علم رجال یکی از دانش هایی است که زمینه حجیت حدیث را فراهم می سازد. از این رو جریان قرآنیون که از مخالفان سنت محسوب می گردد بخشی از شبهات و اشکالات خود را معطوف به این علم نموده است. این اشکالات در دو حوزه قابل بررسی است، اول: اشکالاتی که بر اصل علم رجال وارد می دانند همچون دخالت احساسات شخصی در جرح و تعدیل راویان و عدم اطلاع از احوال درونی آنها، دوم: شبهاتی که ناظر به علم رجال شیعه است و بیشتر توسط یحیی محمد در کتاب مشکله الحدیث مطرح گردیده است. مواردی نظیر: عدم حسی بودن جرح و تعدیل راویان به دلیل فاصله زمانی میان جوامع رجالی و عصر معصومین (ع)، کوتاهی و نارسایی عبارات رجال شناسان شیعه درباره راویان و در نهایت تعارض آرا بزرگان رجالی شیعه. در این نوشتار با دلایل متعدد عقلی و نقلی نشان داده شده که این شبهات و اشکالات، اتقان و استحکام لازم را جهت به چالش کشاندن علم رجال ندارد. در نتیجه بررسی روشمند و پاسخ هدفمند به این شبهات هدف اصلی این تحقیق است.

قرآن بسندگی، گرایشی اسلامی با پیشینه ای کهن است که پیرامون حجیت و گستره نقش سنت و روایات دینی در فهم قرآن، مبانی ویژه ای دارند و در دوران متاخر نیز بروز قابل توجهی داشته اند. از جمله قرآنیون سعودی معاصر اهل سنت، ابن قرناس است که با مناقشه در روایات، میراث حدیثی مسلمین را فاقد اعتبار دانسته و قرآن را تنها منبع شایسته اخذ دین برشمرده است. او در سرتاسر کتاب الحدیث و القرآن، بر این امر پایبند بوده و با مناقشه در برخی روایات، صحیح بخاری و کافی کلینی و جعلی خواندن آن ها، این حکم را بر سایر روایات تراث مکتوب مسلمین تعمیم داده است. این پژوهش به منظور یافتن اندیشه ها و اهم مبانی حدیثی ابن قرناس و اعتبارسنجی آن ها، با روش مطالعه کتابخانه ای و رویکرد توصیفی تحلیلی ابتدا درصدد معرفی شخصیت ابن قرناس، آثار و مبانی فکری او برآمده و با محوریت الحدیث و القرآن، نحوه تعامل او با روایات را بررسیده و با نقد محتوای آن از لحاظ صوری ساختاری، روشی و مبنایی، به ناتمام بودن ادله ابن قرناس در پی تتبع ناقص و برخورد گزینشی، یک سونگری و برداشت اجتهادی از آیات دست یافته است.

محمد شحرور همچون غالب قرآنیون و نواندیشان معاصر عرب، به تحدید حجیت سنت پرداخته است و سنت را به عنوان منبع تشریع (پس از قرآن) نمی داند. وی با نفی عصمت تکوینی، علم به غیب و معجزات نبوی و نیز با بیان اجتهادی بودن کلام پیامبر2 و عدم اتصال سنت به وحی، به انکار مبانی اصلی حجیت سنت اقدام کرده است؛ همچنین با تکیه بر نقد مصداقی و مجموعی موضوعات روایی به بررسی محتوایی روایات در این زمینه پرداخته است، اما در بررسی سندی روایات، فقط به نقد عدالت صحابه به عنوان یکی از مبانی مهم (نزد عامه) توجه کرده است. شحرور با تقسیمی که از روایات با تکیه بر مقام های پیامبر2 ارایه می دهد، حجم گسترده ای از روایات را شخصی و غیرقابل تبعیت و تبعیت بخشی دیگر را تاریخمند دانسته است و تنها بخش اندکی از روایات که با تواتر عملی و نیز از طریق آیات قرآن به دست ما رسیده اند، قابل تبعیت می داند. در این جستار با توجه به اهمیت موضوع و نیز تفاوت فاحش دیدگاه شحرور با رای مشهور در این زمینه، دیدگاه وی بررسی شده است.

رویکردهای محققان معاصر درباره ی حدیث و حدیث پژوهی را می توان به جهات گوناگونی تقسیم کرد، که در مقاله ی حاضر، نگاه محققان نسبت به «دین»، معیار این تقسیم قرار گرفته است. یکی از مهمترین رویکردها در این بحث، نص گرایان هستند که تنها راه شناخت دین را خود نصوص دینی می دانند و به ویژه سلفیان اهل سنت و برخی از اخباریان شیعه، حدیث را در جایگاه بالایی قرار می دهند. برخلاف این، اغلب قرآنیون و گروهی از عقل گراها چندان وقعی به حدیث نمی نهند. از سوی دیگر، نوگراها به تاریخی بودن متون دینی معتقدند و در تفسیر متون دینی بر تاریخی نگری، زبان شناسی و هرمنوتیک تأکید می کنند. این عده متون دینی را تاریخی و ادبی دانسته و به روشهای غربی به تحلیل آنها می پردازند. اما، نتیجه ی این نوع تحقیقات، غالباً در تألیفات حدیث پژوهان غربی دیده می شود؛ زیرا محققان مسلمان کمتر به این رویکرد، خصوصاً در مورد حدیث، التفات داشته اند. براساس نتیجه ی این پژوهش، نگاه غالب معاصر به حدیث، رویکرد جمهور در میان اهل سنت و رویکرد اصولی در میان شیعیان است، که دیدگاه های سنتی و میانه تری نسبت به جایگاه حدیث و حدیث پژوهی دارند.

یکی از روش های تفسیر قرآن تفسیر روایی است؛ یعنی با استفاده از روایات صادر شده از معصومان به تفسیر قرآن بپردازیم. در این مقاله به دلایل و شواهد ماثور پرداخته شده و از ضرورت آن سخن به میان آمده است. آسیب های تفسیر ماثور از دیگر مباحث این مقاله است که در آن به افراط گری در تفسیر روایی پرداخته شده و راه حل هایی نیز ارایه شده است.نویسنده در پایان نمونه هایی از روایات تفسیری در تفسیر ابوالفتوح رازی را نقل نموده است.

چکیده فارسی:در ترسیم رابطه قرآن کریم با روایات از نظر منبعیت و حجیت چهار نگرش وجود دارد: 1. قرآن محوری، که بر اساس آن تنها منبع شناخت دین به قرآن انحصار می یابد. 2. سنت محوری، که به استناد آن برای شناخت دین تنها باید به سنت معصومین (ع) مراجعه کرد. 3. قرآن محوری و سنت مداری، که بر اساس آن سنت در طول قرآن قرار می گیرد، 4. دوگانه محوری، که بر اساس آن سنت در عرض قرآن دارای جایگاه خواهد بود. فرقه قرآنیون جزو مدافعان دیدگاه نخست به شمار می روند. اخباریان در دسته سنت محوری قرار دارند و علامه طباطبایی و شاطبی را باید جزو مدافعان نظریه سوم دانست. دیدگاه مورد نظر نگارنده که در این مقاله دلایل آن را مورد بررسی قرار داده، دیدگاه چهارم است. بر اساس این دیدگاه سنت در حجیت و منبعیت دارای استقلال می باشد. چکیده عربی:فی رسم علاقة القرآن الکریم بالروایات من حیث المصدریة والحجیة هناک أربع وجهات نظر : 1 محوریة القرآن الکریم: علی أساس هذه وجهة النظر یقتصر المصدر الوحید لفهم الدین علی القرآن الکریم. 2 محوریة الاحادیث والروایات: علی أساس هذه الرؤیة لفهم الدین علینا أن نراجع الی أحادیث وروایات المعصومین (ع). 3 الارتکاز علی القرآن الکریم والاحادیث والروایات:علی اساس هذه الرؤیة تقع السنة النبویة فی مضمون ومحتوی القرآن الکریم. 4 الاعتماد علی المحورین (القرآن الکریم و الاحادیث و الروایات) و علی اساس هذه وجهة النظر السنة النبویة تبین و تشرح القرآن الکریم.القرآنیون هم یعتبرون من المدافعین عن الموقف الاول، الاخباریون یعتبرون من المدافعین عن وجهة النظر الثانیة وهی الارتکاز علی الاحادیث والروایات، نستطیع أن نعتبر العلامة الطباطبائی والشاطبی من المدافعین عن وجهة النظر الثالثة ورؤیة الکاتب فی هذه المقالة التی قد قام بدارسة اسبابها هی وجهة النظر الرابعة وهی الاعتماد علی المحورین (القرآن الکریم والاحادیث والروایات) علی اساس هذا الموقف الاحادیث والروایات فی المصدریة والحجیة لها استقلالیتها.

در تاریخ حدیث اهل سنت، اندیشه هایی را می توان یافت که تحلیل آن ها نقش بسزایی در تعامل با سنت و حدیث دارد. ازجمله این اندیشه ها، باورهای قرآنیون است که در دوران اخیر رو به گسترش نهاده است. از آنجا که مبانی اصحاب قرآنیون می تواند به التقاط، بنیادستیزی و گسترش نگاه منفی به سنت منتهی گردد، تحلیل علمی مبانی این جریان، تلاشی بایسته و خطیر است. از همین رو در این نوشتار کوشش شده است با روش کتابخانه ای و رویکردی تحلیلی، مبانی نظریه پردازان این جریان در نفی حجیت، احراز و اثبات سنت روشن گردد. مهمترین مبانی قرآنیون که در این نوشتار بدان دست یافته و در پی نقد آن هستیم از این قرار است: انحصار وحی الهی در قرآن، تعلق اراده الهی بر حفاظت انحصاری قرآن، انحصار تشریع در قرآن کریم، جامعیت قرآن در شرح و تفصیل همه نیازهای دینی، انحصار جاودانگی الفاظ و معانی در قرآن، انحصار قداست الفاظ و معانی در قرآن، تفرقه انگیز بودن سنت و نفی اصالت تاریخی روایات پیامبر (ص) از جهت تدوین.

نقد حدیث و دانش های مرتبط با آن، همواره، مورد توجه محدثان بوده است. رشید رضا، یکی از اندیشه وران معاصر و تاثیرگذار در زمینه حدیث است. او ضمن باور اجمالی به روایات، نقدهایی فراتر از آنچه مشهور عالمان مسلمان گفته اند، بر حدیث وارد ساخت. نگاشته نشدن حدیث در قرن اول، رواج نقل به معنا در احادیث، کثرت جعل و وضع، و تاکید بر نقد متن برای اعتبارسنجی روایات، از جمله مباحث قابل توجه در اندیشه اوست. شاید عده زیادی رشید رضا را سلفی و جزء «قرآنیون» بدانند، اما نگاه او به حدیث را می توان حد فاصل دیدگاه قرآنیون و مشهور محدثان دانست. در این مقاله تلاش می شود تا ضمن نشان دادن خاستگاه اندیشه ها، مبانی و آرای رشید رضا نسبت به حدیث استخراج و نقد گردد.

تحقیق حاضر جهت نقد و تحلیل نظر تفسیری احمد صبحی منصور در قرآن شناسی سامان یافته است. بر این اساس تحلیل نادرست تفسیری وی بر مفهوم و مصداق اولی الامر مورد تاکید است. صبحی منصور در روش برداشت از قرآن دیدگاه نارسایی را در پیش گرفته و بر اساس آن سعی در تحکیم پایه های اندیشه قرآن بسندگی نموده است. فقدان جامع نگری نسبت به قرآن در روش استفاده از آیات و نتایج بی ارتباط از محتوای آیات قرآن، از شاخصه های روشی احمد صبحی منصور است. وی منظور از اولی الامر را کسانی می داند که نسبت به دیگران در اطاعت از خدا اولویت بیشتری دارند و به همین لحاظ تا زمانی که اطاعت از آنان در راستای معصیت خدا نباشد، مطاع هستند. موضوع یاد شده اگرچه ممکن است در نگاه نخست، چندان ناصحیح به نظر نرسد اما باید گفت دیدگاه او با آیات دیگر قرآن کریم ناسازگار است.

حدیث، بعد از قرآن دومین منبع استنباط احکام در نزد شیعه و اهل سنت بوده و بسیاری از احکام فقهی توسط پیامبر اکرم7 تشریع شده و در قالب احادیث و روایات به ما رسیده است. مسلمانان صدر اسلام و ادوار بعد از آن نیز با توجه به امر الهی که می فرماید: (وماءاتئکم الرسول فخذوه و ما نهئکم عنه فانتهوا) (حشر/ 7) «آنچه را پیامبر به شما عطا کرد بگیرید و از آنچه شما را نهی کرد، باز ایستید» اطاعت از امر رسول اکرم را در تمام امور بر خود فرض می دانسته اند. اما تفکری که از دیر باز در انکار حجیت حدیث و سنت نبی مکرم اسلام7 شکل گرفته و امروزه به قرآنیون معروف شده اند، معتقدند که در قرآن بر اطاعت از احادیث رسول اکرم به وضوح تاکید نشده و احادیث و روایات دارای تناقضاتی هستند که بدلیل آن تناقضات نمی توان رفتار و ایمان دینی و دستورات فقهی وشرعی را بر آنان استوار کرد و ایشان قرآن را یگانه منبع تشریع دانسته و خود را مستغنی از احادیث و روایات می دانند و بر این باورند که هر کس که با زبان عربی آشنا باشد قادر است از قرآن تمام چیزهایی که لازم دارد را برداشت کند. ایشان با استناد به آیه (تبیانا لکل شی ء) (نحل / 89) « (قرآن) بیانگر هر چیز (است) » می گویند: قرآن که خود بیان گر همه چیز است چگونه خود نیاز به تفسیر دارد. دراین پژوهش برآنیم که پس از شناسایی نحوه شکل گیری این جریان فکری به بیان مبانی فکری آنها پرداخته و از دیدگاه شیعه و اهل سنت به نقد آنها بپردازیم.