مقدمه: پیشگیری از وقوع حوادث شغلی از اهمیت شایانی برخوردار است. تجزیه و تحلیل حوادث و شناسایی علل مختلف موثر در وقوع آنها می تواند از رخداد مجدد حوادث جلوگیری نماید. این مطالعه با هدف بررسی و تحلیل علل موثر بر وقوع حوادث شغلی کارکنان طرح دیسپچینگ و مخابرات انجام شده است. روش کار: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی می باشد. داده ها از گزارشات شبه حوادث و حوادث شغلی ثبت شده در بازه سال های 1396-1392 استخراج و بر اساس مدل ترایپادبتا تجزیه و تحلیل شد. سپس علل مستقیم، غیرمستقیم و ریشه ای موثر در بروز حوادث شغلی شناسایی گردید. بر اساس علل شناسایی شده، پرسشنامه ای تدوین و برای تحلیل معیار ذهنی کارکنان مورد بررسی قرار گرفت و از آزمون فریدمن برای رتبه بندی علل استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد علل برخورد اشیاء رها یا پرتاب شده با فرد، موقعیت کاری نامناسب و عدم برگزاری آموزش های موثر به ترتیب مهمترین علل مستقیم، غیرمستقیم و ریشه ای بروز حوادث بر اساس نتایج تحلیلگزارش های حوادث می باشد. همچنین علل نشت گاز، بخارات و مواد شیمیایی قابل اشتعال و انفجار، شرایط خطرناک محیط کار و تبعیض در پاداش ها مهمترین علل وقوع حوادث از دیدگاه کارکنان است. نتیجه گیری: شناسایی اثرگذارترین علل و رتبه بندی آنها کمک شایانی در پیشگیری از وقوع مجدد حوادث مشابه می نماید. همچنین تجزیه و تحلیل علل وقوع حوادث با توجه به ذهنیات کارکنان می تواند در پیشگیری از وقوع حوادث موثر باشد.

این پژوهش با هدف مقایسه استرس شغلی و حوادث شغلی کارکنان اقماری و غیراقماری یکی از شرکتهای وابسته به صنایع نفت با استفاده از روش پژوهشی پس رویدادی (علی – مقایسه ای) انجام گردید. جامعه آماری پژوهش حاضر را 1000 نفر که کلیه آنان مرد بودند، تشکیل که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی نسبی - طبقه ای و با توجه به نسبت حجم جامعه به حجم نمونه تعداد 143 نفر از میان کارکنان اقماری و 117 نفر از میان کارکنان غیر اقماری به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه 46 سوالی استرس شغلی بل کیک (1995) بود. یافته های این پژوهش با استفاده از آزمون t گروه های مستقل و آزمون خی دو تحلیل و نشان داد که تفاوت معناداری بین میزان استرس شغلی کارکنان اقماری و غیر اقماری وجود ندارد (p<0.05 ). همچنین پژوهش حاضر نشان داد که گروه های حادثه دیده و حادثه ندیده با یکدیگر در میزان استرس کلی تفاوت معناداری داشتند (p≤0.05)، و بین میزان فراوانی حوادث کارکنان اقماری و غیر اقماری تفاوت معناداری وجود داشت (p≤0.01). در نتیجه می توان تاثیر استرس بر بروز حادثه و تاثیر شرایط کار اقماری را بر میزان بروز حادثه موثر دانست.

سلامت عمومی را می توان بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی دارای مولفه های جسمی، روانی و اجتماعی دانست. بنابراین تعریف سلامت مفهومی چند وجهی است. در این پژوهش تلاش شده است تا سلامت عمومی کارکنان شرکت نفت فلات قاره سنجیده و عوامل موثر بر آن شناسایی شود و از نظریه های مرتبطی چون فشار نقش ویلیام گود، تعارض نقش مرتن، بیگانگی مارکس و کمیابی انرژی مارکز در چهارچوب نظری استفاده شده است.نوع مطالعه در این پژوهش توصیفی و استنباطی است و با استفاده از روش پیمایشی به گردآوری اطلاعات پرداخته شده است. جامعه آماری این پژوهش کلیه کارکنان شاغل در شرکت نفت فلات قاره است که قبل از سال 1389 استخدام شده اند و از میان آنها 500 نفر با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای متناسب با حجم انتخاب و به تکمیل پرسش نامه پرداخته شده است. ابزار به کار رفته در این پژوهش پرسش نامه GHQ و مصاحبه بوده است. اعتبار ابزار پرسشنامه با استفاده از اعتبار صوری و پایایی آن با استفاده از پایایی همسانی درونی (آلفای کرونباخ) مورد ارزیابی قرار گرفته است. از مهم ترین یافته های این پژوهش می توان به تفاوت معنادار بین حوزه کار (سکو و جزیره) و نوع کار (شیفت کار و ثابت کار) در آزمون GHQ اشاره کرد. علاوه بر آن رابطه معناداری بین کار اقماری و سلامت عمومی کارکنان و خانواده ها وجود داشته است. بنابراین لازم است برای بهبود وضعیت سلامت عومی افراد به نوع کار و حوزه کاری آنها توجه داشت.

هدف از این پژوهش ارائه الگوی عوامل مؤثر بر ارتقای تاب آوری کارکنان اقماری در شرکت پایانه های نفتی ایران بود. این پژوهش با استفاده از رویکرد کیفی و با روش تحلیل مضمون به شیوه استقرایی و نیاز محور انجام شد. مشارکت کنندگانِ این پژوهش کارکنان اقماری شرکت پایانه های نفتی ایران به تعداد 2000 نفر بودند. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که پس از مصاحبه با 10 نفر به اشباع رسید. روایی محتوایی و اعتبار یابی الگوی تحقیق توسط متخصصان مورد تأیید قرار گرفت. یافته ها نشان داد که چهار عاملِ خانوادگی، فردی، اجتماعی و سازمانی بر تاب آوری کارکنان اقماری مؤثر است که از بین آن ها، عوامل فردی بیشترین و عوامل اجتماعی کمترین میزان تأثیرپذیری را داشتند. شناخت این عوامل توسط کارکنان اقماری و افزایش مهارت های موردنیاز برای مواجهه با آن می تواند بر ارتقا تاب آوری آنان مؤثر باشد.

در شرایط اشتغال اقماری، دوری متناوب دو هفته ای شاغل از خانواده موجب پیدایش گونه خاص و چالش برانگیزی از زندگی خانوادگی می گردد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای مددکاری اجتماعی و مشاوره با توجه به ابهام در چگونگی ارایه خدمات مذکور به این نوع خانواده ها انجام گرفت. روش این پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا و بحث گروهی متمرکز است که از طریق نمونه گیری هدفمند و داوطلبانه 29 نفر شامل کارکنان اقماری، همسران، کارشناسان خانواده و مدیران انتخاب و با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته داده ها تا اشباع نظری جمع آوری شد. سپس داده ها بصورت کلمه به کلمه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل داده ها منجر به پیدایش سه طبقه اصلی انتزاعی شد که دربرگیرنده توانمندسازی فردی، تحکیم پویایی خانواده و گسترش شبکه های حمایتی بوده و در مجموع از 10 زیرطبقه تشکیل شده اند؛ در نتیجه استفاده از این راهبردها درقالب نقشهای حرفه ای مددکاری اجتماعی و مشاوره از قبیل آموزش، مشاوره، مداخله و حمایت های نهادی و غیر نهادی جهت حفظ سلامت خانواده و سازگاری مناسب آنها با شرایط خاص خودشان، می تواند مفید و راهگشا باشد.

بهزیستی ذهنی و سلامت روان از عوامل کلیدی در افزایش بهره وری و کیفیت زندگی افراد شاغل، به ویژه کارگران اقماری در صنایع نفت و گاز محسوب می شوند. این کارگران به دلیل شرایط خاص کاری مانند دوری از خانواده و محیط های کاری سخت، در معرض مشکلات روانی بیشتری قرار دارند. هدف این پژوهش ارائه یک مدل جامع برای بهبود بهزیستی ذهنی و سلامت روانی کارگران اقماری است که بتواند در کاهش استرس ها و ارتقای سلامت روانی آن ها مؤثر باشد. بدین منظور با استفاده از رویکرد کیفی و استراتژی سندلوسکی و بارسو (2007) مطالعاتی که در بازه زمانی (1390 تا 1403 برای اسناد داخلی و 2010 تا 2024 برای اسناد لاتین) در فصلنامه های معتبر به چاپ رسیده بودند مورد جستجو قرار گرفتند و تعداد 30 سند با استفاده از معیارهای ارزیابی عنوان، چکیده، محتوای و مهارت های ارزیابی حیاتی انتخاب و با روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) در نرم افزار MAXQDA مورد تحلیل قرار گرفتند و نهایتاً مدل پژوهش با استفاده از نرم افزار EdrawMax طراحی شد. یافته های پژوهش براساس معیارهای کنترل کیفیت پژوهش های کیفی گوبا و لینکلن (1989) و فرمول هولستی ارزیابی شدند. براساس یافته های پژوهش 301 نشانگر، 24 مؤلفه و 4 بعد برای مدل شناسایی شدند. ابعاد مدل استحصال شده شامل عوامل فراسازمانی (مدرنیته­سازی و عوامل اقتصادی)، عوامل روانی-اجتماعی (تعادل کار و زندگی، کیفیت زندگی کاری، انگیزش، امنیت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، سرمایه اجتماعی)، عوامل سازمانی (رعایت انصاف و عدالت در محیط کار، مدیریت تشکیلات و روش ها، فعالیت های منابع انسانی، فرهنگ محیط کار، ایمنی در محل کار)، عوامل فردی (روابط و مهارت بین فردی، ویژگی های شخصیتی، رفع بیماری ها و علائم روانی، کیفیت خواب، هیجانات مثبت) و عوامل شغلی (طراحی شغل، رضایت شغلی، چرخش شغلی، مسیر شغلی، امنیت شغلی و توسعه شغلی) بودند. با توجه به نتایج این پژوهش پیشنهاد می گردد مدیران ارشد صنعت نفت برای برنامه ریزی و نوبت کاری کارگران مناطق عملیاتی که به صورت اقماری مشغول به کار هستند نتایج این تحقیق را مدنظر قرار دهند

مقدمه: اضطراب و افسردگی از شایع ترین مشکلات روانشناختی هستند که باعث کاهش بهره وری در کارکنان می شوند. هدف: هدف از پژوهش حاضر مقایسه میزان اضطراب و افسردگی کارکنان طرح اقماری و اسکان در شرکت های مستقر در جزیره خارگ بود. روش: پژوهش حاضر از نوع علی-مقایسه ای بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی کارکنان طرح اقماری و ساکن شرکت های مستقر در جزیره خارگ در سال 1400 بود. با روش در دسترس تعداد 104 نفر (52 نفر از طرح اقماری و 52 نفر ساکن جزیره) انتخاب شدند. گردآوری داده ها با پرسشنامه اضطراب-افسردگی-استرس (DASS-42) انجام شد. داده های پژوهش با کمک روش های آمار توصیفی، آزمون پیش فرض های آمار پارامتریک و آنالیز واریانس چند متغیره با نرم افزار آماری SPSS نسخه 26 تحلیل شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که میانگین نمرات اضطراب (P=0/000، F=31/37 و 0/23=Eta) و افسردگی (P=0/000، F=21/39 و 0/17=Eta) به طور معناداری در گروه کارکنان ساکن بیشتر از کارکنان طرح اقماری بوده است و بین دو گروه از نظر آماری تفاوت معناداری وجود دارد. نتیجه گیری: نتایج یافته ها گویای آن بود که کارکنان ساکن در شرکت های مستقر در جزیره خارگ نسبت به کارکنان طرح اقماری میزان اضطراب و افسردگی بالاتری را تجربه کرده اند. در این راستا به مدیران جزیره توصیه می شود جهت افزایش بهره وری نیروی کاری از روانشناسان صنعتی و سازمانی جهت افزایش عملکرد روانی کارکنان استفاده نمایند.

این پژوهش با هدف بررسی رابطه تعارض کار - خانواده با حمایت سازمانی ادراک شده، استرس شغلی و خودتسلط یابی در بین کارکنان ایستگاه های طرح اقماری منطقه دو عملیات انتقال گاز انجام گردید. بدین منظور با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای 75 نفر از کارکنان انتخاب شدند که 66 پرسشنامه بازگردانده شد (نرخ بازگشت 82 درصد). نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد بعد تداخل کار - خانواده در کارکنان اقماری نسبت به میانگین جامعه، بالا می باشد. علاوه بر این تعارض کار - خانواده با هر سه مقیاس ملاک پژوهش شامل حمایت سازمانی ادراک شده، استرس شغلی و خودتسلط یابی رابطه معنی داری نشان داد. نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام به منظور پیش بینی متغیرهای ملاک، نشان داد بعد تداخل کار - خانواده پیش بین مهمی در حمایت سازمانی ادراک شده توسط کارکنان است و بعد تداخل خانواده - کار می تواند متغیرهای استرس شغلی و خودتسلط یابی را پیش بینی کند. واریانس تبیینی برای متغیر حمایت سازمانی ادراک شده توسط بعد تداخل کار - خانواده 22 درصد، برای استرس شغلی توسط بعد تداخل خانواده - کار 22 درصد و برای خودتسلط یابی 26 درصد از واریانس آن توسط بعد تداخل خانواده - کار تبیین می شود. بدین ترتیب با توجه به نتایج به دست آمده، لزوم سرمایه گذاری به منظور تلاش برای کاهش تعارضات بین دو حیطه کار و خانواده در کارکنان با الگوی کار اقماری مشخص می شود.