شناسایی در هم لایه های نامنظم ایلیت - اسمکتیت که فراوانترین کانی رسی از گروه درهم لایه ها می باشد گاهی اوقات با دشواری صورت می گیرد. تیمار کلرید منیزیم و ایتلن گلیکول (که برای شناسایی آن معرفی شده است) همیشه تمام قله های لازم برای تشخیص این کانی را نشان نمی دهد. بدین منظور تیمار کلرید لیتیوم پیشنهاد می شود. با استفاده از این تیمار کلیه قلم های مربوط به این نوع درهم لایه ها و نیز اسمکتیت کاملا مشخص شده و وجود هر یک از این کانیها قطعی می شود به طوری که شناسایی و حتی تعیین میزان ایلیت موجود در شبکه درهم لایه نامنظم ایلیت - اسمکتیت به سهولت انجام می گیرد.

پراش پرتو ایکس (XRD) از دیرباز برای شناسایی نوع کانی های رسی مورد استفاده قرار گرفته است. استفاده از این فناوری در شناخت رفتار ریزساختاری خاک های رسی نیز بسیار مفید است. از آنجا که شدت و موقعیت قله های پراش پرتو ایکس کانی های رسی متناسب با چگونگی قرارگیری پولک ها و تغییر در ضخامت لایه دوگانه آنها تغییر می کند، این روش می تواند تا حدود زیادی بازگوکننده تغییرات رفتاری خاک های رسی در شرایط مختلف زیست محیطی باشد. به این منظور، این مقاله به بررسی تاثیر ظرفیت و غلظت کاتیون ها بر نتایج پراش پرتو ایکس کانی رسی اسمکتیت (از دیدگاه ریزساختاری) و تناسب آن با چگونگی رسوب گذاری و تغییرات نفوذپذیری خاک (که معرف رفتار خاک از دیدگاه درشت ساختاری است) می پردازد. کاتیون های مورد استفاده در این پژوهش، کاتیون سدیم به صورت نمک های NaCl و Na2CO3 به عنوان کاتیون تک ظرفیتی و کاتیون های کلسیم و سرب به صورت نمک های CaCl2 و Pb(NO3)2 به عنوان کاتیون های دو ظرفیتی بوده است. همچنین این تغییرات در مورد سرب افزوده شده به نمونه اسمکتیت حاوی درصدهای مختلف کلسیت (CaCO3) نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان دهنده آن است که بر اثر برهم کنش نمک با کانی رسی، موقعیت و شدت قله اصلی رس ثابت نمی-ماند. این در حالی است که ساختار این نمونه ها بر حسب ظرفیت و غلظت نمک موجود در ساختار خاک، به طور محسوسی تغییر می کند. به طور کلی می توان گفت با چشم پوشی از واکنش های پیچیده عوامل موجود در خاک- الکترولیت تعلیقی، حضور غالب یک کاتیون در ساختار خاک سبب تغییر در ساختار خاک می شود که این تغییر از دیدگاه ریزساختاری (XRD) و نیز درشت ساختاری (مانند رسوب گذاری) قابل تشخیص است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که حضور کربنات در افزایش ظرفیت خاک میانگر بیش از حضور یون بی کربنات در افزایش پتانسیل سطحی رس در فرایند برهم کنش خاک- آلاینده تاثیرگذار است.

سازند کشکان در منطقه زاگرس عمدتا شامل رس، سیلت و ماسه سنگ با توپوگرافی تپه ماهوری و کاربری جنگل و دیمزار می باشد. این تحقیق در سرشاخه حوضه آبخیز مرک در استان کرمانشاه انجام گرفت. اهداف این تحقیق بررسی فرسایش غالب سازند مارنی کشکان و نهشته های حاصل از آن (پادگانه های آبرفتی) و نیز شناسایی کانی های غالب سازند و خاک حاصل از آن می باشد. نمونه های خاک سطحی و سازند از نقاط با فرسایش خندقی و لغزش در صحرا برداشت و مورد آزمایش قرار گرفت. شدت فرسایش با مدل MPSIAC برآورد گردید و کانی های خاک و سازند به روش تفریق پرتو ایکس شناسایی شدند. نتایج این بررسی نشان داد که لغزش و فرسایش خندقی به ترتیب در اراضی تپه ماهوری و نهشته های کم شیب وجود دارد که با ایجاد ترک های سطحی شروع می شوند. در پهنه های لغزشی، اسمکتیت کانی غالب سنگ و خاک این سازند بوده و کوارتز، کلسیت، دولومیت و کائولینیت کانی های همراه بودند. در فرسایش خندقی میکا-اسمکتیت کانی غالب، ورمیکولیت کانی بعدی و سایر کانیها همراه شبیه منطقه لغزش می باشد. شدت فرسایش سالانه منطقه لغزش و فرسایش خندقی با استفاده از مدل MPSIAC به ترتیب 16.66 و 12.50 تن در هکتار در سال برآورد گردید. فاصله زیاد بین لایه ای اسمکتیت موجب فرسایش پذیری خاک و پدیده واگرایی و در نتیجه تشکیل فرسایش تونلی و بریدگی عمدی می شود.

تغییرات کانی شناختی خاک روی دشت سیلابی و پادگانه های آبرفتی - دلتایی سفیدرود در استان گیلان مورد مطالعه قرار گرفت. اجزای مختلف خاک پس از حذف مواد آلی، کربنات کلسیم، و اکسیدهای آهن و آلومینیوم به وسیله سانتریفیوژ جدا شد. شناسایی کانیها در بخش رس ریز و درشت با دستگاه پراش پرتو ایکس انجام شد. همچنین با استفاده از ریز ریخت شناختی و تهیه مقاطع نازک، کانیهای اولیه خاک نیز مورد مطالعه قرار گرفتند و در نتیجه معلوم شد که کوارتز، میکا، فلدسپار، کلریت و اپیدوت کانیهای اولیه غالب بخش شن و سیلت درشت را تشکیل می دهند. در بخش رس کانیهای کلریت، اسمکتیت، ایلیت، کائولنیت و کانیهای مختلط نامنظم مشاهده شدند. کلریت از دشت سیلابی به سمت پادگانه میانی (2T) و بالایی (T1) و در نتیجه افزایش سن و کاهش pH به کانیهای اسمکتیت، اسمکتیتهای با هیدروکسید بین لایه ای و برخی کانیهای مخلوط نامنظم تبدیل شده است. برای انتقال هیدروکسیدها از بین لایه های رسهای 2:1 و شناسایی نوع رس از سه روش استفاده شد. تنها یکی از این روشها) شستشوی رس با اسید کلریدریک 05/0 نرمال و سپس گرم کردن نمونه تا 400 درجه سانتیگراد و در نهایت قرار دادن آن در سود نیم نرمال در حال جوش) توانست هیدروکسیدهای بین لایه ای را از بین رسهای 2:1 آزاد کند و مشخص شد که کانی فوق از نوع اسمکتیت (HIS) است

تری آریل سیانورات ها1 ترکیبات مهمی هستند که در صنایع مختلف از قبیل پلیمر، رنگ، داروسازی و ساخت الیافهای پلیمری مقاوم به زرد شدگی، روان کننده ها، عوامل ضد حریق و. . . کاربرد دارند. دراین تحقیق سنتز برخی مشتقات تری آریل سیانورات ها بر روی کاتالیزورهای اسمکتیت کلِی2 شامل مونت موریلونیت های3 K10 و KSF، هکتوریت4 و بنتونیت5 به عنوان کاتالیزورهایی سبز، ناهمگن، قابل بازیافت و استفاده مجدد به روش ساده ساییدن6 بدون نیاز به حلال های آلی مورد بررسی قرارگرفته است. این واکنشها در شرایطی بسیار ساده در دمای محیط انجام شده و فراورده ها با خلوص بالا )بدون نیاز به هیچ گونه روش خالص سازی) و بازده خوب تا عالی به دست آمده اند. استفاده از مواد غیر سمی و ارزان، سازگار بودن این روش با محیط زیست و ساده بودن جداسازی فراورد ه ها از مهمترین مزایای این روش است. ساختار کلیه ترکیبات بدست آمده با روشهای متداول طیف سنجی و مقایسه خواص فیزیکی آن ها با داده های گزارش شده در مقالات بررسی و تایید گردیده اند.

با توجه به بحران زیست محیطی دو دهه اخیر و خشک شدن بخش هایی از دریاچه ارومیه و تأثیرگذاری آن بر زمین های کشاورزی اطراف، این مطالعه با هدف شناسایی کانی ها در خاک های متاثر از مواد مادری مختلف به منظور درک ارتباط متقابل خاک با مواد مادری و پیش بینی روند تغییرات آنها انجام شد. در این پژوهش 26 خاکرُخ بر روی مواد مادری مختلف حفر و تشریح گردید واز بین آنها 13 خاکرُخ شاهد مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. نتایج کانی شناسی رس حاکی از حضور کانی های رسی ایلایت، اسمکتیت، کلریت، کائولینیت، ورمی کولیت و پالیگورسکیت در این منطقه می باشد. حضور پالیگورسکیت در خاکرخ ها دارای دو منشا پدوژنیک و به ارث رسیده از مواد مادری می باشد. همچنین کانی های کائولینیت و کلریت به دلیل عدم شرایط لازم برای تشکیل پدوژنیک، به ارث رسیده از مواد مادری است. ایلایت در بیشتر خاک ها منشأ موروثی داشته و درخاکرخ هایی که کاربری زراعی داشتند، جذب پتاسیم توسط کانی های انبساط پذیر انجام شده و در سطح خاک تغییر شکل یافته و ایلایت را تشکیل دادند. منشاء اسمکتیت نیز در برخی از خاک های این منطقه پدوژنیکی بوده و احتمالاً از هوازدگی ایلیت به وجود آمده است و در برخی دیگر توارثی است، چون در سنگ بستر آنها نیز مشاهده شده است. ورمیکولیت های موجود در این منطقه نیز اغلب منشأ پدوژنیکی دارند و حاصل از هوا دیدگی میکا و کلریت می باشند. نتایج تحقیق حاکی از این است که مواد مادری متفاوت، تاثیر زیادی در خصوصیات فیزیکوشیمیایی و مقدار نسبی کانی های خاک در این منطقه داشته است.

بررسی تاثیر چرخه های خشک و مرطوب خاک بر چرخه عناصر غذایی، از جنبه های مختلف حاصل خیزی خاک و تغذیه گیاه و مسائل زیست محیطی حائز اهمیت است. این پژوهش با هدف بررسی اثر دو نوع اسید آلی سیتریک و اگزالیک با غلظت ثابت 10 میلی مولار و تناوب های مختلف (0، 1، 3، 6 و 9 مرتبه) خشک و مرطوب شدن بر آزادسازی عناصر سیلیسیم، منیزیم و آهن از کانی بنتونیت (اندازه ذرات بین53 تا 25 میکرون) در قالب طرح کاملا تصادفی با آرایش فاکتوریل و در سه تکرار انجام شد. مقدار رهاسازی عناصر سیلیسیم به روش رنگ سنجی و در رابطه با عناصر آهن و منیزیم با استفاده از دستگاه جذب اتمی GBC مدل Savant AA اندازه گیری شد. نتایج نشان داد مقدار رهاسازی عناصر به نوع عنصر مورد بررسی، نوع اسیدهای آلی و تعداد دوره های خشک و مرطوب بستگی دارد. از میان اسیدهای آلی مورد بررسی رهاسازی منیزیم در نمونه های تیمار شده با اسید سیتریک بیش از نمونه های تیمار شده با اسید اگزالیک است. حال آنکه، رهاسازی سیلیسیم و آهن در نمونه های تیمار شده با اسید اگزالیک بیش از اسید سیتریک است. همچنین نتایج نشان دادند که با افزایش تناوب های خشک و مرطوب شدن، رهاسازی عناصر از کانی بنتونیت افزایش می یابد و در این ارتباط کاربرد تکرار تناوب های خشک و مرطوب در حضور اسیدهای آلی منجر به رهاسازی معنی دار عناصر از کانی بنتونیت شد. با توجه به نتایج به دست آمده، اسید های آلی اگزالیک و سیتریک را به ترتیب می توان برای عصاره گیری آهن و منیزیم از ساختار کانی بنتونیت پیشنهاد کرد.

لاتریت­های نیکل ­دار منطقه نورآباد همراه مجموعه افیولیتی کرمانشاه در زون زاگرس مرتفع دیده می ­شوند. مجموعه افیولیتی در ناحیه مورد مطالعه شامل پریدوتیت ­های سرپانتینی شده، گابرو­های ایزوتروپ، کمی پلاژیوگرانیت، مجموعه دایک های صفحه ­ای، گدازه­ه ای بازالتی، آندزیت و رادیولاریت می باشد. پریدوتیت ­های این مجموعه افیولیتی شامل هارزبورژیت، لرزولیت و دونیت می ­باشند. فعالیت­ های زمین شاختی باعث خرد شدگی در این سنگ­ها شده ­است بگونه ­ای که باعث تسهیل فرآیند دگرسانی آن ها شده و زون­ های لاتریتی را بوجود آورده است. دگرسانی سنگ های پریدوتیتی شامل دگرسانی ­های سرپانتینی، دولومیتی، هماتیتی و سیلیسی می­ باشد. زون لاتریتی بصورت یک افق قرمز رنگ لایه ­ای و عدسی شکل بر روی سنگ های پریدوتیتی قرار دارد و توسط آهک های میوسن پوشیده شده­ است. بر اساس آنالیزهای XRD، در بخش لاتریتی کانی ­های دولومیت، کوارتز، گروه اسمکتیت و کانی ­های گروه سرپانتین وجود دارد. تعیین میزان pH محیط تشکیل لاتریت­ها بر اساس نسبت تغییرات  La/Yنشان دهنده حاکم بودن محیط تشکیل قلیایی برای این سنگ­ ها می باشد. بر طبق نمودارهای تفکیکی تشخیص سنگ منشاء، لاتریت ­های مورد مطالعه از نوع بوکسیت های کارستی با منشاء فوق بازی هستند.

ماده مادری و پستی و بلندی از عوامل تشکیل دهنده خاک بوده که با تأثیر بر پارامترهای مختلف، تکامل خاک را تحت تأثیر قرار می دهند. این مطالعه با هدف مقایسه اثر مواد مادری مارنی و آهکی در موقعیت های مختلف شیب شامل قله شیب، شانه شیب، پای شیب و پنجه شیب بر ترکیب کانی های رسی و شناسایی منشأ تشکیل آنها در بخشی از حوضه آبخیز سد کارون 3 انجام شد. بر این اساس، از لایه های مختلف 8 خاکرخ مختلف نمونه برداری و برخی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک ها و کانی شناسی رس ها بررسی شد. نتایج نشان داد که نوع و فراوانی کانی های شناسایی شده برای هر دو مواد مادری بیشتر متأثر از موقعیت پستی و بلندی هستند. ترکیب کانی های شناسایی شده در ردیف پستی و بلندی با مواد مادری مارنی شامل کانی های کائولینیت، پالیگورسکیت، اسمکتیت، کلریت، میکا و کوارتز و در ردیف پستی و بلندی با مواد مادری آهکی کانی های پالیگورسکیت، اسمکتیت، کلریت، میکا و کوارتز است و بیشتر کانی های شناسایی شده در همه موقعیت ها در افق C نیز مشاهده شدند. اما در مواد مادری مارنی کانی کائولینیت و احتمال پدوژنز بودن بخشی از اسمکتیت در قسمت های پایدار شیب و برای مواد مادری آهکی کانی اسمکتیت به صورت پدوژنیک تشکیل یافته اند. نتیجه رابطه ویور و بک نشان دهنده این بود که غالب کانی ها در بازه تعادلی کانی پالیگورسکیت قرار دارند.

عوامل متعددی می توانند بر توزیع شکل های پتاسیم در خاک های آهکی موثر باشند. بدین منظور، تعداد 70 نمونه سطحی (0-20 سانتی متر) و زیرسطحی (20-40 سانتی متر) از خاک های استان کهگیلویه و بویراحمد انتخاب شد. ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و کانی شناسی خاک ها و شکل های مختلف پتاسیم آنها شامل محلول، تبادلی، غیرتبادلی و ساختمانی اندازه گیری شد. خاک های مورد مطالعه در رژیم های رطوبتی زریک و یوستیک و رژیم های حرارتی مزیک، ترمیک و هایپرترمیک تکامل یافته بودند. خاک ها دارای کانی های ایلیت، اسمکتیت، کلریت و پالیگورسکیت و مقدار کمی ورمیکولیت، کائولینیت و کوارتز بودند. در مناطق مرطوب تر، کانی های عمده خاک اسمکتیت و ایلیت و در مناطق خشک تر پالیگورسکیت بود. مقادیر پتاسیم محلول، تبادلی، غیرتبادلی و ساختمانی در خاک های مورد مطالعه به ترتیب از 2/1 تا 1/12، 111 تا 521، 153 تا 1705 و 4584 تا 10379 میلی گرم بر کیلوگرم در خاک های سطحی و از 2/0 تا 5، 25 تا 403، 72 تا 1016 و 3227 تا 9541 میلی گرم بر کیلوگرم در خاک های زیرسطحی متغیر بود. مقدار پتاسیم تبادلی، غیرتبادلی، ساختمانی و کل ارتباط مثبت و معنی داری با مقدار رس و ظرفیت تبادل کاتیونی خاک و ارتباط منفی و معنی داری با مقدار کربنات کلسیم داشتند. شکل های مختلف پتاسیم (به جز شکل محلول) نیز با یکدیگر ارتباط مثبت و معنی داری (ضریب همبستگی از 48/0 تا 99/0) داشتند که این امر نشان از تعادل بین شکل های مختلف پتاسیم دارد. مطالعات کانی شناسی نشان داد که مقدار پتاسیم تبادلی در خاک های مورد مطالعه با اسمکتیت و مقدار پتاسیم غیرتبادلی با ایلیت ارتباط دارند، در حالی که مقدار پتاسیم ساختمانی و کل در خاک های دارای اسمکتیت و ایلیت بالاتر، به طور معنی داری بیشتر از سایر خاک ها بود. با این حال نیاز به مطالعات بیشتر در زمینه کانی شناسی بخش شن و سیلت خاک های مورد مطالعه و بررسی ارتباط آن ها با وضعیت پتاسیم خاک وجود دارد.