سنگ های آتشفشانی-رسوبی تتماج در جنوب شرق کاشان شامل تناوبی از گدازه ها (بازالت تا آندزیت) و مواد آذرآواری (انواع توف و آگلومرا) همراه با بین لایه هایی از سنگ های رسوبی (آهک و ماسه سنگ) هستند. سنگ های آهکی این مجموعه حاوی فسیل های دریایی کم عمق الیگوسن می باشند. بازالت های تتماج، بر اساس داده های ژئوشیمیایی عناصر اصلی و کمیاب، شباهت زیادی با گدازه های کالک آلکالن دارند. مقدار Al2O3 آنها زیاد و در عین حال عدد منیزیمی پایینی دارند. نسبت Zr/Y در این سنگ ها بیش از 3 است که از این لحاظ با سنگ های آتشفشانی قوس های قاره ای مشابه اند. در نمودار عناصر کمیاب نرمالیزه شده نسبت به پشته های میان اقیانوسی غنی شده (E-MORB)، عناصر Ti (به غیر از بازالت ها)، P، Nb و Rb دارای آنومالی منفی هستند ولی Pb و K آنومالی مثبت نشان می دهد. نسبت Th/Yb در محدوده بین 0.3 تا 1.9 در تغییر است در صورتی که نسبت ‏Ta/Yb نمونه ها از 2.3 تا 8.9 تغییر می کند که این شواهد از مشخصات سنگ های ماگمایی مناطق فرورانش می باشد. غنی شدگی این سنگ  ها از عناصر با پتانسیل یونی پایین (LILE) و عناصر نادر خاکی سبک (LREE) حاکی از این است که گدازه ها احتمالا از ذوب بخشی گوه گوشته ای که خود در اثر تماس با سیالات مشتق از پوسته اقیانوسی فرورونده، از عناصر کمیاب غنی شده بودند، منشا گرفته اند.

سنگ های آتشفشانی- رسوبی زیر دریایی تتماج بخشی از کمربند ولکانیکی سهند- بزمان را تشکیل می دهند. این سنگ ها از گدازه های حدواسط- مافیک و مواد آذرآواری وابسته همراه با بین لایه های از سنگ های رسوبی به سن الیگوسن تشکیل شده اند سنگهای آتشفشانی مذکور با شدت های مختلف متحمل دگرسانی گرمایی شده اند به طوری که کانی های ثانویه آلبیت، اپیدوت، هماتیت، کلریت، اکتینولیت، کلسیت و کوارتز در آن ها به وجود آمده است. بر اساس ویژگی های کانی شناسی و شیمیایی، سنگ های مذکور به انواع -1 نسبتا سالم -2 کلریتی- اپیدوتی شده -3 هماتیتی شده -4 اپیدوتی شده قابل تفکیک می باشند. سنگ های کمتر دگرسان شده با ترکیب آندزیت، آندزیت بازالتی و بازالت حدود %10 از سنگ های منطقه را تشکیل می دهند. دگرسانی کلریت- اپیدوت به عنوان اولین فاز دگرسانی به صورت گسترده سنگ های منطقه را تحت تاثیر قرار داده است. این دگرسانی که در اثر چرخش آب دریا به داخل گدازه های داغ به وجود آمده باعث افزایش مقدار عناصر TiO2, Sr, CaO و Ni در سنگ های بازالتی و عناصر Rb, Th, CaO و K2O در سنگ های آندزیتی شده است. زن های اپیدوتی، بخش هایی از سنگ های غنی از کلریت- اپیدوت هستند که به علت داشتن تراوایی زیاد، تحت نفوذ سیال غنی از Ca، از اپیدوت غنی و از عناصری مثل Na, Fe و Mg تهی شده اند. سنگ های غنی از هماتیت از تبدیل سنگ های غنی از کلریت- اپیدوت، در شرایط فوگاسیته بالای اکسیژن و در مواجه با سیال غنی از آهن و منیزیم تشکیل شده اند. با هماتیتی شدن سنگ های غنی از کلریت- اپیدوت، مقدار قابل ملاحظه ای CaO از محیط خارج شده است.

غذاها ازجمله مقوله هایی هستند که در تاریخ ادب فارسی، از فرهنگ عامه به زبان ادبی راه یافته اند و افزون بر تالیف کتاب هایی مستقل در این خصوص یا سروده شدن اشعاری خاص درباره آن ها، در متون مختلف ادبی بدان ها اشاره شده است. قصیده «تتماجیه»، سروده شمس الدین احمد بن منوچهر شصت کله، از شعرای عراق و ندیمان دربار طغرل سلجوقی (590 573ق. )، از معدود اشعاری است که به طور ویژه، چگونگی طبخ هر غذا را توضیح می دهد؛ غذایی که بسامد کاربرد آن در شعر و نثر فارسی، بسیار بالاست و بدون احاطه به تمام جوانب آن، درک مفهوم برخی ابیات و عبارات متون فارسی دشوار خواهد بود. این پژوهش در پی آن است تا به روش توصیفی تحلیلی و استفاده از امکانات کتابخانه ای، به بررسی چگونگی طبخ این غذا و مسایل مرتبط با آن ازطریق اطلاعات موجود در متون ادب فارسی بپردازد. عمده ترین دستاورد این پژوهش، افزون بر رفع ابهام از کلیت موضوع، به دست دادن مفهوم صحیح اصطلاحات و ترکیباتی است که بر اساس چگونگی طبخ یا تناول تتماج، به ادب فارسی راه یافته است و بعدها، در اثر گذر زمان و تغییرات به وجود آمده در این غذا، پی بردن به مفهوم آن ها، اهل ادب را با دشواری هایی مواجه کرده است.

سنگهای آتشفشانی زیردریایی موجود در مجموعه آتشفشانی - ته نشستی تتماج، در 25 کیلومتری جنوب خاوری شهرستان کاشان، دستخوش دگرسانی پروپلیتی نا یکنواخت و گسترده شده اند. بر پایه بررسیهای صحرایی، سنگ شناختی و نتایج آنالیزهای XRD، سه زون دگرسان کلریتی - اپیدوتی، اپیدوتی، و هماتیتی در منطقه قابل تشخیص اند. کانیهای ثانویه گرمابی در سنگهای آتشفشانی شامل آلبیت، اپیدوت، هماتیت، کلریت، کلسیت و کوارتز است. این کانیها یا به صورت سودومورف جایگزین فنوکریستهای اولیه پلاژیوکلاز، آمفیبول، و پیروکسن شده اند و یا شکستگیها و حفره های گدازه ها را پر کرده اند. ترکیب ایزوتوپهای پایدار کلسیت های گرمابی زون دگرسانی کلریتی - اپیدوتی نشان می دهد که دامنه تغییرات d18O شاره سازنده آن ها بین -9.2% تا -11.3% و d13C آن ها از -2.02 تا 6.02 تغییر می کند. بنابراین شاره عامل دگرسانی به استثنای زون هماتیتی آب دریا است که با نفوذ به درون گدازه های داغ و چرخش شاره ها در آن ها باعث شستشوی عناصری مانند آهن و منیزیم از گدازه ها و اضافه شدن عناصری مانند سدیم به آن ها شده است. بررسیهای زمین - دماسنجی بر روی کلریت های دگرسان نشان می دهد که این کانیها در دمای بین 240oC تا 300oC تشکیل شده اند. بر پایه این نتایج و با توجه به گستره دمای پایداری مجموعه کانیهای همزیست با کلریت (از قبیل اپیدوت، اکتینولیت، کلسیت و کوارتز)، به نظر می رسد که سنگهای آتشفشانی منطقه تتماج در حد رخساره شیست سبز دگرسان شده اند.

گیاه رازیانه یکی از گیاهان مهم دارویی بوده و محصولات آن کاربردهای زیادی در صنایع دارویی، غذایی و بهداشتی دارد. به­منظور ارزیابی اثر روش­های کاشت مستقیم و نشایی بر عملکرد و اجزای عملکرد 10 اکوتیپ گیاه رازیانه، آزمایشی در سال 1398 به­صورت آزمایش  فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز اجرا شد. عامل اول روش کاشت در دو سطح (کاشت مستقیم بذر و نشاکاری) و عامل دوم شامل هشت اکوتیپ رازیانه بومی ایران از استان­های اصفهان (تتماج کاشان)، اصفهان (زیاره)، البرز (کرج)، لرستان (خرم­آباد)، آذربایجان­شرقی (بناب)، خراسان­ شمالی (شیروان)، همدان و اردبیل (مشکین­شهر) و دو اکوتیپ خارجی Saxony-‎Anhalt و Thuringia بودند. نتایج مقایسه میانگین ها­ نشان داد که اکوتیپ شیروان در روش کاشت مستقیم با میانگین 136/1سانتی­متر بیشترین ارتفاع بوته را داشت. بیشترین وزن هزار دانه مربوط به اکوتیپ کاشان در کاشت نشایی با میانگین 8/6 گرم بود. اکوتیپ شیروان در کاشت مستقیم با میانگین 197/1گرم در مترمربع، دارای بیشترین مقدار عملکرد زیستی بود. محتوای اسانس دانه اکوتیپ های رازیانه مورد مطالعه 1/1 تا 2/6درصد بود. براساس نتایج تجزیه خوشه ای، 10 اکوتیپ رازیانه براساس صفات اندازه­گیری­شده در روش کاشت مستقیم و نشایی به دو گروه تفکیک شدند. براساس نتایج این آزمایش وجود تنوع ژنتیکی کافی از لحاظ عملکرد دانه، صفات مهم زراعی و محتوای اسانس اکوتیپ­های رازیانه، امکان استفاده از آن­ها در برنامه­های به­نژادی برای تولید ارقام با عملکرد و درصد اسانس بالاتر را فراهم می­ سازد.

مطالعات انجام شده بر روی گیاهان منطقه کاشان به ویژه گیاهان مطالعه شده در این طرح حاکی از وجود گیاهانی با ارزش صنعتی و دارویی فراوان است که متاسفانه به دلیل عدم مدیریت صحیح و عدم آگاهی اهالی نسبت به کاربرد آنها، همه ساله مقادیر زیادی از آنها به عنوان علف هرز از زمین خارج شده و یا به صورت علوفه مورد تغذیه دام قرار می گیرد. گونه Perovskia abrotanoides  با نام محلی براز مبل از خانواده Lamiaceae می باشد. رویشگاه طبیعی این گیاه عمدتا در کنار آبراهه ها، بستر و حاشیه رودخانه های فصلی و مسیلهای کوهستانی و به عبارت دیگر حوزه های آبخیز نواحی جنوب و جنوب شرقی کاشان می باشد. همچنین در حاشیه باغات و اراضی کشاورزی این مناطق نیز دیده می شود. خطوط ارتفاعی در مناطق رویشی این گیاه عمدتا در فاصله ارتفاعات 1500 تا 2700متر می باشد. گل، برگ و ساقه این گیاه دارای اسانس فراوانی است که می تواند در صنایع داروسازی مورد استفاده قرار گیرد. جهت مطالعه فیتوشیمی این گیاه 6 منطقه انتخاب گردید. میزان متوسط اسانس بدست آمده از این گیاه در نواحی شش گانه مورد بررسی: در ناحیه فریزهند معادل 4.5 سی سی (1.44%)، در نواحی ابیانه معادل 3.8 سی سی (1.1%)، در ناحیه چیمه معادل 2.8 سی سی (1.12%)، در ناحیه قهرود معادل 2.9سی سی (0.93%)، در ناحیه تتماج معادل 1.9سی سی (0.61%) و در ناحیه جهق معادل 2.3 سی سی (0.74%) بود. علاوه بر تعیین میزان اسانس موجود در گیاه، جهت یافتن چهار ماده گیاهی آلکالوئید، تانن، فلاونوئید و ساپونین اقدام و نیز میزان هر یک در گیاه بطور کیفی مشخص شد که در این میان، مقدار ساپونین قابل ملاحظه بود.

تنش خشکی مهم ترین عامل غیر زنده محدودکننده رشد گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک است. در این مطالعه، تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر محتوای پروتئین، پرولین، قندهای محلول و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی پلی فنل اکسیداز و پراکسیداز در رازیانه (Foeniculum vulgare L. ) مورد بررسی قرار گرفت. ده اکوتیپ رازیانه در دو سطح تنش شامل شاهد (نگهداری با آبیاری منظم در حد ظرفیت زراعی) و تنش خشکی (آبیاری در 40 درصد ظرفیت مزرعه) در یک آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین اکوتیپ های رازیانه از نظر تمامی صفات به غیر از پرولین اختلاف معنی داری وجود دارد. هم چنین تنش خشکی بر تمام صفات مورد مطالعه تاثیر معنی داری داشت. فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی پلی فنل اکسیداز و پراکسیداز در برگ های هر 10 اکوتیپ در شرایط استرس افزایش یافت. میزان قند محلول و پرولین در اکثر اکوتیپ ها کاهش معنی داری را در سطح تنش خشکی (آبیاری با 40 درصد ظرفیت مزرعه) نشان داد. میزان پروتئین کل نیز در تمام اکوتیپ های مورد مطالعه در سطح تنش خشکی کاهش معنیداری نشان داد. نتایج رتبه بندی اکوتیپ ها با استفاده از روش SIIG نشان داد که اکوتیپ های خورشیدآباد و تتماج بیشترین میزان SIIG را نسبت به سایر اکوتیپ ها داشتند و این اکوتیپ ها به عنوان متحمل ترین اکوتیپ ها به تنش خشکی شناخته شده اند. اکوتیپ های شیروان، قاضی انتپ و ازمیر نیز به ترتیب به عنوان حساس ترین اکوتیپ های به تنش خشکی شناخته شدند. نتایج رتبه بندی اکوتیپ ها بر اساس شاخص SIIG مطابقت کامل با نتایج حاصل از تجزیه خوشه ای بر اساس شاخص تحمل Ti داشت.