«رویای تبت» مثل آثار قبلی فریبا وفی، داستانی موفق بوده، اما همچنان دغدغه های پیشین وی را تکرار کرده است. توفیق اثر در عین تکرار، ایجاب می کند به طرح، شیوه و شگردهای تازه نویسنده برای روایت موثر مضمون و دغدغه وی توجه کنیم. بدین منظور، روش ها و شگردهای روایت گری و طرح کلی رمان را بررسی کرده ایم تا نحوه پیوند درونمایه با شگردهای مختلف نویسنده را برای پیشبرد رمان تبیین کنیم. درونمایه رمان، بیان اهمیت گفت وگو و عشق در زندگی است. طرح رمان نیز مبتنی بر گفت وگو است؛ نویسنده از یک سو به عوارض عدم گفت وگو و عدم ایجاد مجال گفت وگو پرداخته است و از سوی دیگر، برای شناخت عوامل بحران زندگی بدون گفت وگو به گفت وگو روی آورده است تا در پرتو این گفت وگو، عواملی را کشف کند که زندگی زنان را دچار بحران می کند. نویسنده همچنین برای شناخت موقعیت زن و عوامل موثر در زندگی زنان از شخصیت پردازی و شیوه های روایی متکی بر تجلی و نوعی معماسازی استفاده کرده است. زاویه دید دوم شخص و راوی زن نیز منطبق با این طرح و درونمایه انتخاب شده است. راوی در اصل ماجرا دخالتی ندارد و وظیفه اش فقط روایتگری برای کشف راز بحران زندگی زنان است.

در پژوهش حاضر، رمان رؤیای تبّت اثر فریبا وفی در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی و با بهره گیری از الگوی ون لیوون مورد بررسی قرار می گیرد. در این رمان، بازنمایی کنشگران اجتماعی، بستری برای طرح دیدگاه ها و ایدئولوژی هایی است که متن در پی تثبیت آن است. هویت کنشگران در ابتدای رمان به شکلی طرح شده که خواننده را جهت کشف این هویت با متن همراه می کند تا در ارتباط با کنش کنشگران، دلالت های ضمنی موجود در متن مورد شناسایی قرار بگیرد. با کاربست مؤلّفه های جامعه شناختی- معنایی مورد نظر ون لیوون می توان رابطۀ بین فرایندهای ایدئولوژیک با ساختارهای گفتمان مدار را شناسایی کرد و از این طریق، سازوکار شکل گیری جریان قدرت و ایدئولوژی و نقش آن در صراحت و پوشیدگی کنشگران و چگونگی تعامل یا تقابل میان آنان را مورد ارزیابی قرار داد. در پژوهش حاضر سعی شده با روش تحلیل کیفی، نگرش های ایدئولوژیکی کنشگران اجتماعی از منظر نظام طبقاتی زنان در ارتباط با مؤلّفه های گفتمان مدار تبیین گردد. این بررسی نشان می هد غالب مؤلّفه های جامعه شناختی- معنایی به کار گرفته شده در رمان مورد بحث شامل حذف، فعّال نمایی، منفعل نمایی، نام بری و مقوله بندی، زمان درهمی و نمادین شدگی است. این مؤلّفه ها در خدمت توصیف سازوکارهای اجتماعی و ایدئولوژیکی حاکم بر نظام اجتماعی زنان است.

در آغاز قرن بیستم، زنان نویسنده تلاش کردند تا از طریق نوشتن، نحوگریزی و گسیختگی در زبان، ساختارهای شکل­گرفتۀ مردسالارانه را بشکنند و زن را از ابژه به سوژه تبدیل کنند. بنابراین، در ادبیات معاصر میان زبان و نوشتار زنانه ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. رؤیای تبت اثر فریبا وفی را می توان بازترسیمی از جامعۀ زمان وی دانست. در رویکرد جامعه­شناسی زیما، زبان نقش پررنگی در بازترسیم پدیده های اجتماعی دارد. جستار حاضر، با انجام بررسی سوسیوکریتیک در حوزۀ نقد ادبی، به تحلیل متن که دربردارندۀ ایدئولوژی معین و گفتمان اجتماعی (سوسیولکت) زنانه و نیز تأثیر متقابل آنها بر واژه، معنا و نحو می پردازد. از دیدگاه زیما محتوا و فرم اثر در یک سمت­وسو قرار می گیرند و بدین ترتیب متن ادبی همانند یک نشانه در نظر گرفته می شود که دربردارندۀ دال و مدلول های بسیار است. در حوزۀ واژگانی گفتمان خاص متن از خلال دوقطبی های معنایی کلمات و مفاهیم کلیدی نمایان می شود. این گفتمان حوزۀ واژگانی مرتبط با شرایط اجتماعی -زبان شناختی می سازد تا جایی که زبان همانند مؤلفه ارتباطی میان متن و دوقطبی های معنایی عمل می کند که در تضاد با طبقه بندی های معنایی جامعۀ مردسالار قرار می گیرد. در رؤیای تبت، ایجاد تقابل ها و دوقطبی های معنایی و مفاهیم جدید که نتیجۀ دوگانگی و تزلزل ارزش ها و ثمرۀ دگرگونی هایی است که وضعیت اجتماعی به وجود آورده است، به جایگاه نامطمئن و بی ثبات راوی منتهی می شود و بدین ترتیب سوژه مورد تردید قرار می گیرد.

پژوهش حاضر به بررسی رمان رویای تبت اثر فریبا وفی از دیدگاه نظریه روایت­شناسی ژرار ژنت، نظریه­پرداز فرانسوی با تکیه بر مقاله معروف او «گفتمان روایت» می پردازد. هدف از این مطالعه، بازشناسی این اثر از منظر روایت شناسی با توجه به نوع روایت گری ویژه وفی و تحلیل آن می باشد. این تحلیل و تطبیق طبق نظریه سه سطحی ژنت از منظر زمان روایی، وجه روایت و صدای راوی، این رمان را مورد واکاوی قرار داده و با توجه به ساختار روایت این اثر، ویژگی های روایی آن را استخراج و دسته بندی کرده و به این نتیجه رسیده است که وفی در رویای تبت با انتخاب یک راوی با زاویه دید متغییر (دوم شخص و اول شخص) و ایجاد روایت چند وجهی که منجر به کانونی شدگی سه گانه اثر شده است و با استفاده از بازگشت های زمانی و ایجاد زمان های ثالث و روایت های فرعی، به شگرد روایی خاصی دست یافته، که با توجه به این­که روایت از حادثه پایانی آغاز شده است، این شیوه روایت گری به پیشبرد «تعلیق» و بازگشایی تدریجی آن در داستان کمک شایان توجهی کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زمینه و هدف: بجهت غنی بودن آثار فریبا وفی از مسایل گوناگون اجتماعی از قبیل فقر، اختلاف طبقاتی، مفاسد اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی و مشکلات زنان که بوفور در جامعه رمانهای او بتصویر کشیده شده است، پژوهش حاضر بر آن شد آثار داستانی او را از نظر تطابق با ریالیسم بررسی کند. روش مطالعه: پژوهش حاضر به روش کتابخانه ای و توصیفی-تحلیلی ریالیسم را در پرنده من و رویای تبت از فریبا وفی بررسی و تحلیل میکند. یافته ها: وفی همچون دیگر نویسندگان مکتب واقع گرایی، تنها به بازگویی صرف واقعیت نمیپردازد، بلکه اندیشه تحلیل گرانه خود را نیز در آن دخیل میکند، در عین حال تفسیر جدیدی از ریالیسم نیز ارایه داده است. جهت حرکت قلم فریبا وفی را نگرش ایدیولوژیک، نمایش تصویر واقعی فقر، تضادهای طبقاتی، آنتاگونیسم اجتماعی، هویت خدشه دار زنان در جامعه مردسالار، طلاق عاطفی، خشونت جنسی علیه زنان (و دختران خردسال)، خیانت در برابر اعتماد، زبان محاوره، تشریح جزییات وقایع، تاویل و تفسیر وقایع تلخ جامعه، بیان سطح فرهنگ جامعه، پس زمینه مناسب و نمود صنایع ادبی و. . . شکل میدهد. آثار وفی، سرشار از زنانی است که قربانی جامعه مردمحور و مردسالار شده و هویت خود را ازدست داده اند؛ زنانی که تاریخ انقضای شادیهایشان به دست مردان رقم میخورد و رنگ میبازد. در واقع وفی هنر را استخدام میکند که تاریخ و واقعیت را طوری در قالب داستان بریزد که همه در باور مخاطبش واقعی جلوه کند. یافته های پژوهش حاضر حاکی از آن است که آثار وفی، بحری مواج از مباحث ریالیستی است. نتیجه گیری: وفی با شیوه ای هنری به بازنمایی وقایع میپردازد و در هر مرحله از بیان مباحث، نشانه هایی از واقع گرایی را بگونه ای نمودار میسازد که احتمال تخیلی یا غیرواقعی بودن اثر را از ذهن خواننده دور میکند. از طرفی راوی اول شخص بودن نویسنده، خواننده را به قبول ریال بودن اثر مجبور میکند. نیز صنایع ادبی و بلاغی، و مهمتر از همه تشبیه و اصطلاحات کنایی رنگ وبوی ادبی به اثر بخشیده است.

اختلافات میان چین و هند یک مساله پیچیده تاریخی است. هفتادمین سالگرد روابط چین و هند در سال 2020  به یکی از سال های سرنوشت ساز در تاریخ روابط دوجانبه تبدیل شد. به دنبال شکل گیری اختلاف بین دو کشور بر سر مرزهای مشترک و ایجاد پست های نظامی، نیروهای چینی و هندی در 15 ژوئن 2020 در دره گالوان در نزدیکی لاداخ به شدت درگیر شدند که منجر به کشته شدن نیروهای هندی و چینی در نبردهای تن به تن شد. سؤالی که در اینجا مطرح می شود این است که منشا اختلافات مرزی میان دو کشور چه بوده و چه عواملی منجر به تداوم این اختلافات شده است؟ فرضیه پژوهش حاضر این است که میراث استعماری و عدم تمایل قدرت های بزرگ جهت تعیین دقیق مرزهای مشترک در گذشته موجب شکل گیری و تداوم شرایط بحرانی میان دو کشور شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگر چه زمینه های استعماری موجب مناقشات مرزی میان چین و هند شده است، لکن هیچ یک از طرفین نیز در مقاطع مختلف تاریخی از فرصت های بدست آمده جهت حل مساله استفاده نکرده و توفیقی در مذاکرات دوجانبه بدست نیاوردند. برای انجام پژوهش حاضر از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است.

تصور مواجهه با دیگری، اغلب تصوری غریب است. ما هر اندازه هم که کنجکاو و مایل به کشف جهان های دیگر بوده و از تمنای چنین کشفی بر سر ذوق باشیم، اما نمی توانیم بر تمامی اضطراب ها، تردیدها و گاه حتی ترس های خویش فایق آییم. این ترس ها در سطحی کلان، البته ممکن است به زودی ما را در لاک دفاعی یا حتی حالت تهاجمی قرار دهد و هیچ کم نیستند شواهدی در درازای تاریخ که موید چنین حالت هایی است. با این همه، با فرض ناگزیر ارتباطات میان فرهنگی در روزگار کنونی، می توان این ارتباطات را چونان جریانی از تعدیل شخصیت و هویت های انسانی-اجتماعی به شمار آورده و از این رو، بر گسترش آن در یک چارچوب فراگیر پای فشرد. بنابراین، مقاله حاضر مبتنی بر چنین نگاهی و بر اساس نوعی روش شناسی تفسیری، به دنبال فهم چگونگی این امر بوده است. در این راستا، با بهره گیری از فیلم سینمایی «هفت سال در تبت» که بر پایه داستانی واقعی ساخته شده است، نشان داده ایم که ارتباطات میان فرهنگی جدای از امکان شکوفایی هویت های چندوجهی، زمینه تعدیل خود شخص در نسبت با خودش و نیز، تعدیل نگاه او به دیگران را فراهم می سازد. این امر مراتب گوناگونی داشته و در صورت های مختلفی تجلی می یابد که در این مقاله به آن پرداخته خواهد شد.

زمینه و هدف تحلیل جامعه شناسی انواع سرمایه ها را در آرای تیوری پردازانی همچون بوردیو میتوان دید. در تعریف بوردیو علاوه بر سرمایه اقتصادی انواع دیگر سرمایه نیز اهمیت بسزایی دارد که عبارت است از: سرمایه فرهنگی، اجتماعی، نمادین و اقتصادی. این مقاله با نگاهی به سرمایه های شخصیتهای زن در رمانهای «رویای تبت» از فریبا وفی و «دفترچه ممنوع» از آلبا دسس پدس، به بررسی تطبیقی میزان اثر گذاری تقدم و تاخر سرمایه ها بر یکدیگر در واکاوی سرمایه های زن میپردازد. روش مطالعه این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته ها این مقاله نشان میدهد در مقایسه جامعه شناسی و با تکیه بر عنصر سرمایه این دو اثر، کنشگریهای سرمایه های شخصیت زنان چگونه بروز و ظهور میکند. نتیجه پژوهش در قیاس بین سرمایه های راوی دو رمان، تقدم سرمایه های فرهنگی زنان رمان رویای تبت را نسبت به رمان دفترچه ممنوع برملا میسازد که سرمایه متاخر اقتصادی (در سایه و حمایت مردان، بصورت حقوق یا ارثیه) و نمادین (یعنی عشق و احترام به ساحت مادری) را به شکلی کمرنگ برای آنها رقم میزند. نتیجه گیری در حوزه سرمایه اجتماعی نیز زنان دو رمان از تنها سرمایه متقدم اجتماعی (روابط همسری و مادری) برخوردارند که بازتولید مثبتی ندارد و شخصیت اصلی رمان رویای تبت، این سرمایه اندک را نیز ازدست میدهد و بجای آن سرمایه نمادین متقدم عشق را کسب میکند. ازآنجاکه در رمان وفی دو شخصیت شیوا و شعله از سرمایه فرهنگی و اجتماعی نسبتا بالایی برخوردارند، در قیاس با رمان دسس پدس در بررسی تقدم سرمایه ها، سرمایه اجتماعی و نمادین بیشتری را بازتولید میکنند؛ درحالیکه در رمان دسس پدس در برخورداری از انواع سرمایه ها، سرمایه متقدم آنها (سرمایه فرهنگی واجتماعی) کمرنگی است که به بازتولید مثبتی نمی انجامد. بررسیها نشان میدهد وجود سرمایه متقدم فرهنگی و اجتماعی از عوامل مهم افزایش سرمایه متاخر نمادین و بدنبال آن سرمایه های اقتصادی متاخر است.

پژوهش حاضر بر اساس یک آستانۀ فضایی، خشکسالی ها یا ترسالی هایی که حدود 75 درصد و بیشتر ایستگاه های مطالعه شده (63 ایستگاه همدید) را در دورۀ سرد سال (اکتبر-آوریل) و در بازۀ زمانی 31 ساله (2016-1986) درگیر خود کرده بودند به عنوان خشکسالی ها یا ترسالی های فراگیر تعریف شدند. در این پژوهش از متغیرهای شبکه بندی جوّی همچون ارتفاع ژئوپتانسیل، چرخندگی نسبی، پوشش ابر پایین، پوشش ابر میانی و پوشش ابر بالا (اخذ شده از تارنمای مرکز اروپایی پیش بینی های میان مدت جوّی ECMWF) استفاده و سازوکار های مختلف انتقال رطوبت دریای عرب در زمان وقوع خشکسالی ها و ترسالی های فراگیر ایران نیز بررسی شده است. نتایج نشان داد که در هر فصل الگوهای خاصی در انتقال رطوبت این دریا نقش دارد. در فصل پاییز تأخیر در جابه جایی جنوب سوی کم ارتفاع مونسونی جنوب آسیا باعث می شود که انتقال رطوبت این دریا به داخل ایران مختل و درنهایت، منجر به خشکسالی های فراگیر ایران شود. در فصل زمستان زمانی که پرارتفاع حرارتی آسیایی در قوی ترین حالت خود قرار می گیرد، زبانۀ غربی آن گسترش و با پرارتفاع دینامیکی اقیانوس اطلس، کل آسیای مرکزی، خاورمیانه و شمال آفریقا را فرا می گیرند. در این شرایط پرارتفاع مستقر بر روی شبه جزیرۀ عربستان، موقعیت غربی تری به خود می گیرد که این موقعیت جدید ازطرفی، باعث اختلال انتقال رطوبت دریای عرب به داخل ایران می شود و از طرف دیگر، زمستان های خشک فراگیر را برای ایران به وجود می آورد. در فصل بهار کم ارتفاع تبت و پرارتفاع اقیانوس اطلس مهم ترین بازیگران اقلیم جنوب غرب آسیا هستند. تقویت زبانۀ غربی کم ارتفاع فلات تبت و گسترش آن بر روی نیمۀ شرقی دریای عرب باعث جابه جایی غرب سوی پرارتفاع مستقر بر روی عربستان می شود که نتیجۀ آن خشکسالی های فراگیر برای ایران خواهد بود.