منطقه تیراندازی و شکار ممنوع قراویز به عنوان یکی از مهم ترین زیستگاه های آهوی ایرانی (Gazella Subgutturosa Subgutturosa) در غرب رشته کوه زاگرس شناخته شده است. مدل های پیش ببنی کننده محدوده پراکنش حیات وحش ابزار مناسبی برای اهداف حفاظتی و مدیریتی می باشند. در این راستا مرز محدوده مطالعاتی برابر حد پراکنش گونه در نظر گرفته شد و سپس با محدوده واقعی پراکنش گونه مقایسه گردید. داده های میدانی جمع آوری شده در قالب روش تجزیه و تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی، در محیط نرم افزار بیومپر برای ارایه مدل مطلوبیت زیستگاه به کار برده شد. در ماتریس همبستگی داده های نقاط حضور به عنوان متغیر وابسته و اطلاعات 14 متغیر محیطی به عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد آهوی ایرانی زیستگاه تپه ماهوری با ارتفاع متوسط 590 متر، متوسط شیب 13 درصد جنوبی و حداکثر فاصله 1288 تا 1775 متری از چشمه و آبشخور را در تیپ پوشش گیاهی Po. bu – An. gr به عنوان زیستگاه پاییزه و زمستانه انتخاب می کند. آهوی ایرانی در فصل پاییز بیشتر به سمت خارج از مرزهای اصلی منطقه و در فصل زمستان به ماندن در داخل مرزهای منطقه تمایل دارد. میزان تحمل پذیری گونه از پاییز 0.602 به زمستان 0.334 کاهش می یابد که می تواند ناشی از آزاد بودن انجام برخی فعالیت های انسانی باشد.

هرچند گونه آردوج (JuniperusfoetidissimaWild. )در طبقه بندی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی در طبقه کمترین نگرانی قرار دارد، اما دامنه انتشار این گونه دیرزیست که نماد گیاهی استان آذربایجان شرقی است، کاهش یافته است و حفاظت رویشگاه های آن دارای اهمیت است. در این پژوهش، مطلوبیت رویشگاه آردوج در ذخیره گاه زیست کره ارسباران بررسی شد. بدین منظور برای مدل سازی مطلوبیت رویشگاه آردوج با استفاده از نقاط حضور گونه، از روش تحلیل عامل آشیان بوم شناختی (ENFA) بهره گیری شد. درصد شیب و طبقات آن، طبقات جهت جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و طبقات آن، شکل واحدهای اراضی خاک و زمین شناسی، طبقه بندی اقلیمی به عنوان متغیرهای مستقل محیط زیستی در مدل سازی استفاده شدند. نتایج نشان داد این گونه دارای آشیان بوم شناختی باریکی بوده و نسبت به تغییرات زیستگاه حساس است. رویشگاه های مطلوب گونه در محدوده ارتفاعی 330 تا 1500 متر از سطح دریا، شیب 10 تا 60 درصد، تمامی دامنه ها و در محدوده اقلیم های نیمه خشک و مدیترانه ای قرار دارد. بر اساس مدل سازی انجام شده 17/27 درصد از وسعت ذخیره گاه زیست کره ارسباران، رویشگاه مطلوبی برای آردوج است. نتایج این پژوهش برای اهداف مدیریتی در توسعه پایدار اکوسیستم های جنگلی، حفاظت و احیای این اکوسیستم ها کاربرد دارد.

شناخت عوامل محیطی مؤثر، در استقرار پوشش گیاهی بومی هر منطقه می تواند به مدیریت صحیح مراتع کمک کند. رویشگاه مطلوب تأثیر بسزایی بر بقاء و تولید مثل گونه ها خواهد داشت. با پیشرفت علم آمار و سیستم اطلاعات جغرافیایی، تعیین پیش بینی رویشگاه گونه های گیاهی با استفاده از روش های مدل سازی میسر شده است. لذا تحقیق حاضر با هدف تهیه نقشه پیش بینی رویشگاه Artemisia aucheri با استفاده از روش تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی در مراتع ییلاقی منطقه بلدهٔ نور استان مازندران انجام شد. برای دستیابی به این هدف نقشه متغیرهای محیطی شامل (فیزیوگرافی، خاک و اقلیم)، پس از نمونه برداری از پروفیل های خاک و همچنین جمع آوری اطلاعات مربوط به متغیرهای اقلیمی از سازمان هواشناسی استان مازندران و نقشه های فیزیوگرافی به کمک تکنیک های سامانه اطلاعات جغرافیایی در اندازه سلولی 10×10 متر تهیه گردید. همچنین 30 مکان به عنوان مکان های حضور گونه با روش نمونه برداری طبقه بندی – تصادفی ثبت شد. تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی جزء مدل های پروفیلی به شمار می رود و از داده های حضور گونه برای ارائه نقشه پیش بینی رویشگاه استفاده می کند. براساس نتایج، متغیرهای میانگین بارش سالانه، جهت جغرافیایی، هدایت الکتریکی و مواد خنثی شده خاک به عنوان متغیرهای محیطی تأثیرگذار مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین ارزیابی مدل با استفاده از شاخص بویس نشان دهنده دقت بالا و خوب مدل تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی برای گونه درمنه کوهی در منطقه مورد مطالعه می باشد. به علاوه اینکه نتایج این بررسی نشان داد که گونه درمنه کوهی، دارای آشیان بوم شناختی به نسبت محدودی است و تمایل به زندگی را در شرایط رویشگاهی خاص خودش دارد.

گونه گیاهی Astragalus gossypinus از جمله گیاهان مهم مراتع کوهستانی طالقان می باشد. این مطالعه با هدف تهیه نقشه مطلوبیت رویشگاه گونه Astragalus gossypinus با استفاده از مدل تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی (Ecological Niche Factor Analysis) ENFA در مراتع طالقان میانی انجام شد. با توجه به هدف، نقشه حضور گونه (120 نقطه) و نقشه های متغیرهای محیطی شامل درصد سنگریزه، اسیدیته، هدایت الکتریکی، درصد آهک، مادهآلی، نیتروژن، پتاسیم، فسفر، عمق خاک، درصد شن، رس، سیلت، شیب، جهت و ارتفاع آماده سازی شد. برای ارائه نقشه متغیرهای خاک از روش های زمین آمار استفاده شد. صحت مدل با استفاده از شاخص بویس مقدار 3/92 درصد به دست آمد. بنابراین دقت نتایج مدل بالا است. ضریب کاپای به دست آمده (69/0K=) از بررسی میزان تطابق نقشه پیش بینی با واقعیت زمینی نیز به دست آمد. بنابراین توانایی مدل ENFA در تهیه نقشه مطلوبیت رویشگاه گونه های گیاهی، در سطح مناسبی می باشد. نتایج این مطالعه نشان داد که گونه A. gossypinus با افزایش ارتفاع، عمق و ماده آلی گرایش به پراکنش بیشتر دارد. همچنین تا حدی نیز به متغیرهایی مثل آهک، شیب و جهت شمالی گرایش مثبت دارد. مقادیر حاشیه گرایی، تخصص گرایی و تحمل پذیری کل از مدل به ترتیب 708/1، 763/2 و 362/0 به دست آمد. می توان نتیجه گرفت که گونه A. gossypinus گونه ای کم تر تخصصی است که توان تحمل پذیری خوبی نسبت به متغیرهای محیطی منطقه دارد. با تکیه به نتایج این مطالعه می توان ترتیبات حفاظت و احیاء رویشگاه های دارای پراکنش فعلی یا بالقوه گونه A. gossypinus را فراهم آورد و به توان منطقه برای مدیریت درست و متناسب مراتع کمک کرد.

هدف از این مطالعه مدل سازی مطلوبیت رویشگاه گونه های گیاهی مراتع جنوب استان گلستان با استفاده از روش آشیان اکولوژیک بوم شناختی در نرم افزار Biomapper است. برای این منظور از داده های مکانی حضور گونه های مورد بررسی به عنوان مکان های مناسب برای گونه های گیاهی و بررسی شرایط محیطی منطقه برای شناسایی نیازهای رویشگاهی آن ها استفاده می شود. برای نمونه برداری از پوشش گیاهی در هر تیپ رویشی، 3 ترانسکت 50 متری مستقر و در امتداد هر ترانسکت 10 پلات با فواصل 5 متر قرار داده شد. اندازه پلات یک متر مربع تعیین شد. همچنین در هرتیپ رویشی نمونه برداری از خاک در عمق 30-0 سانتی متری انجام گردید. سپس با وارد کردن داده ها در نرم افزار بایومپر به منظور تهیه نقشه مطلوبیت رویشگاه ها از الگوریتم میانه و الگوریتم هارمونیک استفاده شد. به منظور بررسی میزان تطابق نقشه پیش بینی شده با نقشه واقعی پوشش گیاهی، از ضریب کاپا استفاده گردید که در رویشگاه های مورد بررسی Artemisia aucheri، Festuca ovina-Astragalus gossypinus، Bromus tomentellus، Bromus tomentellus-Festuca. ovina ضریب کاپا به ترتیب برابر 57/0، 70/0، 58/0، 50/0 می باشد. نتایج حاصل از تفسیر نقشه مطلوبیت رویشگاه ها مشخص می سازد که مهم ترین عوامل محیطی موثر بر گونه های گیاهی مورد مطالعه، در تیپA. aucheri: میزان رس و میزان شیب، در تیپ F. ovina-A. gossypinus: میزان شن و ارتفاع از سطح دریا، در تیپ B. tomentellus: میزان شن و جهت جغرافیایی شمال غربی و در تیپ F. ovina-A. gossypinus: میزان شن، ارتفاع از سطح دریا و کربن آلی می باشد. مدل های تولید شده در این تحقیق می تواند به منظور شناسایی مناطق مستعد جهت انجام عملیات اصلاحی مورد استفاده قرار گیرد.

گونه گیاهی گون سفید یکی از مهمترین گیاهان مرتعی منطقه غرب اصفهان به شمار می رود که اهمیت زیادی در حفاظت خاک و حیات اقتصادی مردم منطقه دارد. با این وجود بهره برداری بیش از حد و فشار چرایی دام باعث تخریب رویشگاه های آن شده است. این پژوهش به منظور تعیین رویشگاه بالقوه این گونه در دو شهرستان لنجان و فلاورجان استان اصفهان جهت انجام عملیات بازکاشت و احیا این گونه صورت پذیرفت. برای این منظور از داده های مکانی حضور این گونه به عنوان مکان های مناسب بالفعل برای رویش آن و بررسی شرایط محیطی (اقلیم، خاک و فیزیوگرافی) این مناطق جهت شناسایی نیازهای رویشگاهی آن استفاده شد. داده های خاک با استفاده از بررسی مطالعات پیشین و میانیابی نقاط مربوط به پروفیل های حفر شده تبدیل به نقشه های خاک شدند. اطلاعات اقلیمی و فیزیوگرافی هم با روش مشابهی تهیه و برای ورود به مدل نهایی آماده سازی شدند. با وارد کردن لایه های اطلاعاتی در مدل ENFA و با اعمال آنالیزهای آماری نرمال سازی و همبستگی در نرم افزار بیومپر، نقشه رویشگاه های بالقوه این گونه با استفاده از روش میانگین همساز ایجاد شد. نتایج حاصل از بررسی ها نشان می دهد که متغیرهای درصد سنگریزه، مقدار پتاسیم، رطوبت اشباع، هدایت الکتریکی و بارندگی سالانه مهم ترین عوامل در انتخاب زیستگاه گون سفید در منطقه مورد مطالعه می باشند. 25300 هکتار معادل با 16% از کل منطقه رویشگاه بالقوه گون سفید به شمار می رود. برای بررسی صحت این مدل از نمایه Boyce استفاده شد و میزان صحت مدل در این آزمون برابر با 85.2 درصد تعیین گردید.

تعیین متغیرهای زیستگاهی تاثیرگذار بر مطلوبیت زیستگاه یکی از ارکان مدیریت و حفاظت گونه های ارزشمند محسوب می گردد، زیستگاه های مطلوب تاثیر به سزایی بر بقا و تولیدمثل گونه ها خواهند داشت و در امر مدیریت و حفاظت حیات وحش مورد توجه قرار می گیرند. یوزپلنگ ایرانی یکی از گونه های در بحران انقراض می باشد. در این پژوهش به منظور بررسی متغیر های زیستگاهی و تعیین زیستگاه های مطلوب یوزپلنگ ایرانی در پناهگاه حیات وحش نایبندان جهت حفاظت موثرتر از این گونه، داده های حضور گونه که طی چهار فصل در سال های 1390-1388 جمع آوری گردید و با روش تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی در نرم افزار Biomapper مورد بررسی قرار گرفت. پس از آماده سازی نقشه ها توسط نرم افزار Idrisi و Biomapper، متغیرهای زیستگاهی شامل ارتفاع، شیب، جهت، تیپ پوشش گیاهی و فاصله از منابع آب و فاصله از پاسگاه های محیط بانی وارد نرم افزار Biomapper گردید.جدول امتیاز حاصل از تحلیل عاملی نشان می دهد که یوزپلنگ ایرانی به مناطق تپه ماهوری تمایل دارند که دارای عوارض توپوگرافی مناسب برای مخفی شدن به منظور شکار طعمه است. هم چنین جهت های شمالی که به دلیل تابش کم تر خورشید و رطوبت نسبی بالاتر دارای پوشش گیاهی غنی تر و طعمه فراوان تر هستند، منجر به تمایل بیش تر گونه به حضور در این مناطق می گردد. تجزیه و تحلیل مدل مطلوبیت زیستگاه یوزپلنگ ایرانی در پناهگاه حیات وحش نایبندان نشان می دهد که یوزپلنگ ایرانی در این زیستگاه دارای پهنای آشیان بوم شناختی متوسط می باشد و به زیستگاه های حاشیه ای تمایل بیش تری نشان می دهد.

گرگ (Canis lupus) یکی از طعمه خواران اصلی سمداران است و تاثیر حضور این گونه روی استفاده از زیستگاه سمداران زمانی بهتر مشخص می گردد که مناطق حضور بالفعل و بالقوه این گونه در زیستگاه تعیین شود. به منظور نیل به این هدف، مدلسازی زیستگاه می تواند ابزار مناسب باشد. در این مطالعه با استفاده از تحلیل فاکتوری آشیان بوم شناختی (ENFA, Ecological Niche Factor Analysis) مطلوبیت زیستگاه و همچنین آشیان بوم شناختی گرگ در پارک ملی کلاه قاضی مدل سازی شد. پارک ملی کلاه قاضی در 26 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان واقع شده است. روش ENFA از داده های حضور گونه و متغیرهای زیستگاهی استفاده می کند. در این مطالعه از نرم افزار4 Biomapper  برای تهیه مدل مطلوبیت زیستگاه و همچنین از نرم افزار IDRISI 15 و ARC view 3.2 برای ساخت لایه های اطلاعاتی و ورود آنها به نرم افزار Biomapper 4 استفاده شد. نتایج حاصل نشان داد گرگ در پارک ملی کلاه قاضی دارای تحمل پذیری بالایی نسبت به متغیرهای محیطی می باشد و به عبارت دیگر گونه ای عمومی است که دامنه وسیعی از متغیرهای محیطی را تحمل می کند و متمایل به حضور در حد میانه ای از متغیر های زیستگاهی است و مهمترین پارامترهای موثر در پراکنش این گونه پراکنش کل و بز، شیب، مناطق کوهستانی، چشمه های آب و پراکنش قوچ و میش می باشد. در بین این عوامل، پراکنش کل وبز به عنوان مهمترین پارامتر شناسایی شد.

پارک ملی کلاه قاضی یکی از مهم ترین زیستگاه های بز و پازن در ایران بشمار می آید که جمعیتی نزدیک به 2000 راس از این گونه را در خود جای داده است. به منظور مدل سازی مطلوبیت زیستگاه این گونه ازنقاط حضور گونه از روش تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی و نرم افزار Biomapper بهره گیری شد. لایه های اطلاعاتی بکار برده شده به عنوان متغیرهای موثر بر حضور گونه شامل نقشه های جامعه های گیاهی، پراکنش طعمه خواران این گونه شامل پلنگ و گرگ، تیپ های شکل زمین (ژئومورفولوژیکی)، جاده ها، چشمه ها به عنوان منابع آبی مورد استفاده، شیب و طبقات ارتفاعی بوده است. نقشه مطلوبیت زیستگاه بدست آمده نشان می دهد که زیستگاه مطلوب بز و پازن در این منطقه در ارتفاعات 1900 تا 2300 متر از سطح دریا، در شیب های بیش از 30%، به طور عمده در مناطق صخره ای و تا حدودی نیز در جامعه های گیاهی با گیاهان چیره ای شامل  Stipa spp.،  Ebenus stellata و Convolvulus leiocalycinus می باشد. به علاوه نتایج این بررسی نشان می دهد که بز و پازن در این زیستگاه دارای آشیان بوم شناختی به نسبت باریکی است و به زیستگاه های حاشیه ای گرایش بیشتری دارد.

پارک ملی از جمله زیستگاه های مناسب گونه پازن(Capra aegagrus aegagrus)  می باشد. تهدیدات و تعارضات انسانی موجود در پارک ملی لار، گونه پازن را از برخی زیستگاه های مناسب جدا کرده و محل های حضور جمعیت های این گونه را در برخی مناطق محدود نموده است. مدل های پیش بینی کننده محدوده پراکنش گونه، می توانند محدوده توزیع گونه ها و زیست گاه هایشان را پیش بینی کنند، بنابراین می توانند به عنوان ابزار مناسبی برای اهداف حفاظتی و مدیریتی به کار روند. به منظور مدل سازی زیستگاه این گونه از روش تجزیه و تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی در محیط نرم افزار بایومپر استفاده شد. در این مطالعه از نقاط حضور گونه به عنوان متغیر وابسته و از 9 متغیر محیطی به عنوان متغیرمستقل استفاده شد. نقشه مطلوبیت زیستگاه تهیه شده در این مطالعه برای گونه پازن در پارک ملی لار موید این مطلب است که زیستگاه مطلوب پازن در پارک ملی لار در ارتفاعات بیش از 3040 متر از سطح دریا، در شیب های بالای 42 درصد بوده و پوشش گیاهی نقش مهمی در مطلوبیت زیستگاه برای گونه دارد. انتخاب ارتفاعات بالا توسط پازن به دلیل نبود امنیت در ارتفاعات میانی منطقه می باشد، همچنین مهمترین متغیر در تعیین مطلوبیت زیستگاه پازن ارتفاع و شیب می باشند و طعمه خوارانی همچون پلنگ و گرگ در این خصوص تاثیر منفی دارند.