زیستگاه ها در سراسر جهان به شدت تخریب شده اند. یکی از مؤثرترین رویکرد ها برای احیای این مناطق، بازگردانی شرایطی است که از دست داده اند. بررسی ها بیانگر احتمال زیاد وقوع انقراض محلی مرال (Cervus elaphus maral)، در زیستگاه های فعلی استان گیلان به علت تخریب شدید زیستگاهی است. هدف این تحقیق معرفی کاربرد دیگری از سطوح تناسب، مقاومت زیستگاهی، مسیر ها و کریدور های ارتباطی در پایش و تحلیل تغییرات زیستگاه ها به عنوان نقطه شروع بازسازی آنهاست. در این تحقیق قابلیت استفاده از لایه های تناسب، مقاومت و مسیر های ارتباطی، در مدیریت زیستگاه ها توسعه داده شده است. به این منظور سطح تناسب زیستگاهی در محیط نرم افزار 10ArcGis و با استفاده از جعبه ابزار Corridor Designer به روش وزن دهی به فاکتورهای زیستگاهی با استفاده از نظر خبرگان تهیه شد. براساس نتایج تحقیق، کاهش 35 درصدی سطح زیستگاه های مطلوب، افزایش 34 درصدی تعداد لکه ها، افزایش 89 درصدی تراکم لبه و کاهش 53 درصدی متوسط اندازه لکه ها بیانگرآن است که وقوع هم زمان تباهی و از هم گسیختگی زیستگاهی به شدت انسجام زیستگاهی مرال را تخریب کرده است. افزایش نسبت فاصله هزینه-وزن به فاصله اقلیدوسی مسیرهای ارتباطی و تغییرات پوشش زمینی مسیرها و کریدورها، بیانگر افزایش مقاومت زیستگاهی و کاهش ارتباط عملکردی و کاهش نفوذپذیری سیمای سرزمین است. نتایج تحقیق تصویر روشنی از میزان تغییرات در سطوح تناسب و مقاومت زیستگاهی و مسیر های ارتباطی مرال ارائه داده است که می تواند نقش مؤثری در فرایند بازسازی محدوده مورد بررسی داشته باشد.

شناخت بخش های زیستگاهی گوناگون در تالاب برای حفاظت آن ضروری است. این پژوهش با هدف رده بندی پهنه های زیستگاهی تالاب مهارلو در استان فارس به روش مِدوِت، سامانه طبقه بندی زیستگاهی تالاب های مدیترانه، انجام شد. اطلاعات پوشش گیاهی غالب، خاک و آب شناسی از تالاب در بازدیدهای میدانی به دست آمد. داده های رژیم آبی با عکس های ماهواره ای فصلی از 1395 تا 1398 در سامانه اطلاعات جغرافیایی در ArcGis به دست آمد. اطلاعات گیاهان تالابی و رخنمون بستر دریاچه با نمونه برداری از 39 ایستگاه در اردیبهشت 1399 گردآورده شد. گیاهان شناسایی و بر مبنای یک ساله یا چندساله بودن، و بن درآب یا غوطه ور بودن رده بندی شد. با روی هم گذاشتن و برخورد دادن لایه های رقومی دارنده ی این اطلاعات در نرم افزار Ilwis، پهنه های زیستگاهی جدا شد. سپس هر زیستگاه با شناسه های معیار بین المللی مشخص و نقشه زیستگاه ها تهیه شد. در مجموع 42 زیستگاه در تالاب مهارلو شناسایی شد. مهم ترین زیستگاه ها ماندآب-پوشش گیاهی پدیدار-پایدار-آب گیری فصلی-چندگونه­شور  (P-EPSX-) با مساحت m2 14،797،300، ماندآب-پوشش گیاهی پدیدار-پایدار-آب گیری گذرا-چندگونه­شور  (P-EPTX)  با مساحت m2 2،079،900، دریاچه ای-کرانه ای-پوشش گیاهی پدیدار-پایدار-آب گیری فصلی-چندگونه­شور  (LLEPSX-) با مساحت m2 2،079،900، و دریاچه ای-کرانه ای-پوشش گیاهی پدیدار-پایدار-آب گیری نیمه دائمی-چندگونه­شور  (LLEPLX-) با مساحت m2 493،000 بود. نتیجه ی این پژوهش در شناخت زیستگاه ها برای حفاظت از بخش های زیست بوم به ویژه جامعه های گیاهی بسیار سودمند است.

سابقه و هدف: در سالهای اخیر حفاظت از تنوعزیستی به یک هدف مهم در مدیریت جنگلها تبدیل شده است و باعث ایجاد رویکردهای مدیریتی محافظهکارانه مانند ایجاد مناطق حفاظت شده و یا ایجاد مناطقی که هیچ دخالت مدیریتی در آنها صورت نمی گیرد شده است. در دهه گذشته درختان دارای خردزیستگاه (درختان زیستگاهی) مورد توجه قرار گرفته اند. ﺧ ﺮ دزﯾ ﺴ ﺘ ﮕ ﺎ هﻫ ﺎ ﺳ ﺎ ﺧ ﺘ ﺎ رﻫ ایی هستند ﮐ ﻪ ﺑ ﺮ روی درﺧ تان زﻧ ﺪ ه ﯾ ﺎ ﺧ ﺸ ﮏ ﺷ ﺪ ه اﯾ ﺠ ﺎ د شده و ﺷ ﺎ ﻣ ﻞ ﺗ ﻐ ﯿ ﯿ ﺮ اﺗ ﯽ مثل زخم و شکستگیهایی هستند ﮐ ﻪ در اﺛ ﺮ ﻓ ﺮ آﯾ ﻨ ﺪ ﻫ ﺎ ی زﯾ ﺴ ﺘ ﯽ ﺑ ﺮ روی درﺧ تان اﯾ ﺠ ﺎ د ﻣ ﯽ ﺷ ﻮ ند و مکان هایی را برای زندگی موجودات زنده جنگل فراهم می کنند. امروزه ضرورت حفظ درختان زیستگاهی در مدیریت و سیاست گذاری های جنگل مشخص شده است. این تحقیق با هدف بررسی تنوع و فراوانی خردزیستگاه های درختی در توده های انجیلی-ممرز طرح جنگل داری دکتر بهرام نیا گرگان انجام شد. مواد و روش ها: بدین منظور برای ارزیابی خردزیستگاه های درختان، چهار قطعه نمونه 2500 مترمربعی انتخاب و تمام درختان با قطر برابر سینه بالای 5/7 سانتی متر از نظر ویژگی های کمی (قطر و ارتفاع) مورد بررسی قرار گرفتند. سپس نوع و فراوانی خردزیستگاه ها با استفاده از راهنمای مصور شناسایی خردزیستگاه ها به طور جداگانه برروی هر درخت بررسی و ثبت شد. برای بررسی خردزیستگاه های واقع شده در قسمت های بالای تنه و تاج از دوربین دوچشمی استفاده شد. ارزش زیستگاهی و ارزش اقتصادی تک تک پایه ها محاسبه گردید. جهت بررسی ارتباط بین وقوع و فراوانی خردزیستگاه ها با خصوصیت کمی درختان از آزمون همبستگی استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که ساختار توده ناهمسال و فراوان ترین گونه در قطعات نمونه گونه انجیلی می باشد. درختان ممرز ضمن دارا بودن بالاترین میانگین قطری و ارتفاعی، بیشترین تنوع و فراوانی خردزیستگاه ها را نیز دارا بودند. پرتکرارترین خردزیستگاه مشاهده شده در درختان به ترتیب شامل گروهEP (اپی فیت ها)، گروه GR (حفره های پیرامون ریشه) و گروه CV (حفره ها) بوده است. نتایج آزمون همبستگی در مورد رابطه بین قطر درختان با تعداد خردزیستگاه ها نشان داد که بین قطر درختان با تعداد خردزیستگاه ها در گونه های انجیلی، ممرز، افرا و مجموع گونه ها ارتباط معنی دار و مستقیم وجود دارد یعنی با افزایش قطر بر تعداد خردزیستگاه ها افزوده می شود. نتیجه گیری: مطالعه حاضر نشان داد که خردزیستگاه های مختلفی در توده های انجیلی-ممرز مورد مطالعه یافت می شوند. همچنین افزایش قطر یکی از مؤلفه های اثر گذار بر فراوانی خردزیستگاه ها است. بنابراین باقی گذاشتن تعدادی از درختان قطور در توده جنگلی به عنوان بستری برای ایجاد خردزیستگاه ها می تواند حائز اهمیت باشد. ضمن آنکه از عامل قطر می توان به عنوان شاخصی برای پیش بینی فراوانی خردزیستگاه ها روی درختان استفاده کرد. درمجموع شناخت عوامل موثر بر وقوع و فراوانی خردزیستگاه ها می تواند کمک موثری در حفظ تنوع زیستی اکوسیستم های جنگلی باشد.

هدف: ارزش گذاری کالاها، کارکردها و خدمات اکوسیستم ­ها امری لازم و ضروری است و انکار ارزش آن ها در درازمدت، پیامدهای منفی و نامطلوبی برای جامعه در برداشته است. روش و داده: روش ارزش گذاری اقتصادی خدمات زیستگاهی در این پژوهش، رهیافت هزینه فرصت، از جمله تکنیک­ های مبتنی بر بازار است. هزینه فرصت اشاره به هزینه از دست رفتن منافع یک فرصت برای پرداختن به یک فرصت دیگر، دارد. از این­ رو داده­ های مربوط به درآمدهای توسعه ­ای سالانه (GDP) نظیر صنعت، معدن و سکونتگاه ­ها از طریق گزارش های آماری استخراج گردید. سپس GDPR نیز از طریق مفهوم­ سازی هزینه فرصت با شاخص کیفیت زیستگاه، محاسبه شد. به ­منظور برآورد مکان مند ارزش ­های اقتصادی خدمت اکوسیستم زیستگاهی، از نقشه کیفیت زیستگاه و تحلیل­ های آمار فضایی بهره برده شده است. یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد ارزش کل خدمات زیستگاهی در استان خراسان جنوبی معادل 544465/16 میلیارد ریال در سال 1400 بوده است. ارزش­ های این خدمت در مرزهای اکولوژیک (زیرحوزه ­ها) نشان داد مجموع ارزش ­های کویر لوت، دارای بالاترین مقدار است، در حالی ­که میانگین ارزش اقتصادی در کویر لوت (3/32)، دارای رتبه سوم در بین چهار زیرحوزه است. دلیل این امر بیشتر متوجه وسعت کویر لوت و شرایط غیریکنواخت حاکم در آن است. همچنین ارزش خدمت زیستگاهی در هر هکتار از استان، حدود 36 میلیون ریال برآورد گردید. نتیجه گیری: بر مبنای یافته های تحقیق می توان بیان نمود، پهنه ­های ارزشمندی در شمال شرق به صورت متراکم وجود دارد. این محدوده نسبت به بقیه استان از آب­­ و هوای مطلوب ­تر و میانگین بارشی بالاتری برخوردار است. اما نکته حائز اهمیت در نیمه غربی مرکزِ استان خراسان جنوبی نیز شرایط مشابهی با آنچه بیان گردید دارد، با این تفاوت که در مناطق خشک ­تر این استان قرار گرفته است. این موضوع با توجه به شدت و تراکم فعالیت های معدنی می ­تواند مورد توجه برنامه ریزان حفاظت تنوع زیستی قرار گیرد. نوآوری، کاربرد نتایج: تغییر رویکرد ارزش گذاری اقتصادی به سمت روش ­های تجزیه و تحلیل­ مکانی (مختصات ­دار یا زمین مبنا) می­ تواند، ابزار قوی ­تری را جهت اتخاذ تصمیمات صحیح و خردمندانه، در اختیار مدیران سرزمینی قرار ­دهد؛ لذا یافته ­های کمی و مکانی این پژوهش می ­تواند به ­عنوان یکی از مؤلفه های تصمیم­ گیری در ارزیابی اثرات محیط­ زیستی، جانمایی طرح ­های توسعه ­ای و برآورد خسارات آن ها لحاظ گردد.

تخریب زیستگاه، کاهش طعمه و تعارضات با انسان مهمترین عوامل تهدید پلنگ ایرانی هستند. حفاظت بلند مدت این گونه نیازمند آگاهی از الگوی پراکنش و کریدورهای زیستگاهی گونه است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مطلوبیت و ارزیابی کریدورهای پلنگ ایرانی در مجموعه حفاظتی دنا و مناطق پیرامونی به عنوان یکی از زیستگاه های اصلی پلنگ ایرانی در ایران انجام شد. مدلسازی مطلوبیت زیستگاه بر اساس ترکیب پنج مدل در یک مدل اجماعی و بر اساس بسته Biomod2 در نرم افزار R انجام گرفت. از نقشه مطلوبیت زیستگاه برای شناسایی لکه-های زیستگاهی مطلوب و مدلسازی کریدورهای بین آنها بر اساس رویکرد تئوری مدار الکتریکی استفاده شد. تمامی مدل ها از عملکرد مناسبی برای شناسایی زیستگاه های مطلوب برخوردار بودند. متغیرهای حضور طعمه، فاصله از کاربری مسکونی، تراکم کاربری جنگل، ارتفاع و فاصله از جاده به ترتیب بیشترین تاثیر را بر پراکنش پلنگ داشتند. 8/16 درصد از منطقه مطالعاتی دارای مطلوبیت بالا برای پلنگ بوده و این میزان در مناطق تحت حفاظت 20/9 درصد می باشد. ارزیابی کریدورها حاکی از وجود جریان قوی درون مناطق تحت حفاظت بوده اما در مناطق پیرامونی جریان ضعیف تر است. بر این اساس، ارتقای سطح حفاظتی خصوصا در مناطق پیرامونی در حفاظت بلند مدت گونه در منطقه ضروری است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سابقه و هدف: یافتن نیازهای زیستگاهی برای ماهیان در اکوسیستم­ های آب­های جاری عامل کلیدی در حفاظت و تصمیم ­گیری برای مدیریت آ­ن­هاست که متأسفانه اطلاعات علمی کافی در این زمینه وجود ندارد. هدف از انجام این مطالعه، شناخت طیف­ های بهینه از متغیرهای تاثیرگذار زیستگاهی برای گونه کولی ارومیه و مقایسه رویکردهای مختلف ترکیبی در مدل­سازی این گونه است.مواد و روش ­ها: در این مطالعه، زیستگاه گونه کولی ارومیه در رودخانه جاجرود در قالب 71 نقطه در تابستان 1398 نمونه ­برداری شد. متغیرهای فیزیکی زیستگاه از جمله عمق، سرعت آب و بستر اندازه گیری شدند. پس از نمونه ­برداری ماهیان با روش الکتروفیشینگ، طول کل ماهیان اندازه ­گیری شدند. منحنی­ های مطلوبیت زیستگاهی با روش تک متغیره توسعه داده شدند و سپس مطلوبیت زیستگاهی ترکیبی با روش های ضرب، حداقل، میانگین حسابی و میانگین هندسی محاسبه گردید. برای اعتبار سنجی نتایج از دو سنجه­ ی آماری میانگین قدرمطلق خطا (MAE) و ریشه میانگین مربع خطا (RMSE) استفاده شد.نتایج و بحث: در مجموع تعداد 235 قطعه ماهی گونه کولی ارومیه شامل 221 فرد بالغ و 14 فرد نابالغ صید شد که اندازه طول کل بدن آن­ها از 23 میلی متر تا 148 میلیم تر متغیر بود. متغیرهای فیزیک زیستگاه شامل عمق 56-6 سانتیمتر، سرعت جریان 29-4 سانتی متر بر ثانیه، و بستری با اندازه ذرات «شن خیلی ریز» تا «قلوه سنگ» بود. زیستگاه ترجیجی و بهینه برای این گونه شامل عمق 25-16 سانتیمتر، سرعت جریان 10-5 سانتی متر بر ثانیه و بستری با ساختار قلوه سنگی بود و در این میان مدل تک متغیره مبتنی بر بستر دارای کمترین خطا بود. از میان مدل های مطلوبیت زیستگاه ترکیبی روش های ضرب و حداقل با داشتن کمترین مقادیر سنجه های MAE و RMSE مدل­ های کم خطا، و روش های میانگین حسابی و میانگین هندسی با داشتن مقادیر بالاتر این سنجه­ ها، مدل­ های پر خطا تشخیص داده شد.نتیجه ­گیری: این نخستین مطالعه در رابطه با اکولوژی گونه کولی ارومیه در ایران است که به شناسایی زیستگاه بهینه این گونه پرداخته است. متغیر ساختار بستر بیش از دو متغیر عمق و سرعت جریان در انتخاب زیستگاه توسط این گونه تعیین کننده ­ست. همچنین در مدل­سازی مطلوبیت زیستگاهی ترکیبی روش­ های ضرب و حداقل از اولویت و اهمیت برخوردار است.

دشت میان کوهی «زیبری» گستره ای به وسعت تقریبی 120 کیلومترمربع را در شمال شرقی شهرستان اسلام آبادغرب فراگرفته و به عنوان نمونه ای کوچک از اکوسیستم زاگرس به دو بخش با تفاوت های مشخص در توپوگرافی، منابع آب، زمین های زراعی و مرتع، تقسیم می شود. این دشت در سال 1388 مورد بررسی روشمند باستان شناختی قرار گرفته و به دلیل وجود پاره ای مشخصات طبیعی و جغرافیایی، همچون: قرارگیری در حدفاصل دشت های ماهیدشت و اسلام آباد در پژوهش حاضر به عنوان نمونه ی موردی در تحلیل نظام های زیستگاهی دوران روستانشینی در زاگرس مرکزی استفاده شده است. در این پژوهش که با طرح پرسش هایی درباره ی وضعیت استقرارها در مراحل چهارگانه ی دوران روستانشینی آغاز شده بود، با مطالعه ی ویژگی های ظاهری و تکنیکی قطعات سفالی، جدول گاهنگاری نسبی دشت تهیه شد و در ادامه با استفاده از ترکیب نتایج گاهنگارانه و اطلاعات جغرافیایی و اقلیمی، بافت محیطی و الگوی مکانی-زمانی استقرارها در پیوند با مسائل معیشتی ساکنان دشت تحلیل شد. بر اساس نتایج این پژوهش در دوره ی روستانشینی آغازین با استقرار در «منطقه ی بارور» و در نقطه ای کانونی و حاصلخیز، یکجانشینی در دشت آغاز شده است. نحوه ی پراکندگی محوطه ها در دوره ی روستانشینی قدیم نیز تابعی از مؤلفه های طبیعی شامل زمین های کشاورزی مناسب و مسیرهای طبیعی است که نشانه ی تداوم شیوه ی معیشت کشاورزی است. در دوره ی روستانشینی میانی، علاوه بر افزایش بیش از سه ونیم برابریِ تعداد محوطه ها و پراکندگی گسترده در تمام دشت، شاهد رشد ابعاد آن ها نیز هستیم. در این دوره با دو گروه استقرارگاه، شامل محوطه های نزدیک به منابع آب و زمین های آبرفتی قابل آبیاری و محوطه هایی در دامنه های مرتعی، سنگلاخی و غیرقابل آبیاری مواجهیم. درنهایت، در دوره ی روستانشینی جدید شاهد کاهش آهنگ رشد استقرارهای دایمی و موقت به نشانه ی کاهش رشد طبیعی جمعیت هستیم. الگوی استقراری این دوره گویای وابستگیِ همزمان به زمین های کشاورزی و دامنه های مرتعی به دلیل تکیه بر دامداری روستامحور و چراگاه گردی است.

ارزیابی سطح تنوع و ارزش اکولوژیک زیستگاه های خرد، شاخصی برای ارزیابی تنوع زیستی در بوم سازگان های جنگلی است. این پژوهش باهدف ارزیابی سطح تنوع و ارزش اکولوژیک زیستگاه های خرد در جنگل های راش در پارسل 435 طرح شیرقلاع در شرق استان گیلان انجام شد. به این منظور، سه قطعه نمونه یک هکتاری انتخاب شد و در هر قطعه نمونه تمامی درختان زنده و خشک سرپا به منظور بررسی وجود هر یک از زیستگاه های خرد بررسی و مشخصه های آن ها شامل قطر برابرسینه، ارتفاع درخت، تعداد و نوع زیستگاه خرد ثبت شد. برای تحلیل وضعیت تنوع زیستگاه های خرد، شاخص های تنوع آلفا، بتا و گاما، شاخص غنای مارگالف، شاخص های تنوع شانون-وینر و سیمپسون و شاخص یکنواختی پیلو محاسبه شد. درمجموع تعداد 147 زیستگاه خرد بر روی 87 درخت زیستگاهی (معادل 2/24 زیستگاه خرد به ازا هر یک صد اصله درخت سرپا) شناسایی شد. حفره های دارکوب فراوان ترین و میکروسویل، کمیاب ترین زیستگاه خرد بودند. درختان دارای حفره شامل حفره های دارکوب، حفره های روی تنه، حفره های شاخه های اصلی و حفره های روی گورچه بیش از نیمی از کل زیستگاه های خرد را به خود اختصاص دادند (53 درصد) که اغلب بر روی درختان زنده (6/68 درصد) از گونه راش شرقی (3/77 درصد) مشاهده می شوند. میانگین تنوع آلفا، بتا و گاما به ترتیب 99/1، 63/5 و 11 به دست آمد. مقدار شاخص ارزش اکولوژیک زیستگاه، 2/13 محاسبه شد و فراوان ترین آن در کلاسه 10-20 سانتی متر مشاهده شد. در یک جمع بندی می توان بیان کرد که حفظ و نگهداری درختان زیستگاهی قطورتر از یک متر به منظور تامین زیستگاه خرد و حفظ تنوع زیستی در جنگل ها توصیه می شود.