جنس زالزالک از نظر ریخت شناسی، تاکسونومی عددی و تاکسونومی شیمیایی در شرق و شمال شرق ایران مورد مطالعه قرار گرفت. بیش از 80 نمونه تازه جمع آوری شده از محل های مختلف به همراه 50 نمونه هرباریومی بررسی شدند. در مطالعه ریخت شناسی تمام اندام های رویشی و زایشی مورد مطالعه قرار گرفتند و برای نمونه ها کلید شناسایی تهیه شد. در مطالعه تاکسونومی عددی 85 صفت ریخت شناسی اندازه گیری شدند و با روش UPGMA با نرم افزار NTSYS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در بررسی تاکسونومی شیمیایی از کروماتوگرافی کاغذی استفاده شد و 41 لکه با استفاده از اشعه UV و بخار UV+NH3 تشخیص داده شدند. بر اساس نتایج این تحقیق، نمونه های مورد مطالعه در 13 آرایه گونه و تحت گونه، پنج سری و یک بخش قرار گرفتند. C. microphylla با داشتن صفاتی چون «فرم رویشی درختچه ای، خار های فراوان، گل آذین چتری شکل، شاخه ها و گل آذین فاقد کرک، میوه قرمز روشن، کاسبرگ ها روی میوه افراشته» از دیگر سری ها کاملا جدا شده و به عنوان یک سری جدید به نام ser. Microphyllae Arjmandi پیشنهاد می شود. همچنین تغییراتی نیز در سطوح مختلف رده بندی آرایه ها حاصل شده است. نتایج مطالعات فلاونوییدی تا حدود زیادی منطبق بر نتایج تاکسونومی عددی بوده و طبقه بندی کریستنسن را تایید می کنند.

1چکیده مبسوط مقدمه و هدف: پژوهش در زمینه حفاظت از ژرم پلاسم گونه های درختی بومی و دارویی جنگل های شمال ایران به ویژه زالزالک خونین با خواص دارویی فراوان، دارای اهمیت است. تکثیر جنسی زالزالک به دلایل پوسته ضخیم و دو نوع خفتگی فیزیکی و فیزیولوژیک به سختی و با آپومیکسی امکان پذیر است و تکثیر غیرجنسی آن از راه ریشه دار کردن قلمه نیز با مشکلات فراوانی مواجه است. زالزالک خونین (Crataegus atrosanguinea) از خانواده Rosaceae یکی از گونه های با ارزش جنگل های شمال و غرب کشور محسوب می شود که به‎ دلیل مثمر بودن و داشتن چوب بسیار محکم و خواص دارویی متعدد دارای اهمیت فراوان است. خواص دارویی زالزالک در درمان فشار خون، تصلب شرائین و احتقان قلب، ضعف عضلات قلب و نارسایی کرونر به اثبات رسیده است. زالزالک حاوی متابولیت های ثانویه فراوان مانند فلاونوئیدها و پروآنتوسیانیدین و گیلکوزیدها است. بهینه سازی شرایط کشت درون شیشه ای زالزالک خونین به عنوان یکی از گونه های طبیعی ایران می تواند راهکار مناسبی برای تکثیر آن باشد. پژوهش حاضر با هدف کنترل آلودگی، کنترل قهوه ای شدن و القای کالوس زالزالک خونین (Crataegus atrosanguinea) در شرایط درون شیشه ای انجام شد. کنترل آلودگی ریزنمونه، بذر و بافت گیاهان از اهمیت بالایی برای موفقیت کشت بافت گیاهان محسوب می شود. از آنجا که پرآوری از ریزنمونه های طبیعی گیاهان برای کشت بافت در اولویت قرار دارد، معمولاً این مهم با قهوه ای شدن به ویژه برای گیاهان چوبی که دارای ساقه ضخیم و چوبی هستند با مشکلات فراوانی همراه است. تعیین نوع و غلظت تنظیم کننده رشد به‎عنوان یک عامل متغیر برای رشد گیاهان در شرایط درون شیشه ای ضروری است. بعد از اعمال تنظیم کننده رشد به محیط کشت، گیاه واکنش های مختلفی نشان خواهد داد اما یکی از راه های مناسب برای انتخاب مسیر صحیح باززایی گیاهان، تعیین وزن تر و خشک کالوس است که به‎طور گسترده به عنوان معیاری از رشد کالوس ها مورد اندازه‎گیری قرار می‎گیرد. با استفاده از وزن تر و خشک کالوس می توان منحنی رشد کالوس را به دست آورد. نتایج پژوهش های گذشته حاکی از دامنه وسیع تغییرات نوع و غلظت تنظیم کننده رشد بر کالوس زایی و باززایی گونه های مختلف جنس زالزالک است و متناسب با نوع گونه گیاهی باید نوع و غلظت خاصی از تنظیم کننده های رشد را اعمال کرد. مواد و روش ها: ساقه های جوان و سالم زالزالک‎ خونین از لاریجان آمل، استان مازندران، ایران با مختصات جغرافیایی '38° 58 شمالی و '10° 52 شرقی در ابتدای فصل رویش جمع آوری شد. ساقه های جمع آوری شده بلافاصله به آزمایشگاه کشت بافت گیاهی دانشکده منابع طبیعی در دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران منتقل شدند. ضدعفونی ساقه های طبیعی زالزالک به‎دلیل آلودگی سطحی و بافتی فراوان بسیار ضروری است. برای این‎منظور از ساقه ها ریزنمونه هایی به اندازه 0/5 تا یک سانتی متری برش داده شدند. تیمارهای کنترل آلودگی شامل HgCl2، H2O2، NaClO و AgNO3 و همچنین برای کنترل قهوه ای شدن ریزنمونه ها پنج تیمار طراحی شد. تیمارهای کنترل قهوه ای شدن شامل شاهد، آب روان، اسیداسکوربیک، پلی وینیل کلراید و ذغال فعال بود. به طور کلی محیط کشت از موادی شامل نمک های معدنی (عناصر کم مصرف و پر مصرف) به عنوان تأمین کننده رشد بیشینه، اسیدهای آمینه و ویتامین ها به‎عنوان نیتروژن، قند به‎عنوان منبع کربن و انرژی، تنظیم کننده های رشد به‎عنوان محرک رشد و ریخت زایی، آگار به‎عنوان جامدکننده محیط کشت و آب که 90 درصد محیط کشت را شامل می شود، تشکیل می گردد. محیط کشت به‎کار رفته در این تحقیق MS بود که اولین بار توسط درایور و کنیاکی در سال 1984 ساخته شد و با در نظر گرفتن روش دوفوسارد1976 تهیه شد. در این پژوهش pH محیط کشت روی 5/8 تنظیم گردید. برای القای کالوس، تیمارهای IBA، NAA، 2,4-D، BAP، TDZ و Kin در سه سطح غلظت 0/1، 1 و 6 میلی گرم در لیتر و ترکیب 6 mgl-1 NAA+1 mgl-1 BAP و 6 mgl-1 IBA+1 mgl-1 BAP در محیط کشت MS استفاده شد. در این مطالعه ریزنمونه های ساقه به‎صورت افقی روی محیط کشت قرار گرفتند. از بین تیمار های مختلف کالوس زایی برای بررسی القای کالوس، درصد کالوس زایی، درجه کالوس زایی، وزن تر و خشک کالوس و مساحت سطح مقطع کالوس اندازه گیری شد. بهترین تیمار از طریق محاسبه مشخصه های مذکور به دست آمد و برای واکشت از آن تیمار استفاده می شد. به طور تقریبی هر 20 روز و در مجموع پنج الی شش بار واکشت انجام گرفت. بعـد از کشـت کالوس ها در محیـط باززایـی، ریزنمونه ها در اتاقک کشت و قفسه های سازگاری تحت تیمار 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی در دمای 2± 25 درجه سانتی گراد با رطوبت 70 درصد قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد که HgCl2 (0/5 درصد، 16 دقیقه) با میانگین 100 درصد سلامت به عنوان مناسب ترین تیمار کنترل آلودگی بود. تیمار شاهد با 98 درصد سلامت به عنوان مناسب ترین تیمار کنترل قهوه ای شدن مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد که نوع، غلظت و اثر متقابل نوع و غلظت تنظیم کننده رشد بر مشخصه های القای کالوس زالزالک خونین اثر معنی داری دارد (P<0.01). بیشترین وزن تر و خشک کالوس، درصد و درجه کالوس زایی و سطح مقطع کالوس در بین تیمارهای اکسین و سیتوکنین به ترتیب برای تیمارهای 6 میلی گرم در لیتر NAA و تیمار 1 میلی گرم در لیتر BAP مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین مقدار مشخصه های القای کالوس مورد مطالعه در محیط کشت حاوی ترکیب اکسین و سیتوکنین (6 mgl-1 IBA+1 mgl-1 BAP) مشاهده گردید. نتیجه گیری کلی: به طور کلی نتایج نشان داد که در حالت عادی و بدون اعمال هیچ تیماری تا 90 درصد احتمال کنترل قهوه ای شدن ریزنمونه های سرشاخه های طبیعی زالزالک خونین وجود دارد. برای ضدعفونی ریزنمونه ها استفاده از کلرید جیوه نیم‎درصد به مدت 16 دقیقه پیشنهاد می شود. ترکیب تنظیم کننده های رشد در محیط کشت برای القای کالوس زالزاک خونین بسیار مناسب ارزیابی شد. ارائه نتایج این پژوهش می تواند دستورالعمل آزمایشگاهی برای باززایی و پرآوری زالزالک خونین فراهم کند.

ازارپسندی محصولات تولیدی به طور گسترده ای به ظاهر آن ها بستگی دارد. لذا هدف از مطالعه حاضر توسعه الگوریتم هایی برای استخراج، انتخاب، و طبقه بندی ویژگی های تصاویر نمونه های زالزالک به منظور طبقه بندی آن ها بر اساس سطح رسیدگی است. تعداد 600 نمونه میوه زالزالک تهیه شد. در مرحله بعد یک جعبه نورپردازی به منظور تصویربرداری از نمونه های زالزالک با نورپردازی کنترل شده طراحی و ساخته شد. پس از تصویربرداری و ذخیره تصاویر بدست آمده، فرآیند پردازش تصویر در نرم افزار متلب اجرا شد. در این مرحله بعد از عملیات پیش پردازش، ویژگی های رنگ و بافت از تصاویر استخراج شد. از بین ویژگی های استخراج شده تعدادی ویژگی به عنوان ویژگی های کارا با استفاده از روش انتخاب ترتیبی با پایه درجه دوم در نرم افزار متلب انتخاب شدند. از روش های تحلیل تفکیک خطی و درجه دوم برای طبقه بندی ویژگی های کارا استفاده شد. پارامترهای دقت، صحت، حساسیت، و خاصیت برای مدل های طبقه بندی محاسبه شدند. میانگین دقت طبقه بندی نمونه های مختلف زالزالک با استفاده از روش های تحلیل تفکیک خطی و درجه دوم در مرحله آموزش به ترتیب برابر 67/98 و % 33/99 و در مرحله آزمون با هم مشابه و برابر با % 67/98 بود. همچنین بر اساس نتایج مربوط به پارامترهای تعیین شده، مدل تحلیل تفکیک درجه دوم از مدل تحلیل تفکیک خطی عملکرد بهتری داشت.

زالزالک یا (Crataegus L.) متعلق به تیره Rosaceae است. طی بررسی بر روی آرایه های مختلف این جنس مشخص شد گونه C. ambigua در فلور ایران و ایرانیکا مترادف گونه C. meyeri اعلام شده است، در مونوگراف نیز این گونه یکی از گیاهان موجود در ایران به شمار می رود. دو گونه C. aminii و C. atrosanguinea در فلور ایران گزارش شده اند در حالی که در مونوگراف C. atrosanguinea مترادف گونه C. ambigua subs. ambigua اعلام شده است و با توجه به این که فلور ایران و مونوگراف تقریبا همزمان چاپ شده اند از C. aminii که در فلور ایران به عنوان گونه جدید معرفی شده، نامی برده نشده است. با توجه به این موارد تحقیق اخیر به بازنگری این چهار گونه در ایران از نظر ریخت شناسی اندام های مختلف و ریز ریختارشناسی دانه ها پرداخته است. نتایج حاصل از مطالعات ریخت شناسی شباهت های بسیاری را در این چهار گونه نشان می دهد. در مطالعات ریز ریختارشناسی دانه ها نیز شباهت هایی در صفات کیفی و کمی مشاهده شده است. با توجه به نتاج حاصل به نظر می رسد C. aminii گزارش شده در فلور ایران همان C. atrosanguinea و از طرفی مطابق با نظر کریستنسن در مونوگراف و بر خلاف نظر دنمز C. atrosanguinea مترادف subs. ambigua C. ambigua است.همچنین با توجه به بررسی صفات ریخت شناسی و نیز صفات ریز ریختارشناسی دانه ها و وجود تفاوت های فراوان در این صفات دو گونه C. meyeri و C. ambigua مطابق نظر کریستنسن دو گونه مجزا می باشند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

این پژوهش به منظور ارزیابی و مقایسه 20نژادگان زالزالک از چهار گونه مختلف، برای شناسایی و معرفی نژادگان-های برتر به لحاظ میوه شناختی در استان آذربایجان غربی انجام شد. صفاتی مانند رنگ و اندازه میوه، وزن میوه، طول دم میوه، طول و عرض برگ، طول دم برگ، وزن، طول و عرض بذر، سفتی میوه اندازه گیری شدند. بزرگ ترین میوه ها در گونه Crataegus azarolus و کوچک ترین میوه ها در گونه های C. monogyna و C. aplosangouainea مشاهده شد. صفات مرتبط با برگ از جمله طول و عرض برگ همبستگی معنی داری با صفات مرتبط به میوه مانند وزن، اندازه میوه و طول و عرض بذر داشتند. پنج عامل اصلی بر پایه تجزیه به عامل ها، نزدیک به 11/89 درصد از واریانس کل را توجیه کردند. در تجزیه خوشه ای به روش وارد (Ward) نژادگان های زالزالک به سه گروه اصلی تقسیم شدند. نژادگان های مربوط به گونه C. azarolusvar azarolus و چندین نژادگان نیز از گونه C. aplosangouainea در گروه نخست قرار گرفتند که بالاترین سفتی میوه و شمار بذر بیشتری داشتند. در گروه دوم نژادگان های گونه C.azarolus قرار دارند که طول، عرض و وزن میوه بالاتری داشت. در گروه سوم نیز نژادگان های گونه C. monogyna و چندین نژادگان نیز از گونه C. aplosangouainea جای گرفتند که صفات چگالی میوه، طول برگ و شاخص a* در جداسازی این گروه نقش مهمی داشتند. نتایج نشان داد، گروه بندی تا حدودی از الگوی توزیع گونه ای نژادگان ها پیروی می کند. نتایج به دست آمده را می توان در برنامه های بهنژادی و معرفی رقم در زالزالک به کار برد.

بیشتر بذرهای گونه های زالزالک مشکل جوانه زنی دارند. در این تحقیق شکستن خواب بذر زالزالک بومی ایران (Crataegus assadii) مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی درصد تعداد جنین موجود در میوه مشخص شد که 35 درصد از میوه های این گونه دارای جنین می باشند. بدین منظور تیمارهای زیر شامل: - قراردادن بذرها به مدت 24 ساعت در جریان آب، به دنبال آن (با و بدون خراش دهی) نگهداری در دمای 18 درجه سانتی گراد به مدت سه ماه و سپس سرمادهی به مدت چهار و نیم ماه در گلدان - قرار دادن در اسید جیبرلیک با غلظتهای 150 و 300 ppm به مدت 24 ساعت در تاریکی و سپس 1 ماه سرمادهی - استفاده از نیترات پتاسیم با غلظتهای 0.25، 0.5 و 1 درصد- قرار دادن بذرها در خاک مزرعه از اواخر زمستان (با و بدون خراش دهی) تا بهار سال دوم. درصد، شاخص و سرعت جوانه زنی بذرها با 3 تکرار بررسی شد. نتایج نشان داد که تیمار بذرهای خراش دهی شده با تناوب دمایی نگهداری سه ماه در دمای 18 درجه سانتی گراد، و چهار و نیم ماه سرما دهی در گلدان با 62 درصد جوانه زنی موفق ترین تیمار اعمال شده بود.

زمینه مطالعه: استفاده از گیاهان حاوی تانن بعنوان یک ترکیب جایگزین در کنترل نماتودهای دستگاه گوارش نشخوارکنندگان مطرح می باشد.هدف: هدف از بررسی حاضر، ارزیابی اثر ضدکرمی احتمالی عصاره گیاه زالزالک (کراتگوس سودوملانوکارپا) روی کرم های تریکوسترونژیلید گوسفند بود.روش کار: بدین منظور دو گروه هشت تایی گوسفند بطور تجربی با خوراندن 2000 نوزاد عفونی زای کرم های تریکوسترونژیلید آلوده شدند. پس از چهار هفته، عصاره گیاه زالزالک در 200 میلی لیتر آب در حرارت 25 درجه سانتی گراد رقیق شد و دو بار در روز برای هشت روز به یکی از دو گروه خورانده شد. در گوسفندان گروه دوم نیز بعنوان شاهد به همان حجم آب خالی تجویز گردید. سپس در روز نهم پس از اخذ نمونه مدفوع، همه گوسفندان کالبدگشایی شده و تعداد تخم دفع شده در مدفوع، تعداد کرم های بالغ موجود در شیردان و روده باریک، ضریب جنسیت (کرم های نر/ماده) و ضریب باروری کرم های جدا شده در دو گروه احتساب و نتایج حاصله روش آماری t- test با یکدیگر مقایسه گردید. در ضمن نمونه های بافتی از نواحی پیلور، فوندوس و روده باریک تهیه و تعداد ماست سل ها، لکوسیت های گلوبول و ائوزینوفیل ها در مخاط شیردان شمارش گردید.نتایج: نتایج نشان داد که استفاده از گیاه فوق می تواند سبب کاهش معنی دار دفع تخم در مدفوع دام (82.57 درصد) و ضریب باروری کرم های ماده (84.85 درصد) گردد. همچنین بررسی آسیب شناسی مقاطع بافتی اخذ شده از شیردان و دوازدهه نیز نشاندهنده حضور فراوان تر ائوزینوفیل ها و ماست سل ها در شیردان و روده باریک گوسفندان گروه شاهد نسبت به گوسفندان گروه تحت درمان با عصاره زالزالک بود.نتیجه گیری نهایی: بنابراین نتایج بدست آمده از تحقیق فوق نشان می دهد که استفاده از عصاره گیاه زالزالک که حاوی ترکیبات تانن می باشد، می تواند در کنترل نماتودهای تریکوسترونژیلید گوسفند موثر بوده و نقش بسزایی در همه گیرشناسی کرم های مذکور داشته باشد.