سیاهدانه گیاهی یک ساله از خانواده آلاله است که فلور طبیعی جنوب اروپا، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا می باشد. دانه این گیاه حاوی روغن، پروتئین، آلکالوئید (مثل نیجلیسین و نیجلیدین)، کینون ها (مانند تیموکینون)، ساپونین و اسانس فرار است. در طب سنتی برای چندین بیماری استفاده می شود که از جمله به عنوان ضد کرم و جهت مشکلات قاعدگی، آسم، دیابت، سرفه بوده، ادرارآور و شیر افزاست. اثرات فارماکولوژیکی و زیستی سیاهدانه و تیموکینون، به عنوان یکی از اجزای سیاهدانه، شامل مواردی چون اثر آنتی اکسیدانی، ضد ایسکمی، ضد التهاب و ضد درد، ضد صرع و ضد سرفه می باشد.

شوری آب و خاک از مشکلات در حال افزایش جهان است که سطح وسیعی از کشور ما را نیز در بر می گیرد. ارزیابی تحمل به شوری گیاهان دارویی به منظور کشت در مناطق شور از اهمیت ویژه ای برخوردار است. آزمایشی به منظور بررسی اثر شوری بر گیاه دارویی سیاهدانه (Nigella sativa) در شرایط هیدرپونیک در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار در مرحله جوانه زنی و سه تکرار در مرحله گیاهچه انجام شد. ژنوتیپ مورد بررسی سیاهدانه مشهد و سطوح شوری اعمال شده شامل غلظت های صفر (شاهد)، 50، 100، 150 و 200 میلی مولار کلرید سدیم بودند. نتایج بدست آمده نشان داد با افزایش تنش شوری، درصد جوانه زنی، شاخص بنیه بذر، طول ریشه، طول ساقه، وزن خشک ریشه، وزن خشک ساقه، نسبت اندام هوایی به ریشه و بیوماس در سیاهدانه به صورت معنی داری کاهش یافت. بر اساس نتایج آزمایش، گیاه سیاهدانه از نظر تحمل به شوری در مرحله گیاهچه نسبت به مرحله جوانه زنی، برتری نشان داد.

مقدمه: عصاره گیاه سیاهدانه از سال ها قبل به عنوان یک داروی گیاهی بی خطر برای مقاصد درمانی استفاده می شده است. در مطالعه های حیوانی، سیاهدانه تاثیر سودمندی در درمان استئوپنی ناشی از دیابت و افزایش ترمیم استخوانی داشته است. هدف از این مطالعه بررسی تاثیر عصاره سیاهدانه بر مارکرهای استخوانی در زنان یائسه مبتلا به استئوپنی بود.مواد و روش ها: در یک مطالعه کارآزمایی بالینی، 30 زن یائسه مبتلا به استئوپنی در محدوده سنی 49 تا 72 سال انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. به گروه اول عصاره سیاهدانه به میزان 05/0 میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن و به گروه دوم دارونما با همان دوز و به مدت 3 ماه داده شد. هر دو گروه در مدت مطالعه روزانه یک عدد قرص کلسیم ـ د دریافت کردند. قبل از شروع مطالعه و در پایان 3 ماه آزمون های هماتولوژی، عملکرد کلیه و کبد، کلسیم و فسفر و مارکرهای تشکیل استخوان (شامل استئوکلسین و ALP استخوانی) و مارکر تجزیه استخوان (CTX) از تمام افراد به عمل آمد.یافته ها: از 22 زن یائسه که دوره 3 ماهه مطالعه را تا پایان طی کردند 9 نفر در گروه سیاهدانه و 13 نفر در گروه دارونما بودند. زنان گروه دارونما نسبت به گروه سیاهدانه BMI به نسبت بالاتری داشتند. میانگین سن و سطح سرمی مارکرهای استخوانی در دو گروه در شروع مطالعه تفاوت آماری معنی دار نداشت. در پایان 3 ماه بین غلظت های سرمی مارکرهای تشکیل استخوان مانند استئوکلسین و ALP استخوان و نیز CTX که مارکر تجزیه استخوان می باشد در دو گروه دارونما و سیاهدانه تفاوت معنی دار از نظر آماری وجود نداشت. هم چنین، تفاوت تغییرات حاصل در سطح مارکرهای استخوانی (تفاوت در سطح سرمی آنها در هفته های 12 و 0) نیز بین دو گروه معنی دار نبود.نتیجه گیری: در این مطالعه عصاره سیاهدانه در دوره کوتاه مدت زمانی بر مارکرهای استخوانی اثر سودمندی نداشت. اگرچه این عصاره با عارضه جانبی همراه نبود ولی بر اساس یافته های حاصل، استفاده از آن برای پیشگیری از کاهش توده استخوانی توصیه نمی شود. برای بررسی دقیق تر، مطالعه های بیشتر با حجم نمونه وسیع تر توصیه می شود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کاربرد کودهای بیولوژیک به ویژه باکتری های محرک رشد گیاه و قارچ میکوریزا به جای مصرف کودهای شیمیایی از مهمترین راهبردهای تغذیه ای در مدیریت پایدار بوم نظام های کشاورزی می باشد. به منظور بررسی تاثیر مایه تلقیح باکتری های ازتوباکتر (Azotobacter paspali)، آزوسپیریلوم (Azospirillum brasilense) و قارچ همزیست میکوریزا (Glomus intraradaices) بر رشد گیاه دارویی سیاهدانه (Nigella sativa L.) آزمایشی در بهار سال 1386 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی و با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل:(A)  ازتوباکتر، (B) آزوسپیریلوم، (C) میکوریزا، A+C، B+C، A+B،A+B+C  و شاهد بودند. مقدار 15 میلی گرم از هر مایه تلقیحی برای 110 گرم بذر به ازای هر تیمار به جز شاهد و به صورت تلقیح قبل از کاشت به کار برده شد. نتایج آزمایش نشان داد که تلقیح بذر سیاهدانه با کودهای بیولوژیک باعث افزایش معنی دار ارتفاع گیاه، شاخص سطح برگ، حداکثر تجمع ماده خشک و سرعت رشد محصول در مقایسه با شاهد شد. ارتفاع گیاه در تیمار ترکیبی آزوسپیریلوم و قارچ نسبت به سایر تیمارهای مورد آزمایش بیشتر بوده و بیشترین ارتفاع گیاه در 89 روز پس از سبز شدن مشاهده شد. حداکثر و حداقل شاخص سطح برگ در 82 روز پس از سبز شدن به ترتیب برای تیمار آزوسپیریلوم و میکوریزا و شاهد برابر 37/0 و 22/0 بدست آمد. بیشترین و کمترین میزان تجمع ماده خشک در 89 روز پس از سبز شدن به ترتیب در تیمار ترکیبی آزوسپیریلوم و میکوریزا و شاهد برابر 0/66 و 3/38 گرم در متر مربع حاصل شد. حداکثر و حداقل مقادیر سرعت رشد محصول در 82 روز پس از سبز شدن به ترتیب در تیمارهای آزوسپیریلوم و قارچ و شاهد برابر با 5/14 و 8/5 گرم در متر مربع در روز بدست آمد. همچنین، بیشترین و کمترین سرعت آسیمیلاسیون خالص در 61 روز پس از سبز شدن به ترتیب در تیمار دوگانه آزوسپیریلوم و قارچ و شاهد معادل با 2/47 و 7/39 گرم در متر مربع برگ در روز حاصل شد.