0

فرسایش پس رونده، در اثر یک تغییر ناگهانی در بستر آبراهه های با شیب تند شکل می گیرد و به سمت بالادست حرکت می کند. وقوع پدیده فرسایش پس رونده در آبراهه ها موجب گود افتادگی بستر و ناپایدار شدن سواحل خواهد شد، درنتیجه رودخانه تعریض شده و حاصل این پدیده انتقال حجم زیاد رسوب به پایین دست و مخزن سدها می باشد. در تحقیق حاضر تعداد پنج نمونه خاک چسبنده شامل رس و سیلت با درصد اختلاط متفاوت برای شیب بالادست 25 و پایین دست پنج درصد برای دبی، سرعت و عمق های جریان مختلف مورد بررسی و آزمایش قرار گرفت. میزان حجم رسوب تولید شده به صورت لحظه ای و متوسط و نرخ پس روی و نیز دبی رسوب اندازه گیری شد. از جمله پدیده هایی که در این تحقیق مشاهده شد و نقش مهمی در تولید حجم رسوب و نرخ پس روی داشت عبارتند از وقوع پرش هیدرولیکی در محل اتصال شیب تند به ملایم، در سطح خاک و افزایش شیب بستر در حین آزمایش به دلیل فرسایش بود. بر اساس نتایج به دست آمده تغییر سه پارامتر میزان درصد رس و سرعت جریان با حجم فرسایش و نیز افزایش نرخ مهاجرت رسوبات و سرعت پس روی رابطه مستقیم دارد. در حالت رس خالص با افزایش سرعت جریان به میزان 1.5 برابر، حجم متوسط فرسایش 13 درصد، سرعت پس روی 40 درصد و دبی رسوب 21 درصد افزایش یافت. با افزایش درصد رس به میزان 50 درصد، متوسط حجم فرسایش 12 درصد، سرعت پس روی 38 درصد و دبی رسوب 19 درصد افزایش یافت.

تعیین ضریب اصطکاک در بسترهای فرسایش پذیر اهمیت زیادی در طراحی کانالهای آبرفتی دارد. در خصوص پارامترهای مؤثر بر ضریب اصطکاک در بسترهای غیر فرسایشی، تاکنون مطالعات گسترده ای صورت گرفته است. در این تحقیق با اجرای مدل آزمایشگاهی در بسترهای فرسایش پذیر، پارامترهای شیب بستر و میزان انتقال بار بستر بر ضریب اصطکاک بستر بررسی شده است. آزمایش ها در دبی های90/0 تا 75/4 لیتر در ثانیه و شیب های 2، 3 و 5 درصد روی بار بستر از ذرات غیر چسبنده ی یکنواخت با دانه بندی با قطرهای متوسط 7/1 و 29/3 میلی متر اجرا شده و عدد رینولدز برشی در محدوده ی 82 تا 343، عدد فرود حاصل از 93/0 تا 51/1 و دبی بی بعد انتقال بار بستر در محدوده ی 004/0 تا 311/0 به دست آمده است. نتایج آزمایشگاهی نشان می دهد بین شیب سه تا شیب پنج درصد، ضریب اصطکاک بستر و عدد رینولدز برشی به صورت قابل ملاحظه ای افزایش می یابد در حالی که بین شیب دو تا سه درصد این افزایش چندان قابل توجه نیست. با تحلیل نتایج آزمایشگاهی مشخص شده است با افزایش میزان انتقال بار بستر، ضریب اصطکاک بدون حرکت بار بستر یا مقاومت اصطکاکی جریان (fc) کاهش و افت اصطکاک ناشی از حرکت بار بستر یا مقاومت حرکت بار بستر (fm) افزایش می یابد. به کمک آنالیز ابعادی، پارامترهای تأثیرگذار بر (fm)بررسی گردید و رابطه ای تجربی برای تعیین fm ارائه و با نتایج آزمایشگاهی محققان پیشین صحت-سنجی شد و نتایج قابل قبولی به دست آمد.

مهندسی زیستی خاک علمی کاربردی و ترکیبی از مفاهیم ساختاری، بیولوژیکی و زیست محیطی به منظور کنترل فرسایش، رسوب و سیل است. تکنیک های مهندسی زیستی در دانش بیولوژیکی تکیه برای ساخت سازه های ژئوتکنیکی و هیدرولیکی دارند و برای تضمین دامنه و دیواره های ناپایدار به کار برده می شوند. بزرگ ترین افزایش در توسعه ی روش های جدید مهندسی زیستی خاک در اروپا در طول دهه ی 1900 بود. مطالعات ثبت شده نشان داد اولین آزمایش های ثبت شده شامل گزارش ها و انتشارات در مناطقی از آلپ، آسیا، آلمان و سوئیس تولید شده است. مهندسی زیستی خاک استفاده از مواد گیاهی زنده است که در سازه های مهندسی استفاده می شود و برای درمان سایت هایی با مشکلاتی مانند ثبات خاک سطحی و فرسایش خاک استفاده می شود. در این تحقیق برخی روش های مهندسی زیستی در مدیریت آب از جمله زهکش های دسته ای زنده، نرده های لجنی زنده، لایه لایه قرار دادن بوته، فنس های زنده، میخ چوبی زنده و. . . و تثبیت شیب های تند مانند حصارهای دیواره ای، لایه های بوته ای اصلاح شده، لایه های بوته ای زنده در یک شکاف و دیوار تخت زنده ارائه می شود. روش هایی مانند حصارهای دیواره ای و لایه های بوته ای اصلاح شده می توانند برای دامنه های ناپایدار و یا کاهش زاویه ی شیب استفاده شوند و همچنین به استقرار پوشش گیاهی کمک می کنند.

اندازه گیری جریان در آبراهه های روباز همواره یکی از مهم ترین موضوعات مد نظر متخصصین علم هیدرولیک بوده است. به منظور اندازه گیری دبی در آبراهه ها به روش سرعت-مساحت اندازه گیری سرعت متوسط جریان ضرورت دارد. اما به­کارگیری روش­های تماسی مثل استفاده از مولینه برای اندازه گیری سرعت همیشه میسر نیست و در مواقع سیلاب و هم چنین برای جریان های کم عمق استفاده از این روش ها امکان­پذیر نمی باشد. رویکردی که اخیراً به عنوان یک گزینه غیرتماسی برای اندازه گیری جریان در مجاری روباز مورد توجه قرار گرفته است استفاده از روش های سرعت سنجی مبتنی بر تصویربرداری از سطح جریان می باشد. از جمله این روش­ها گونه­ای از روش PIV  موسوم به LSPIV است که به دلیل حذف ضرورت استفاده از لیزر طرفداران زیادی پیدا کرده است. در این مطالعه برای اندازه گیری میدان دو بعدی سرعت روی سطح جریان فوق بحرانی پر شیب و توربولنت از LSPIV بهره گیری شد. از داده های سرعت حاصله برای محاسبه شاخص سرعت (VI) که برای تبدیل سرعت سطحی به سرعت متوسط مقطع و اندازه گیری دبی جریان به کار می رود استفاده گردید و تأثیر تغییرات استغراق نسبی در سه شیب مختلف روی این شاخص بررسی شد. هم چنین میدان سرعت سطحی متوسط زمانی برای استغراق های مختلف به صورت کمی مقایسه شد. مقادیر شاخص سرعت به دست آمده در این تحقیق در محدوده 612/0 تا 784/0 با مقدار متوسط 701/0 هستند که این مقدار متوسط با مقدار متداول 85/0 حدود 17 درصد اختلاف دارد. در پایان نیز روابطی برای برآورد مقدار شاخص سرعت و متعاقباً دبی جریان با استفاده از استغراق نسبی پیشنهاد و ملاحظه گردید که روش پیشنهادی منجر به برآورد قابل قبول مقادیر دبی می شود.

سرریزهای مستغرق سازه هایی با ارتفاع کوتاه هستند که کاملاً زیر سطح آب قرار داشته و جهت بهبود شرایط کشتیرانی، ایجاد زیستگاه آبزیان، کنترل جابجایی قوس ها و. . . احداث می شوند. هدف این تحقیق ارزیابی کارایی سرریزهای مستغرق بر الگوی فرسایش و رسوبگذاری در قوس 90 درجه تند می باشد. به منظور رسیدن به این هدف مجموعه ای از سرریزها با ارتفاع نسبی 30 و 70 درصد و شیب تاج صفر و 7 درصد در دیواره قوس خارجی احداث شدند. زاویه، طول و فاصله بین سرریزها ثابت در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که سرریزهای با ارتفاع نسبی 70 درصد و شیب تاج صفر بهترین عملکرد را در حفاظت بستر نزدیک دیواره قوس خارجی داشت. با احداث این سازه ها در قوس، 7 درصد رسوبگذاری نزدیک دیواره خارجی در مقطعی که منطبق بر محل ماکزیمم آبشستگی در حالت شاهد بود، صورت گرفت. تغییر در ارتفاع و شیب تاج سرریز مستغرق اثر قابل ملاحظه ای بر کاهش ماکزیمم ارتفاع نسبی تپه رسوبی نداشت و فقط در فرود 43/0 به طور متوسط ماکزیمم ارتفاع نسبی تپه رسوبی 10 درصد کاهش پیدا کرد. علاوه بر آن، با افزایش ارتفاع و شیب تاج سرریز های مستغرق ماکزیمم عمق نسبی آبشستگی در دماغه سرریز سوم به ترتیب 11 درصد افزایش و 6 درصد کاهش پیدا کرد.

اندازه گیری دبی جریان در آبراهه های روباز همواره یکی از مهم ترین دغدغه های متخصصین حوزه آب بوده است. رویکردی که اخیراً به عنوان یک گزینه غیرتماسی برای اندازه گیری جریان در مجاری روباز موردتوجه قرارگرفته است استفاده از روش های سرعت سنجی مبتنی بر تصویربرداری از سطح جریان می باشد. ازجمله این روش ها گونه ای از روش سرعت سنجی تصویری ذرات (PIV) موسوم به سرعت سنجی بزرگ مقیاس تصویری ذرات (LSPIV) است که به دلیل حذف ضرورت استفاده از لیزر طرفداران زیادی پیداکرده است. در این مطالعه برای اندازه گیری میدان دوبعدی سرعت بر روی سطح جریان فوق بحرانی روی شیب تند از LSPIV بهره گیری شد. بدین ترتیب که تعداد 24 آزمایش برای سه شیب مختلف (2، 6 و 10 درصد) و هشت مقدار مختلف نسبت ابعاد (7 تا 5/20) انجام و در هر آزمایش به مدت 60 ثانیه با فرکانس 125 فریم بر ثانیه تصویربرداری از سطح جریان صورت گرفت. از داده های سرعت حاصله برای محاسبه شاخص سرعت (VI) استفاده گردید. این شاخص برای تبدیل سرعت سطحی به سرعت متوسط مقطع و نهایتاً اندازه گیری دبی جریان بکار می رود. تأثیر تغییرات نسبت ابعاد روی این شاخص مورد بررسی قرار گرفت. مقدار متوسط بدست آمده برای شاخص سرعت معادل 701/0 می باشد که با مقدار متداول 85/0 حدود 17 درصد اختلاف دارد. بعلاوه الگوهای سرعت متوسط زمانی سطح جریان برای حالات مختلف به صورت کمی مقایسه شد. با توجه به اینکه تاکنون شاخص سرعت غالباً برای شرایط زیربحرانی مطالعه شده است، نتایج این تحقیق می تواند برای اندازه گیری جریان های فوق بحرانی راهگشا باشد.

میخائیل باختین از آن دست متفکرانی است که هرچند در زمان حیاتش شهرت چندانی نیافت، هرچه از خاموشی اش می گذرد، او و نظریه «منطق گفت وگویی اش» با اقبال فراوان و روزافزونی روبه رو می شود، تا آنجا که برخی او را بزرگ ترین نظریه پرداز ادبیات در سده بیستم می دانند (تودروف، 1377: 7).همین غنای اندیشه و همخوانی نظریه او با دغدغه های انسان معاصر سبب شده است تا مورد توجه بسیار محققان حوزه های گوناگون و به ویژه علوم انسانی قرار گیرد. محققان ایرانی نیز از این قاعده مستثنا نبوده، به باختین و آرای او روی خوش نشان داده اند و کتاب ها (مانند دموکراسی گفت و گویی اثر منصور انصاری) و مقاله های بسیاری را با توجه به اندیشه های این متفکر روسی نوشته اند. اما متاسفانه، این توجه به آرای باختین همیشه دقیق و درست انجام نشده است، چنان که مطالعه و بررسی برخی از آخرین مقالاتی که با الهام از آرای باختین به چاپ رسیده اند، یعنی «گفت و گومندی و چندصدایی در شعر حافظ» و «چندصدایی در رمان زنان ایران» گویای درستی این ادعایند. هدف مقاله حاضر نیز نقد مقالات نام برده است.