زمینه و هدف: خوددرمانی اقدام به درمان بدون داشتن اطلاعات کافی در زمینه علائم و بیماری هاست و رفتاری است که طی آن شخص سعی می کند بدون کمک و نظر افراد حرفه ای بیماری خود را برطرف نماید. در این میان توجه به جمعیت دانش آموزان دبیرستان به دلیل واقع شدن در دوران حساس زندگی از اهمیت مضاعفی برخوردار است. هدف از این مطالعه تعیین تاثیر آموزش بر اساس الگوی اعتقاد بهداشتی در خوددرمانی دانش آموزان پسر مقطع متوسطه شهرستان منوجان در استان کرمان بوده است.مواد و روش ها: پژوهش حاضر یک مطالعه کارآزمایی شاهددار تصادفی بر روی 250 نفر از دانش آموزان پسر دبیرستان های شهرستان منوجان در سال 1390 بود. از طریق نمونه گیری دومرحله ای، دانش آموزان به دو گروه آزمون و شاهد تقسیم شدند (هر گروه 125 نفر). روش گردآوری داده ها، پرسشنامه تنظیم شده بر اساس الگوی اعتقاد بهداشتی و چک لیست عملکرد دانش آموزان در خصوص مصرف خودسرانه داروها بود. قبل و پس از انجام مداخله آموزشی، پرسشنامه برای هر دو گروه تکمیل شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های کای- اسکوئر، تی مستقل و زوجی و با استفاده از نرم افزار SPSS18 استفاده شد.یافته ها: میانگین و انحراف معیار سن گروه آزمون و شاهد به ترتیب 16.96±1.6 و 15.93±1.2 بود. در سازه های آگاهی و منافع درک شده در دو گروه مورد و شاهد قبل و بعد از مداخله تفاوت آماری معنادار دیده نشد ولی در سازه های حساسیت، شدت و موانع درک شده قبل و بعد از مداخله آموزشی تفاوت معنی داری به دست آمد. عملکرد دانش آموزان نیز در زمینه خوددرمانی کاهش پیداکرده بود.نتیجه گیری: با افزایش آگاهی، حساسیت، شدت و منافع درک شده و کاهش موانع درک شده دانش آموزان جهت مصرف خودسرانه داروها، عملکرد در زمینه خوددرمانی کمتر شده است؛ که تاثیر و کارایی الگوی اعتقاد بهداشتی را در دانش آموزان در زمینه مصرف خودسرانه دارو نشان می دهند. پیشنهاد می شود بیشتر بر اهمیت لزوم آموزش و ارتقای سطح دانش در زمینه مصرف داروها تاکید شود. در ضمن زمینه های فرهنگی، خانوادگی و عوامل موثر بر تغییر نگرش و آگاهی بررسی شوند تا در نهایت به عملکرد صحیح دست یافت.

دو اصطلاح ایمان (Faith) و اعتقاد (Belief) به دلیل حوزۀ معنایی مشترک و کثرت کاربرد، نه تنها در نزد عامّه؛ بلکه در نزد خواص اعم از شاعران و نویسندگان نیز به­ جای هم استفاده می­ شوند و گویی مرزهای مفهومی متمایزی بین آن­ها وجود ندارد. حال­ آنکه در معنا و مفهومِ حقیقیِ خود تمایز جدّی با هم دارند. به همین نسبت، «مؤمنان» و «معتقدان» نیز در ارتباط با امّهات دین؛ یعنی تلقّی از خداوند و نحوۀ ارتباط با او، شیوۀ ادراک هستی و تعامل با آن، ماهیّت تلقّی از دین و تجربه­های دینی تفاوت ­های آشکاری با هم دارند. بر خلاف بسیاری از شاعرانِ متمایل به تصوّف و عرفان که عموماً فاصله ­ای میان ایمان و اعتقاد نمی­ دیدند، مولانا ضمن اینکه مانند اغلب متفکّران و عارفان مسلمان «ایمان» و «کفر» را در مقابل هم قرار می­ دهد، «ایمان» و «اعتقاد» را از یکدیگر تفکیک و تفاوت عالمِ ایمان و اعتقاد را تبیین می ­کند و راه خود را از سایر شاعران عارف­ مسلکِ پیش از خود جدا می­ سازد. در منظومۀ فکری مولانا که بی­ شباهت با دیدگاه ­های فیلسوفانی مانند کی­ یرکگور نیست، ایمان، امری سیّال و مدام در حالِ شدن است و اعتقاد امری ثابت و ایستا و به همین دلیل، ایمان امری نامحدود است و اعتقاد امری محدود و مقیّد. ایمان، فردمحور است و از راه تجربۀ فردیِ اقبال بنده به خداوند و با سیر انفسی به دست می­آید و اعتقاد در جمع و جمعیّت و از طریق وسائط اعم از افراد، کتب و اسناد و سیر آفاقی بروز می­ کند، متعلَّق ایمان امر محال است و اعتقادات امور ممکن را شامل می ­شوند، صاحبان اعتقاد جزم ­گرا، دیگرستیز و هراسان هستند که مبادا کسانی بر عقاید آن­ها بتازند؛ اما صاحبان ایمان، مداراجو و با طمأنینۀ خاطر هستند. صاحبان ایمان، در رابطه ­ای بی ­پایان با خداوند همواره در حال شدن هستند و عاشقانه این رابطه را ادامه می­ دهند و صاحبان اعتقاد، با خداوند، رابطه ­ای معامله ­گرانه دارند و اگر دین می ورزند دین­­شان وسیله­ ای است برای دستیابی به خواست­ه ای این­ جهانی و آن­ جهانی.

یکی از باور های رایج میان مردم، اعتقاد به تأثیر چشم زخم است. از دیرباز، برخی این باور را در زمرهٔ باور های خرافی دانسته اند که مبنای عقلی و شرعی ندارد و برخی دیگر، آن را باوری برخاسته از شرع دانسته اند که مخالفتی با مبانی عقلی ندارد و ازاین رو، وجهی برای مخالفت با آن نیست و برای اثبات ادعای خود به برخی از آیات قرآن تمسک جسته اند.در این نوشتار، با روش توصیفی و تحلیلی، دلایل قرآنی باور به چشم زخم از لابه لای متون تفسیر، تاریخ و کلام اسلامی، استخراج و دلالت آن ها بر مقصود بررسی می شود تا مشخص شود آیا بر پایهٔ آیات قرآنی می توان به حقانیت این باور استدلال کرد یا خیر؟هیچ یک از آیات ادعاشده دلالتی بر صحت باور به چشم زخم ندارند، بلکه باور های پیشاتفسیریِ مفسران دربارهٔ تأثیر چشم زخم بر تفسیر آن ها از آیات قرآنی سایه افکنده است. از سویی، هیچ روایت تفسیری معتبری دربارهٔ شأن نزول آیات ادعاشده یا تفسیر این آیات به نحوی که مرتبط با چشم زخم باشد و نیز روایت یا دلیل معتبری که نشان دهد خواندن یا همراه داشتن برخی از آیات ادعاشده سبب جلوگیری از چشم زخم می شود، یافت نشد.

این پژوهش با هدف بررسی نقش و اهمیت پیامبران و چهارده معصوم در اعتقادات و آیین های علویان تخته چی انجام شده است. پژوهش به طور خاص به بررسی نحوه تأثیرگذاری پیامبران و امامان در ساختار دینی، مناسک و آموزه های علویان و ارتباط آن ها با تصوف می پردازد. برای دستیابی به این هدف، از بررسی متون تاریخی و دینی علویان و تحلیل های محققان در حوزه تصوف استفاده شده است. منابعی همچون اشعار، دعاها و متون مذهبی علویان که ادعای ارتباط تنگاتنگی با پیامبران و امامان دارند، بررسی شده اند. همچنین، آثار محققان در مورد علوی های تخته چی و جایگاه پیامبران در آن، مورد ارزیابی قرار گرفته است. یافته های این مقاله بدین صورت می باشد که علویان تخته چی به ویژه حضرت محمد (صلوات الله علیه) را به عنوان شخصیتی مرکزی و مهم در معراج و آیین های علوی می دانند. شروع و پایان اکثر مناسک علوی با ذکر نام پیامبر و بسم الله نشانگر اهمیت اوست. امامت به عنوان ادامه دهنده راه پیامبر در اجرای احکام الهی، جایگاه ویژه ای در میان علویان تخته چی دارد. امامان از نسل پیامبر و به ویژه دوازده امام به عنوان رهبران معصوم از جانب خداوند انتخاب شده اند و علویان به مهدویت و بازگشت امام دوازدهم باور دارند. در مناسک علویان همچون آیین جمع، گلبانگ ها و دعاهایی که توسط رهبران مذهبی خوانده می شود، جایگاه نبوت و امامت را به تصویر می کشد و این آیین ها با ذکر نام پیامبر و امامان آغاز و پایان می یابد.

مهم ترین دیدگاه پلنتینگا این است که اعتقاد به خداوند در عین این که اعتقادی است کاملا معقول و منطقی ولی به هیچگونه استدلال عقلی نیاز ندارد. یعنی از اعتقادات واقعا پایه است؛ برخلاف دلیل گرایان ـ الاهیات عقلی ـ که می کوشند بر وجود خداوند برهان اقامه کند و بر این باورند که هیچ دینی مقبول نیست مگر آن که معقول باشد و هیچ دینی معقول نیست مگر آن که توسط قراین و دلایل تایید شود. آنان اعتقاد دارند که به جز اولیات و وجدانیت که اعتقاد واقعا پایه هستند، دیگر اعتقادات آنگاه ارزش عقلانی دارند که به اعتقادات یاد شده بازگردند.پلنتینگا معیار و مبنای یاد شده را ناتمام دانسته و نقض هایی را بر آن وارد کرده است. سپس معیار دیگری را در تشخیص اعتقادات پایه پیشنهاد می کند و آن اینکه: هر اعتقادی که در قبول آن به دلیل نیاز نباشد، اعتقاد پایه است.پلنتینگا بر اساس روش یاد شده، اعتقاد به خدا را برای فرد دیندار اعتقاد پایه می داند. زیرا اگر فرد دیندار اعتقاد پایه می داند. زیرا اگر فرد دیندار دریابد که اعتقاد او از سنخ اعتقاداتی است که پذیرش آن ها منوط به استنتاج آن ها از سایر اعتقادات نیست، اعتقاد وی، اعتقاد واقعا پایه خواهد بود. در ادامه نقدهای مطرح بر این نظریه، طرح و بررسی شده است.

0