفه اخلاق که به عنوان معضل اخلاق کاربردی مطرح است، تزاحم قواعد و افعال اخلاقی است، بدین معنا که گاه مکلف مختار، در انجام وظایف خود متحیر می شود و نمی داند وظیفه فعلی او انجام کدام عمل اخلاقی است. هدف از انجام این تحقیق ارائه روشی مناسب از میان روش های گوناگون برای رفع تزاحم های اخلاقی است که به روش تحلیلی توصیفی انجام می گیرد. در این مقاله، روش هایی برای حل تزاحم مطرح می گردد و در نهایت دیدگاه آیت اله مصباح در زمینه حل تزاحم های اخلاقی مورد بررسی قرار می گیرد. ایشان در این زمینه دو روش به دست داده اند: ذو جهات بودن فعل واحد و تقیید موضوع های اخلاقی به قید «مفید للمجتمع». در این نوشتار به تحلیل و بررسی روش دوم که مورد پذیرش ایشان است، پرداخته و نتیجه گرفته ایم که معیارهای مطرح شده در این روش، کارآمد نیست، چنان که تقیید موضوعاتی چون عدالت یا حسادت به قید مفید و غیرمفید، نادرست است.   چکیده عربی:قضیة التزاحم فی القواعد والأفعال الأخلاقیة من القضایا المهمة فی فلسفة الأخلاق، و خاصة الأخلاق العملیة. و بعبارة أخری ان المکلف المختار یجد نفسه احیانا متحیرا فی اداء واجباته و لا یدری ما هو الفعل الأخلاقی الذی یفرضه علیه واجبه الحالی. الغایة التی یرمی إلیها هذا البحث هی تقدیم اسلوب مناسب من بین الأسالیب المختلفة لرفع التزاحمات الأخلاقیة، و یسیر وفقا لمنهج التحلیل الوصفی. و قد طرح هذا البحث مجموعة من الأسالیب المعتمدة لحل التزاحم، و فی ختام المطاف طرح رأیه آیة الله مصباح الیزدی علی بساط البحث فی ما یخص حل التزاحمات الأخلاقیة. حیث انه قد طرح اسلوبین فی هذا المجال و هما: تعدد جهات الفعل الواحد، و تقیید المواضیع الأخلاقیة بقید «المفید للمجتمع». و قد تناولنا فی بحثنا هذا تسلیط الضوء علی الاسلوب الثانی و هو الاسلوب المقبول عنده، و کانت النتیجة التی توصلنا إلیها من خلال ذلک هی أن المعاییر المعتمدة فی هذا الاسلوب انتقادات، کما أن تقیید مواضیع مثل العدالة او الحسد بقید الفائدة أو عدم الفائدة، موضع نظر و تأمل.

چکیده فارسی:متنبی از شاخص ترین شعرای دوره عباسی است که اندیشه، زبان و طرز بیان او، چهره ای متمایز و بی مانند از او ساخته است. تاکنون شرح های بسیاری بر دیوان وی نگاشـته شده و کتاب های فراوانی در زمینه شخصیت و نقد اشعارش به چاپ رسیده است. در این جستار برآنیم تا با نگاهی متفاوت به نمونه هایی از مضامین ارزنده اخلاقی و انسانی موجود در اشعارش بپردازیم، باشد که بتوان با بهره برداری صحیح از آنها قدمی در راه تکامل و ارتقای معنوی و مادی خویش برداشته باشیم و به شکوفایی شخصیت اخلاقی و تکامل روحی نایل آییم. چکیده عربی:لدراسة شعر أبی الطیب المتنبی خطوط کثیرة منها دراسات قائمة علی بیان أهم الأغراض الشعریة فی دیوانه أو منها ما تناولت ترجمته أو ممدوحیه. فکان من الطبیعی و أنا أبحث فیما یفید أن أقف عند خط جدید فی دراسة أشعاره، فاخترت القیم الأخلاقیة فی شعره. و خلال تتبعی شعر المتنبی لاحظت أن مجموع بعض آرائه تشکل فصلا خاصا فی التربیة الفاضلة، و تربیة المثل العلیا التی تدفع النفوس إلی سبیل الرشاد و الخیر، و العلو بها نحو أهداف یسعی إلیها المفکرون و الأدباء. فدراستنا هذه تسعی إلی عرض محاولات الشاعر فی نقل تجاربه التی مر بها کما هی، لتعبر عن ملاحظاته التی استکشفها، و تنقل تلک التجارب و النظرات علی أنها بناء من التعالیم و القیم الأخلاقیة و القواعد السلوکیة.