طرح مسئله: کاربری اراضی، پدیده ای پویا با تغییرات زمانی و مکانی ناشی از فشارهای انسانی و توسعه است. آگاهی از نحوه استفاده از تغییرات کاربری و بررسی علل و عوامل آنها در چند دوره زمانی برای برنامه ریزان و مدیران اهمیت ویژه ای دارد. بر این اساس پژوهش حاضر در پی ارزیابی و گسترش هشت روستای نمونه در حریم شهر مشهد طی سال های 1380-1398 و سپس پیش بینی تغییرات تا سال های 1410 و 1425 است. روش: روش پژوهش حاضر، توصیفی تحلیلی و هدف آن، کاربردی است. داده های مورد نیاز پژوهش به روش اسنادی گردآوری و برای پی بردن به نوع و میزان تغییرات رخ داده در منطقه پژوهش و تهیه نقشه کاربری اراضی از تصاویر ماهواره لندست 7 سنجنده ETM+ (سال های 1380 و 1386) و لندست 8 سنجنده OLI (سال های 1392 و 1398) استفاده شد. پس از طبقه بندی نظارت شده تصاویر با الگوریتم حداکثر مشابهت، برای بررسی تغییرات کاربری اراضی در روستاهای نمونه مدل زنجیره مارکوف، برای پیش بینی روند تغییرات تا سال 1410 و 1425 مدل CA مارکوف و برای اعتماد به طبقه بندی شاخص کاپا به کار رفت. نتایج: نتایج به دست آمده نشان می دهد بیشترین تغییر کاربری در محدوده های ساخته شده بوده و کاربری های ساخته شده به شدت افزایش یافته و کاربری های باغ ها و زمین های کشاورزی کاهش شدیدی داشته است؛ به طوری که محدوده های ساخته شده 1008. 67 هکتار (241. 57درصد) و اراضی فاقد کاربری 32. 28 هکتار افزایش و مزارع و باغ ها 1060. 55 هکتار کاهش یافته است. این تغییرات در روستاهای حسین آباد قرقی، گرجی سفلی و قلعه سیاه مشهودتر است. براساس پیش بینی مارکوف، مساحت محدوده های ساخته شده در افق 1410 حدود 110٫ 77% و در افق 1425 حدود 113. 18% تغییر خواهد کرد؛ بنابراین لازم است با برنامه ریزی مناسب از گسترش بی رویه شهر مشهد و روستاهای پیرامونی به سمت باغ ها و اراضی کشاورزی جلوگیری شود. نوآوری: برای نخستین بار روند و آینده نگری تغییرات کاربری اراضی در سکونتگاه های روستایی به ویژه پیراشهری با تصاویر ماهواره ای بررسی و پیش بینی می شود.

هدف از این مطالعه، واکاوی تغییرات مکانی و زمانی پوشش ابر بر فراز ایران است. برای دستیابی به این هدف، از پارامتر درصدِابرپوش فرآورده ابر سطح 2، نسخه ی 6 مودیس تررا (MOD06) در دوره ی آماری 1379 تا 1392 شمسی استفاده شده است. با توجه به اینکه، فرآورده ابر سطح 2 مودیس فاقد شبکه ی مختصات جغرافیایی منظم روزانه است. ابتدا پایگاه داده ی جدیدی همسان با تفکیک مکانی پارامتر درصدِابرپوش تهیه گردید تا واکاوی اقلیمی بر روی داده ها امکان پذیر گردد. یافته های این پژوهش نشان داد که در مقیاس سالانه تغییرات روند پوشش ابر در کشور با آهنگ 02/0+ درصد در سال (2 درصد در هر قرن) رو به افزایش است. در مقیاس فصلی، در فصل پاییز با روند کاهشی و در سایر فصول با روند افزایشی روبرو است و در مقیاس ماهانه در ماه های تیر، مهر، آذر و دی روند کاهشی و در سایر ماه ها روند افزایشی وجود دارد. پراکنش مکانی روند سالانه ی پوشش ابر در درازمدت نشان داد که پوشش ابر در شمال شرق، شمال غرب و بطور پراکنده در قسمت های داخلی کشور روند کاهشی دارد و در جنوب، جنوب شرقی و شرق کشور روند افزایشی دارد. پراکنش مکانی روند فصلی نشان داد که بیش تر مناطق کشور در فصل پاییز با روند منفی و در فصل زمستان با روند مثبت روبرو است.

تجارب پیشین نشان داده است که با بکارگیری تصاویر سنجنده ی مادیس، می توان، طوفان های شن، ماسه و گرد و غبار (SDS) را مطالعه نمود، اما شاخص های شناسایی غبار موجود، قادر به آشکارسازی گرد و غبار با صحت و دقت بالا نیستند. در این مقاله، ترکیب خطی جدیدی متشکل از باندهای 3، 7، 20، 31 و 32 مادیس برای شناسایی طوفان های گرد و غبار و جداسازی مناطق غبارآلود معرفی شده است. از این ترکیب برای شناسایی طوفان غبار رخ داده شده در 26 و 27 خرداد ماه 1387 استفاده شد. نتایج حاصل از این ترکیب با تصاویر غبار حاصل از شاخص های اختلاف دمای روشنایی میان باندهای 32 و 31 (BTD32-31)، اختلاف دمای روشنایی میان باندهای 20 و 31 (BTD20-31) و اختلاف نرمال شده ی گرد و غبار (NDDI) که از جمله مهمترین شاخص های شناسایی گرد و غبار هستند، مقایسه شد. نتایج، نشان داد که ترکیب معرفی شده، قادر به شناسایی SDS با دقت کلی بالای 88 درصد است. یکی دیگر از ارزیابی های صورت گرفته، آشکارسازی طوفان غبار با استفاده از محصول عمق نوری هواویز (AOD) مادیس و مقایسه ی آن با تصاویر غبار بدست آمده از شاخص ها است. دقت کلی محاسبه شده برای تصویر غبار حاصل از شاخص معرفی شده در مقایسه با طوفان گرد و غبار جداسازی شده با AOD در مقایسه با شاخص های NDDI، BTD20-31 و BTD32-31 به ترتیب 5%، 8% و 31% بالاتر بوده است. با توجه به اعتبارسنجی صورت گرفته شده، شاخص معرفی شده در شناسایی رخداد طوفان های شن، ماسه و گرد و غبار در غرب آسیا در مقیاس های بالا کارآ است.

رودخانه ها سیستم های پویا بوده و مسیر رودخانه ها به طور مداوم در حال تغییر می باشند. این تغییرات و جابجایی ها مشکلاتی را برای کاربری های انسانی و اکولوژیکی ایجاد می کند و از مباحث مهم در ژیومورفولوژی رودخانه ای محسوب می گردد. در این پژوهش آشکارسازی تغییرات رودخانه گیوی چای با استفاده از تصاویر لندست هشت و هفت؛ شامل سنجنده OLI وETM+، نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی، داده های هیدرولوژیکی و داده های میدانی، در دوره زمانی 2000 تا 2019، مورد بررسی قرار گرفته است. در راستای رسیدن به هدف تحقیق، ابتدا مسیر رودخانه گیوی چای به چهار بازه، بازه 1 (بازه کوهستانی بالادست سد)، و بازه های پایین دست سد شامل: بازه 2 (بازه نیمه دشتی)، 3 (بازه کوهستانی) و 4 (بازه نیمه کوهستانی) تقسیم گردید واز پارامترهای ژیومورفولوژی رودخانه؛ شامل ضریب خمیدگی و زاویه مرکزی و همچنین؛ روش تراسنکت و محاسبه آهنگ مهاجرت رودخانه استفاده شده است. با توجه به نتایج مطالعه، بازه اول و سوم، در هر دو دوره به صورت پیچان رود بسیار توسعه یافته و بازه چهارم از نوع پیچان رود توسعه یافته بوده است. ولی در بازه دوم در طی دوره مطالعاتی نوع بازه از پیچان رود توسعه یافته به بسیار توسعه یافته تغییریافته است. میانگین ضریب خمیدگی در بازه اول در سال 2019، نسبت به سال 2000، کاهش یافته است، ولی در سایر بازه ها در سال 2019 میزان ضریب خمیدگی نسبت به سال 2000 روند افزایشی داشته است. میانگین آهنگ مهاجرت مجرای رودخانه گیوی چای در طی بازه زمانی 19 ساله، در حدود 87/0 متر، در سال بوده است. بیش ترین مقدار جابه جایی عرضی مجرا، در ترانسکت 12، به میزان 51/1 متر و کمترین جابه جایی در ترانسکت 20، به مقدار 54/0 متر می باشد. نتایج همچنین نشان داد که در طی بازه زمانی مورد مطالعه، به طورکلی 52/39 هکتار به ساحل راست رودخانه افزوده است و 62/11 هکتار از ساحل راست کاسته شده است. درنتیجه مشخص گردید که رودخانه گیوی چای دارای تغییرات مورفولوژیکی و جابه جایی مجرا می باشد و عوامل موثر این تغییرات، به طور عمده شامل؛ تغییرات دبی و دبی رسوبی، به ویژه در رابطه با احداث سد، مقاومت لیتولوژیکی و فرسایش پذیر بودن سازندهای بستر و کناره های رودخانه و همچنین عوامل انسانی هستند.

هدف: آزمون تداعی ضمنی یا به اختصار ”IAT” (گرینوالد و همکاران، 1998) آزمونی است که از آن در حوزه شناخت اجتماعی برای سنجش غیرمستقیم (ضمنی) سازه های هویت، نگرش و تصور قالبی استفاده می شود. هدف این مطالعه، بررسی اعتبار سازه این آزمون از دو جنبه خاص، اول تمایز بین سازه ای شدت قطبیت آزمون های تداعی ضمنی و دیگری راهبردهای پاسخ دهی آزمودنی هاست.روش: 229 دانشجوی کارشناسی به سه آزمون تداعی ضمنی سنجنده سازه های هویت جنسی، هویت گروه رشته ای و تصور قالبی جنسیت - رشته پاسخ دادند و سپس در مورد نحوه پاسخ دهی شان به این آزمون ها با آنها مصاحبه شد. آزمون تحلیل واریانس اندازه مکرر با عامل درون آزمودنی نوع آزمون برای مقایسه آزمون های تداعی ضمنی از نظر زمان واکنش و شدت قطبیت اجرا شد. از روش معادلات تخمین زننده تعمیم یافته و بهره گیری از متغیر همگام زمان واکنش برای پیش بینی شدت قطبیت آزمون استفاده شد. پاسخ های آزمودنی ها در مصاحبه، مبنای دسته بندی راهبردهای پاسخ دهی قرار گرفت.یافته ها: شدت قطبیت آزمون تصور قالبی و نیز میانگین زمان واکنش آن کوچک تر از آزمون های هویتی بود. در مقیاس بین سازه ای، شدت قطبیت آزمون های تداعی ضمنی مستقل از زمان واکنش آنها نبود. در بخش راهبردها، حدود نیمی از افراد راهبردهای شناختی - عاطفی مشخصی بیان کردند. راهبردها به سه دسته کلی دیداری، بیانی و حافظه ای و راهبردهای حافظه ای خود به سه دسته دیگر تقسیم شدند.نتیجه گیری: پژوهش حاضر اعتبار آزمون تداعی ضمنی در تمیز شدت قطبیت سازه های شناختی تصور قالبی و هویت را از یکدیگر تایید نمی کند، چون تفاوت مشاهده شده در قطبیت این سازه ها مستقل از سرعت کلی آزمودنی در پاسخ دهی نبود. استفاده حدود نیمی از افراد از راه کارهای شناختی مشخص تامل برانگیز است و می تواند پیامدهایی برای ادعای این آزمون در سنجش قدرت ارتباط ضمنی داشته باشد. مطالعه راهبردها همچنین نشان داد مدل حافظه کاری بدلی (2001) می تواند مدل مناسبی برای تبیین راهبردهای آزمودنی ها برای پاسخ به این آزمون باشد.

ذرات با قطر کمتر از 10 میکرومتر سلامتی ساکنین شهرهای بزرگ را تهدید می کند. تا کنون روش های مختلفی برای آشکارسازی این ذرات با استفاده از تصاویر ماهواره ای پیشنهاد شده است. اغلب این روش ها نیاز به واسنجی برای اقلیم های متفاوت دارند. در این تحقیق یک مدل شبه تجربی با روش الگوریتم ژنتیک برای برآورد غلظت ذرات معلق در زمان عبور ماهواره و در مقیاس محلی معرفی شده است. برای این کار از مقادیر تصحیح شده عمق اپتیکی (AOD) بدست آمده از تصاویر سنجنده MODISاستفاده گردیده است. بدین منظورAOD نسبت به رطوبت نسبی و ارتفاع اختلاط تصحیح شده است. در مدل شبه تجربی، با استفاده از الگوریتم ژنتیک داده های هواشناسی نیز وارد مدل شده و تاثیر آنها در نظر گرفته می شود. وارد شدن دما و رطوبت نسبی به مدل موجب بهبود برآورد غلظت ذرات معلق شده است. در نهایت این مدل برای منطقه تهران اعتبار سنجی شده و در نتیجه آن همبستگی قابل قبول (R2=0. 51) با تغییرات غلظت ذرات معلق سطحی با انحراف معیاری معادل 28 بدست آمد. در تصحیح AOD محدودیت هایی از قبیل ناکافی بودن ایستگاه های هواشناسی و تعیین تقریبی ارتفاع اختلاط وجود دارد که موجب ورود عدم قطعیت هایی به مدل می شود.

پایش تغییرات گیاهی نقش اساسی در برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست دارد. داده های ماهواره ای کارایی بالایی در آشکارسازی و تجزیه و تحلیل تغییرات زیست محیطی دارند. روشهای متعددی برای آشکارسازی تغییراتیک منطقه با استفاده از تصاویر ماهواره ای وجود دارد که هر کدام دارای مزایا و محدودیتهای هستند. تحلیل بردار تغییر (CVA) یکی از این روشهاست. مشخص شدن محدوده تغییرات در کنار ماهیت تغییرات از مزایای بسیار مهم این روش نسبت به سایر روشهاست. روش رگرسیون خطی را برای استخراج روند تغییرات و روش تحلیل بردار تغییر را برای نشان دادن اندازه و جهت تغییر استفاده می شود. در این تحقیق از داده های شاخص تفاضلی پوشش گیاهی 16 روزه در طی 11 سال 2001 تا 2011 سنجنده مادیس ماهواره ترا استفاده شده است. بریا تحلیل داده ها از روش رگرسیون خطی به همراه تحلیل بردار تغییر بهره گیری شده است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که در سرشاخه های دو رودخانه دجله و فرات و حاشیه این رودخانه ها طی این 11 سال تغییرات پوشش گیاهی، قابل توجه بوده و این می تواند نشان دهنده کاهش نزولات جوی در حوضه های این دو رودخانه و آبدهی این رودخانه ها باشد.

تالاب ها از مهم ترین اکوسیستم های زمین هستند که به دلیل گستردگی فعالیت هایی که در این پهنه های آبی از جنبه های گوناگون رخ می دهد، همواره مورد توجه انواع گونه های زیستی و انسان بوده اند. طی دهه های اخیر با رشد و توسعه ی فناوری و افزایش جمعیت، فشارهای اکولوژیکی زیادی به تالاب ها وارد شده است. از این رو، پایش تغییرات تالاب ها اهمیت زیادی دارد. فن سنجش از دور و استفاده از تصاویر ماهواره ای با توجه به ماهیت وجودی آنها، امکان تهیه ی نقشه هایی با دقت قابل قبول طی زمان های تکراری از یک منطقه را فراهم می آورد و از این رو، ابزاری کارآمد برای دستیابی به داده های ارزشمند از زمین است. تالاب یعقوب آباد در مجموعه ی تالاب های الله آباد قزوین واقع شده است. در مطالعه ی حاضر برای بررسی روند تغییرات سطح آب این تالاب، از پردازش رقومی تصاویر ماهواره ای استفاده شد. بنابراین، به این منظور تصاویر سنجنده ی ETM+ و OLI مربوط به سال های 2000 و 2017 از پایگاه USGS اخذ شده و با روش طبقه بندی تصویر (ML) پردازش شد. دقت پردازش تصاویر هر دو دوره بر مبنای ضریب کاپا بیش از 70 درصد بود. نتایج مقایسه ی حدود پیکره ی آبی تالاب در دو دوره، نشان دهنده ی افزایش درخور توجه سطح آب در فصل سرد در تالاب است که ارتباط معنادار با میزان بارش باران در منطقه دارد. با توجه به عدم برداشت اطلاعات زمینی مربوط به وضعیت تالاب در دوره ی اول مطالعه به صورت میدانی، روش به کار گرفته شده در تحقیق حاضر توانست پایش تغییرات تالاب را با دقت نسبتاً مناسبی نشان دهد.

مدیریت سرزمین در راستای توسعة پایدار، نیازمند داده های قابل اعتماد و به روز کاربری سرزمین و پهنه بندی تغییرات آن در مقیاس های مختلف مکانی و زمانی است. در این راستا، مدیریت منابع آب با هدف حفظ کیفیّت آن برای مصارف گوناگون نیز مستلزم بررسی کاربری سرزمین و تغییرات آن در سطح حوضة آبخیز است. بر این اساس، هدف اوّلیّة پژوهش حاضر، ارزیابی کارایی روش های مختلف سنجش از دور در طبقه بندی داده های طیفی سنجنده OLI جهت تهیّة نقشة کاربری سرزمین در حوضة آبخیز رودخانه های کن و کرج است. با استفاده از نُه روش طبقه بندی شامل حداقل فاصله از میانگین، سطوح موازی، فاصلة ماهالانویی، زاویة طیفی، واگرایی اطّلاعات طیفی، کدهای باینری، بیشینة احتمال، شبکة عصبی مصنوعی و ماشین بردار پشتیبان نقشة کاربری سرزمین حوضة مورد نظر در سطوح یک و دو اندرسون به ترتیب در پنج و نُه طبقة کاربری تهیّه شد. بر اساس صحّت سنجی طبقه بندی با استفاده از تصاویر گوگل ارث و نقاط دقیق کنترل زمینی، روش بیشینة احتمال به ترتیب با ضریب کاپا 77/0 و 76/0 و همچنین صحّت کلّی 94/84% و 70/80% به عنوان بهترین روش طبقه بندی نظارت شده جهت تهیّة نقشة کاربری سرزمین در حوضة آبخیز مورد نظر در سطح محلّی و منطقه ای مشخّص شد؛ همچنین پس از روش مذکور، روش های شبکة عصبی مصنوعی، ماشین بردار پشتیبان و فاصلة ماهالانویی نیز در طبقه بندی تصاویر صحّت قابل قبولی را ارائه دادند؛ چنین نتیجه ای بیانگر این مطلب است که همانند انتخاب روش، دقّت در اجرای روش های طبقه بندی نقشة کاربری سرزمین و ارزیابی صحّت می تواند بسیار مهم باشد و نتایج را تحت تأثیر قرار دهد.

اطلاع از وضعیت پوشش اراضی، میزان و نحوه ی تغییرات آن در گذر زمان یکی از مهم ترین موارد در برنامه ریزی و سیاست گذاری مدیران در سطوح مختلف است. هدف از مطالعه ی حاضر بررسی و تحلیل ارتباط بین تغییر پوشش اراضی و تغییرات دمای سطح زمین (LST) است. بدین منظور از 8 تصاویر ماهواره لندست سنجنده TM و OLI مربوط به سال های 2001 و 2019 در محدوده دشت یزد استفاده شد. دمای سطح زمین به روش های تک باندی و پنجره مجزا محاسبه گردید. نقشه های پوشش اراضی، تغییرات پوشش اراضی و تغییر دمای سطح زمین در چهار ماه از هر سال تهیه گردید. نتایج نشان داد در بین سال های 2001 تا 2019، 28درصد از مساحت اراضی کشاورزی کاسته و12 درصد به مساحت اراضی شهری اضافه شده است، که نشان دهنده تخریب زمین های کشاورزی و جایگزینی آن ها با مناطق شهری است. دمای سطح زمین، متأثر از عوامل سطحی، نوع پوشش و خصوصیات آن می باشد. کمترین دما، در منطقه مورد مطالعه مربوط به کشاورزی است. دمای سطح زمین در اراضی بایر و تپه ماسه ای که به سایر کاربری ها تبدیل شده است به طور قابل توجهی کاهش یافته است و تبدیل کاربری کشاورزی به اراضی بایر و تپه های ماسه ای منجر به افزایش دمای بیشتری نبست به سایر کاربری ها شده است.