هدف امروزه، با گسترش و همه گیری ویروس کرونا در سطح بین المللی، اینفودمیک نیز شیوع یافته است که جای تامل دارد. سازمان بهداشت جهانی به لزوم توجه به این حوزه اشاره کرده است. نقش اینفودمیک در واکسیناسیون نیز می تواند مهم باشد، بنابراین پژوهش حاضر به ترسیم نقشه علم نگاشتی اینفودمیک حوزه کووید-19 می پردازد. روش ها مطالعه حاضر از نوع کاربردی-علم سنجی است. داده ها از وبگاه علوم و پابمد استخراج شد. جامعه را تمامی مدارک تولیدشده در حوزه اینفودمیک (شامل اطلاعات اشتباه سهوی و عمدی و شایعات ایجادشده توسط رسانه ها، افراد و صفحات وب و غیره) ویروس کووید-19 که در بازه زمانی سال های 2019 الی 2022 تولید شده است، تشکیل می دهند. برای ترسیم ساختار علمی، از نرم افزار علم سنجی ویس ویویر بهره گرفته شد. یافته ها خروجی های پایگاه وب آو ساینس نشان داد که مقولات بهداشت حرفه ای و عمومی، مهم ترین مقولات مورد مطالعه و لوفتوس نویسنده ای بود که بیشترین تولیدات علمی را داشته است. کشورهای ایالات متحده امریکا، انگلیس و استرالیا رتبه اول تا سوم و ایران رتبه 33 جهان را به خود اختصاص داده است. نقشه علم نگاشتی حاصل از پایگاه ها نشان از هم رخدادهای دولت، واکسیناسیون و رسانه های اجتماعی به عنوان مهم ترین آیتم های تشکیل دهنده نقشه ها بود. نتیجه گیری برای کنترل اینفودمیک حوزه کووید-19 نیاز به سیاستگذاری در حوزه اطلاعات منتشرشده در شبکه های اجتماعی و نقش دولت ها در کنترل آن است. توجه به ارتباط اینفودمیک با نرخ واکسیناسیون از مهم ترین آیتم های مرتبط با اینفودمیک حوزه کووید-19 می باشد که نیازمند سیاستگذاری صحیح از سوی وزارت بهداشت در این حوزه است.

پدیده اختلالات اطلاعاتی سلامت از چالش های عمده نظام های سلامت در سراسر جهان است. این سند باهدف شناسایی و تحلیل راهکارهای مقابله با این پدیده تدوین شد. بر اساس تحلیل های انجام شده، پنج گزینه ی سیاستی اصلی شناسایی شد که هر یک دارای مزایا، معایب و الزامات اجرایی متعدد هستند. توسعه ابزارهای صحت سنجی خودکار و نیمه خودکار به عنوان راهکاری فناورانه می تواند سرعت انتشار اطلاعات نادرست را کاهش دهد، اما با چالش هایی چون هزینه های اجرایی بالا و احتمال خطاهای الگوریتمی همراه است. آموزش سواد سلامت و رسانه ای به عموم مردم، راهکاری بلندمدت و زمان بر است؛ با این حال، پایدارترین اثر را در توانمندسازی شهروندان برای تشخیص اطلاعات معتبر دارد. ایجاد سامانه های نظارتی یکپارچه می تواند هماهنگی بین سازمانی را بهبود بخشد، منتهی با چالش های حقوقی و نگرانی هایی درباره ی حریم خصوصی و آزادی بیان مواجه است. ترویج تفکر انتقادی و مسئولیت پذیری اجتماعی، زمینه ساز ایجاد فرهنگ برخورد عقلانی با اطلاعات سلامت است، هرچند اجرای آن نیازمند تغییر نگرش در سطح جامعه می باشد. در نهایت، استفاده از زبان خنثی و بی طرف در پیام های سلامت، اعتماد عمومی به نهادهای رسمی را افزایش می دهد.با در نظر گرفتن شرایط بومی و ساختاری کشور، آموزش سواد سلامت و رسانه ای به عنوان اولویت نخست، توسعه ابزارهای صحت سنجی اولویت دوم، ترویج تفکر اولویت سوم، استفاده از زبان خنثی اولویت چهارم، و ایجاد سامانه های نظارتی یکپارچه به عنوان اولویت پنجم معرفی می شوند. اجرای موفقیت آمیز این راهکارها مستلزم همکاری بین بخشی، تخصیص منابع کافی، و برنامه ریزی بلندمدت است. سرمایه گذاری در این مسیر، با کاهش آسیب های ناشی از اطلاعات نادرست سلامت، به ارتقای سرمایه اجتماعی و تاب آوری جامعه در برابر بحران های آینده می انجامد.

مقدمه: اصطلاح اینفودمیک (همه گیری اطلاعات) به دنبال رشد سریع و گسترده اطلاعات درست و نادرست، شایعات و اخبار جعلی در طول همه گیری کووید-19 و پیامدهای جدی آن برای سلامت و ایمنی عمومی مطرح شد. هدف این مطالعه، شناسایی راهبرد های موثر برای ارتقای سواد رسانه ای جامعه در مواجهه با اینفودمیک سلامت بود. مواد و روش کار: این مطالعه یک مرور دامنه ای بود که براساس چارچوب توسعه یافته O'Malley &  Arksey طراحی و اجرا شد. تمام پژوهش­های مرتبط با موضوع راهبرد های موجود برای ارتقای سواد رسانه و مقابله با اینفودمیک سلامت به دو زبان فارسی و انگلیسی در بازه زمانی 2020-2022 در پایگاه های اطلاعاتی PubMed، CINAHL، Embase, Scopus, Web of Science, MagiranوSID, همراه با موتور جستجوی Google scholar با استفاده از کلید واژه­های مرتبط و براساس معیارهای ورود و خروج در 6 گام شامل شناسایی سوال پژوهش، شناسایی مطالعات مرتبط، انتخاب مطالعات، استخراج داده، تحلیل داده و در نهایت مشاوره تخصصی انجام شد.   یافته ها: در مرحله اول مرور دامنه ای تعداد 8311 مدرک از پایگاه های اطلاعاتی منتخب بازیابی شد. با غربالگری عناوین و چکیده، در نهایت 128 مقاله برای جمع آوری داده ها و تحلیل محتوا باقی ماند. مدارک منتخب بررسی و راهبرد های مقابله با اینفودمیک و ارتقای سواد رسانه استخراج و در قالب مضامین اصلی و فرعی در 10 طبقه موضوعی شامل: نظارت دولتی، آموزش، فرهنگ تفکر انتقادی، فناوری، کنترل و تصحیح، اشاعه اطلاعات موثق، مداخلات روانشناختی، شبکه های اجتماعی، نظارت مردمی و نفوذ مشاهیر دسته بندی شد. نتیجه گیری: توجه به ارتقای سواد رسانه ای به عنوان زیربنای یک رفتار اطلاعاتی سالم و مبتنی برشواهد در بین مردم و سیاستگذاری های شفاف و مبتنی برشواهد از سوی دولت ها می تواند راهکارهایی موثر برای توانمندسازی جامعه در مقابله با اختلالات اطلاعاتی واینفودمیک سلامت باشد.

مقدمه: به دلیل مواجهه جامعه پژوهش با اطلاعات و بحث تشخیص اطلاعات درست از نادرست که افراد در طی بحران با آن مواجه می شوند، پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه سواد سلامت و سواد سلامت الکترونیک با پذیرش باور توطیه و اضطراب آینده در مواجهه با کووید-19 در بین دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید چمران اهواز انجام شده است. روش بررسی: مطالعه حاضر، پیمایشی از نوع همبستگی بود و بر روی 362 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال تحصیلی 1399-1400 انجام شد. ابزار مورد استفاده، شامل پرسشنامه 32 گویه ای در پژوهش Duplaga و Grysztar (2021) بود. داده ها با استفاده از آزمون ضریب همسبستگی پیرسون تحلیل شد یافته ها: یافته ها نشان داد سواد سلامت و سواد سلامت الکترونیک با پذیرش باور توطیه و اضطراب آینده رابطه عکس داشتند و افزایش سواد سلامت و سواد سلامت الکترونیک باعث کاهش پذیرش باور توطیه و اضطراب آینده افراد می شود. نتیجه گیری: بنابر یافته های پژوهش، دانشجویان با سواد سلامت بالاتر، در برابر اطلاعات نادرست و جعلی و اضطراب آینده ناشی از آن و همچنین تیوری های توطیه مرتبط با این اطلاعات هوشمندانه تر عمل می کنند. بنابراین افزایش سواد سلامت و سواد سلامت الکترونیک دانشجویان می تواند به مبارزه با پیامدهای منفی و اثرات بد بحران سلامت و بیماری های اطلاعاتی کمک کند.

همه گیری کووید-19یکی از بزرگ ترین تهدیدهای سلامت بشر در سراسر جهان بوده است. کشورها اقدامات متعددی در جهت مهار بیماری از یک سو و مقابله با اینفودمیک از سوی دیگر داشته اند. در شرایطی که طوفان اطلاعاتی، تشخیص اطلاعات صحیح و علمی را از موارد ناصحیح دشوار می کند، تهیه محتواهای آموزشی مبتنی بر شواهد از اقدامات موثری بوده است که در سازمان جهانی بهداشت نیز بر آن تاکید و اقدام شده است. در همین راستا دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت، از اولین روزهای شناسایی کووید-19 در کشور اقدام به تشکیل کمیته تخصصی در جهت آموزش همگانی و پاسخ دهی مبتنی بر شواهد به پرسش های مردمی کرد. دستاوردهای این تلاش جمعی، تهیه محتواهای مفید و کاربردی آموزشی و مبتنی بر معتبرترین شواهد و مستندات موجود و فراهم آوری دسترسی جهت عموم مردم بود. در اینجا به اقدامات صورت گرفته و دستاوردهای این تجربه خواهیم پرداخت.

زمینه و هدف تقویت پایبندی به توصیه های بهداشتی از طریق رویکرد خودمراقبتی، نیازمند ارتقای رفتار کسب اطلاعات سلامت محور از سوی افراد می باشد. هرچند، امکانات و دسترسی آسان به رسانه های نوین، منتهی به انتشار و به اشتراک گذاری حجم انبوهی از اطلاعات نادرست شده که تشخیص صحت پیام و ارزیابی آن را با چالش روبرو می سازد. ازاین رو مطالعه حاضر تلاش کرد تا با تکیه بر عناصر ارتباطی، مولفه های اثربخش بر متقاعدکنندگی پیام سلامت محور در شبکه مجازی را شناسایی کند. مواد و روش ها مطالعه حاضر با روش آزمایشی و اجرای مداخله در ویژگی های منبع (اعتبار و دوست داشتنی)، چارچوب پیام (سودمحور و زیان محور)، درگیری مخاطب (بالا و پایین) و تایید اجتماعی (حضور یا عدم حضور)، میان 442 آزمودنی صورت گرفت. با تصادفی سازی گروه های مداخله، آزمودنی ها پس از مواجهه با یکی از 16 پست اینستاگرام، به پرسش نامه پاسخ دادند. یافته ها نتایج تحلیل داده ها نشان داد که به ترتیب اعتبار منبع (0/33=b)، سطح درگیری (0/25=b)، و دوست داشتنی بودن منبع (0/16=b)، بیشترین اثر را بر پذیرش پیام دارند. همچنین برخلاف عدم تفاوت معنی دار میان دو چارچوب پیام اثر تعاملی این مولفه با سطح درگیری تایید کرد که افراد با درگیری پایین، پیام با چارچوب سودمحور را متقاعدکننده تر برمی شمارند. افزون براین، پذیرش پیام از سوی مخاطب رابطه مثبتی را با قصدرفتاری (0/52=b) و به اشتراک گذاری پیام (0/45=b) برقرار می کند. نتیجه گیری درنهایت پیشنهاد می شود با طراحی راهبردهای ارتباطی موثر، افزون بر توجه به نشانه های استشهادی در موضوعات با درگیری پایین مانند حمایت اجتماعی یا ویژگی های متقاعدکننده منبع، هماهنگی بیشتری بین اولویت های بهداشتی جامعه با نیازهای سلامت محور افراد صورت گیرد.

در پژوهش حاضر درک مطلوبیت شهروندان از «رسانه های خبری آنلاین» و «رسانه های اجتماعی» بر اقدامات پیشگیرانه از سوی شهروندان استان خوزستان بررسی شده است. چرا که، انتشار اطلاعات نادرست در طول همه گیری بیماری کووید-19، به عنوان یک دغدغه اجتماعی مطرح و عدم انتشار مطالب درست، یکی از نگرانی های اصلی و تشدید کننده سردرگمی در جامعه است. در این راستا، درک مطلوبیت شهروندان از رسانه های جمعی در ارائه اطلاعات موثق و ایجاد انگیزه برای مشارکت بیشتر مردم در رعایت اقدامات پیشگیرانه اعلامی از سوی دولت اهمیت بسیاری دارد. در این زمینه نقش اعتماد بین شهروندان و دولت از منظر سرمایه اجتماعی مورد بررسی و توجه قرار گرفت. همچنین، برای مطالعه تجربی پژوهش حاضر، از مدل سازی معادلات ساختاری با استفاده از روش پیمایش استفاده شده است. اطلاعات جمع آوری شده از شهروندان استان خوزستان(384 نفر) در ایام شیوع بیماری کووید-19، به عنوان استراتژی پیشگیری و با روش خوشه بندی متناسب با حجم انتخاب شده است. نتایج پژوهش نه تنها در حوزه پزشکی، بلکه بر افزایش اعتماد اجتماعی از طریق تعامل فعال مردم با دولت دارای اهمیت است. نتایج پژوهش نشان داد که «رسانه های خبری آنلاین» از طریق اعتماد شهروندان به دولت بر اقدامات پیشگیرانه از نقش مطلوبی برخورداراست. علاوه بر این، در حالی که «رسانه های خبری آنلاین» اعتماد را به شهروندان و دولت افزایش می دهند، ولی «رسانه های اجتماعی» بر اعتماد شهروندان و اعتماد به دولت تأثیر نمی گذارد.

هدف: هدف از این پژوهش تحلیل موضوعی مرتبط با اطلاعات نادرست در زمینه کووید 19 بر اساس مطالعات وب آو ساینس است. روش شناسی: پژوهش حاضر یک مطالعه تحلیلی-کاربردی علم سنجی است که با استفاده از روش تحلیل محتوا و تکنیک های خوشه بندی سلسله مراتبی به انجام رسیده است. جامعه پژوهشی در حال تحقیق در مورد مقالات مرتبط با اطلاعات نادرست در زمینه کووید 19 است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای هیست سایت، بیب اکسل، یوسی آی نت، اس پی اس اس استفاده شد. یافته ها: در بین مطالعات انجام شده در این زمینه، بیشتر آثار در سال 2021 منتشر شده است. کومار اس. با 11 اثر، بیشترین تولیدات علمی را در بین نویسندگان منتشر کرده است. ایالات متحده با 1068 اثر در رتبه اول قرار دارد. بیشتر مطالعات به زبان انگلیسی منتشر شده است. مجله بین المللی تحقیقات محیطی و بهداشت عمومی با 96 اثر بیشترین تعداد مطالعات منتشرشده را در بین سایر انتشارات دارد. نتیجه گیری: تحلیل و مقایسه مطالعات مرتبط با اطلاعات نادرست در حوزه کووید 19 منجر به درک بهتر جریان ها، شکاف ها و گفتمان غالب در جهت افزایش کمی و کیفی می شود. همچنین نتایج این تحقیق می تواند به مدیران و سیاست گذاران در تصمیم گیری بهتر کمک کند.

چهار مورد پنومونی ناشناخته در 26 دسامبر سال 2019 در چین ثبت شد. همه ی افراد مبتلا از یک خانواده بودند. تا زمانی که ویروس گسترش نمی یافت این موضوع می توانست نگران کننده نباشد، اما در طی دو روز بعدی یعنی 28 و 29 دسامبر، 3 مورد دیگر نیز گزارش شد (1). ویروس به سرعت شروع به توسعه ی قلمرو خود نمود و موارد مشکوک پنومونی به مرکز کنترل و پیشگیری بیماری ها در چین و به سازمان جهانی بهداشت گزارش شد. در فاصله ی کوتاهی، تیتر اول بسیاری از خبرگزاری ها به کرونا تغییر یافت. پژوهش ها در این خصوص شروع شد و از اول ژانویه2020، نتایج پژوهش ها در قالب مقاله های پژوهشی شروع به انتشار آنلاین کردند. خبرها به سرعتی که ویروس پیشروی می کرد، پخش شدند. ویروس ناشناخته ی کرونای جدید 2019 نام گرفت...

اینفودمیک (Infodemic) یا مواجهه بیش از حد اطلاعاتی به معنای حجم عظیمی از اطلاعات، بعضاً صحیح یا نادرست است، که پیدا کردن منابع مورد اعتماد و راهنمایی قابل اتکا را برای افراد در زمانی که بدان نیاز دارند دشوار می سازد. اپیدمی اطلاعات پدیده ای است که در زمان کوتاه، حجم زیادی از اطلاعات توسط رسانه های اجتماعی و فضای مجازی تولید و منتشر می شود، این مسئله در موضوعات مرتبط با سلامت از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چراکه انتشار اطلاعات نادرست و شایعات بالاخص در فضای مجازی باعث ایجاد نوعی سردرگمی و عدم اطمینان در بین مخاطبان می شود و در نتیجه اثربخشی راهکارهای مؤثر سلامتی را کاهش می دهد. در هنگام وقوع پاندمی یا سایر مخاطرات بهداشتی، مخاطبان بیش از هر زمانی به اطلاعات صحیح نیاز دارند، زیرا افراد به منظور افزایش آگاهی خود، اطلاعات را از منابع متعدد جستجو می کنند که در این هنگام در صورت دسترس نبودن منبع موثق و شفاف، احتمال تأثیر شایعات و اطلاعات نادرست بالاخص از طریق فضای مجازی بیشتر می شود. . .