کتاب بهجة التواریخ، نوشته ی شکرالله رومی، نخستین و مهم ترین تاریخ عمومی است که در سنت تاریخ نگاری عثمانی نگاشته شده است. یکی از نکات اهمیت این کتاب فارسی بودن آن است و این خود نشان می دهد که در آن عصر در محافل علمی و سلطنتیِ عثمانی فارسی حتی بیش از ترکی مورد توجه بوده است. البته این بدین معنی نیست که زبان ترکی در آن عصر زبانی ضعیف یا عقب افتاده تلقی شود. علت نگاشتن این کتاب به فارسی، علاوه بر رواج فارسی در آن سرزمین، به این دلیل بوده است که عثمانی ها خود را وارث سلجوقیانِ روم می دانستند و از آنجا که سنت نگارش به فارسی در میان سلجوقیانِ روم وجود داشت، عثمانیان نیز می خواستند همین سنت را ادامه دهند. البته پژوهش های امروزی نشان می دهد که توفیق عثمانیان به اندازه سلجوقیان نبوده است و روند و میزان و میدان این تأثیرگذاری و تاثیرپذیری محدود بوده است. در این مقاله افزون بر معرفی کتاب و مؤلف، زمینه های تألیف این کتاب و میزان تأثیرگذاری آن و نیز محتوا و منابعِ کتاب را بررسی و تحلیل کرده ایم. هرچند این کتاب نگاهی تاریخی به رویدادهای جهان از خلقت آدم (ع) تا عصر مؤلف دارد، ولی وقتی در پایان کتاب نوبت به تاریخ عثمانیان می رسد در بسیاری جاها واقعیت را با افسانه و اغراق آمیخته است.

دولت اشکانی در بسیاری از جنبه های حکومتی و فرهنگی میراث دار دولت هخامنشی و سلوکی بود. از جمله ی این موارد دستگاه اطلاعاتی، خبرچینی و جاسوسی بود. با توجه به جنگ های متعدد و طولانی اشکانیان با سلوکیان و سپس رومیان و همینطور تمرکز دولت اشکانی بر درآمدهای گمرگی و تجاری، لزوم گسترش و پایش مداوم چنین دستگاهی بیش از پیش احساس می شد. اشکانیان گذشته از بهره مندی از تجارب پیشین در زمینه ی دستگاه جاسوسی، با گسترش سیستم اطلاعاتی، تلاش کردند با کنترل راه های تجاری و جلوگیری از تجارت مستقیم چین و روم، درآمدهای هنگفتی به خزانه ی خود سرازیر کنند. بخش عمده ای از این موفقیت، از طریق دستگاه اطلاعاتی و جاسوسی آنها حاصل می شد. این مقاله تلاش می کند با وجود کمبود فاحش منابع و آگاهی های تاریخی، در حد امکان برخی زوایای پنهان موضوع را مورد بررسی قرار دهد. بر اساس نتایج به دست آمده، اشکانیان از دستگاه جاسوسی خود در زمینه ی کنترل راه های تجاری، برتری نظامی در جنگ با رومیان، تداوم برتری تجاری و افزایش درآمدهای گمرگی بهره می بردند.

سینما و همزاد آن انیمیشن، پس از تجربیات ابتدایی دریافتند که خلق یک موقعیت نمایشی تصویری نیازمند به یک متن روایی است، تا براساس آن فیلمنامه ایی نگاشته شود. فیلمنامه نویسی در روند تکاملی خود روش ها و الگوهای مختلفی را آزموده است. سینما و انیمیشن شباهت هایی را باهم دارند، اما انیمیشن بعلت خصایل ویژه اش تفاوت هایی را دارا می باشد که زبان روایی خاصی را در بیان تصویریش می طلبد. انیمیشن ایران مدتی است با ساخت مضامین مذهبی و ملی در تلاش است که جایگاه ویژه ایی نزد مخاطبان وطنی و بین المللی کسب نمایند. آثار سینمایی دهه 90 توانسته اند به جشنواره فجر و حتی اسکار راه یابند و در سینماهای مختلف اکران شوند. پژوهش حاضر با درک اهمیتِ تفاوت فیلمنامه انیمیشن و سینمای زنده و با هدفی کاربردی انجام شده است. روش تحقیق، کیفی با رویکردی توصیفی-تحلیلی می باشد. مسئله اصلی پژوهش، واکاوی ویژگی های فیلمنامه های این دوره انیمیشن ایران است. از این روی انیمیشن های شاهزاده روم، فیلشاه و فهرست مقدس بعنوان آثار شاخص سینمای انیمیشن دهه90 بررسی شده است. نتیجه حاصله نشان از آن دارد، انیمیشن ملی ایران از لحاظ تکنیک اجرایی دارای پیشرفت های شایانی است، اما به لحاظ روایت، خط داستانی، محتوا و انتقال پیام، ضعف و مشکلات فراوانی دارد.

یوهان زشندورف (1662-1580) رئیس مدرسه لاتین سِویکاو، دانشمندی زبان شناس و از مسیحیان لوتری بود. وی از پیشگامان عرصه مطالعات عربی و اسلامی در قلمرو پادشاهی آلمان در امپراتوری روم بود. ترجمه سوره های صف و نباء به لاتین و همچنین ترجمه تفسیر سوره های قارعه و عصر ازجمله آثار چاپی اوست که با حروف چوبی به دشواری چاپ شده است. وی برای تهیه نسخه کامل چاپی قرآن به همراه ترجمه لاتین، کوشش های فراوانی انجام داد؛ اما به دلایل نامعلومی موفق به چاپ کامل قرآن نشد. تاکنون در پژوهش های فارسی فعالیت ها و آثار یوهان زشندورف در کسوت طلایه دار مطالعات اسلامی، موردتوجه و تجزیه وتحلیل قرار نگرفته است. این پژوهش با روش توصیفی کتابخانه ای به مرور آثار و فعالیت های زشندورف در حوزه آموزش عربی و ترجمه قرآن به زبان لاتین پرداخته و بر پایه پژوهش های پیشین آصف بِن توو، روبرتو توتولی و رینولد گِلِی تلاش کرده است جایگاه این مستشرق آلمانی در حوزه آموزش عربی و مطالعات اسلامی را ترسیم کند. در کنار توصیف و معرفی اجمالی آثار زشندورف، نتایج نشان می دهد گرچه وی در مراحل اولیه ترجمه خود را با نیت رده نویسی آغاز کرد، ولی در مراحل بعدی و پس از آشنایی با تفسیر بیضاوی، رویکرد خود را تغییر داد که همین امر می تواند عامل انزوای وی در مراحل پایانی حیاتش باشد.

معماری کلاسیک در عصر یونان باستان شروع به خودنمایی کرد و رومی ها به ارتقاء و پیشرفت آن پرداختند. معماری نئوکلاسیک که منبعث از معماری کلاسیکِ یونان و روم باستان است، در نیمه دوم قرنِ هجدهم شکل گرفت و به غرب راه یافت. معماری نئوکلاسیک از خانه های شخصی دهه 80 انگلستان آغاز شد، و به بناهای عمومی تسرّی یافت. این سبک به عنوان اولین سبک معماری غرب در اواسط سلطنت ناصرالدین شاه قاجار وارد ایران شد، در نتیجه تحلیل و تبیین شاخصه ها و ایدئولوژی های فکری آن حائز اهمیت است. این پژوهش برآن است با روش کیفی و تدابیر توصیفی-تحلیلی و تفسیری-تاریخی به ارزیابی معماری و دستیابی به اطلاعات پیرامون معماری نئوکلاسیک توسط ابزار مطالعات کتابخانه ای-مشاهدات میدانی و اسناد تاریخی، استخراج شاخصه های تأثیر گذار آن و کنکاش در سه اثر مطرح ساخته شده در ایران، بپردازد. نتایج نشان می دهد معماری نئوکلاسیک به عنوان یکی از مهم ترین سبک های دنیا، آثار متعددی را در ایران به مرحله ظهور رسانیده است که از این آثار مهم می توان به عمارت قزاقخانه، عمارت مسعودیه و … اشاره کرد که در این مقاله، شاخصه های مهم معماری نئوکلاسیک در سه بنای مهم این سبک در ایران مورد بررسی قرار گرفته است. ‎

آگاهی های ما درباره ایران اشکانی در دهه های اخیر رو به فزونی است. کتاب فشرده، اما پربار «مبانی تاریخ پارتیان»، نوشته کلاوس شیپمان، باستان شناس آلمانی در سال1980 منتشر گردید. مساله اساسی این جستار، نقد محتوایی و شکلی کتاب و دیدگاه های نویسنده آن است. بررسی کتاب بر اساس روش تحلیلی و انتقادی صورت گرفته است. فصل مربوط به تاریخ سیاسی، به ویژه تحلیل های سیاسی و حقوقی آن در گزارش مناسبات میان روم و ایران، از فصل های درخشان و نقطه عطف کتاب محسوب می شود. تلاش نویسنده در پاس داشت میراث فرهنگی اشکانیان و معرفی جایگاه واقعی آنان در چارچوب تاریخ باستانی ایران از دیگر نکات برجسته اثر شیپمان است. فشردگی آزاردهنده بخش های اجتماعی، هنری و اقتصادی و خودداری نویسنده در ارایه آگاهی ها و توضیحات تکمیلی از نقاط ضعف کتاب به شمار می رود. همچنین از دیگر کاستی های کتاب، باید به فقدان تصاویر، کمبود نقشه های مرتبط و نیز خودداری نویسنده از ارایه گزیده هایی از متن سکه ها، کتیبه ها و منابع مکتوب اشاره کرد. کتاب از حروف چینی، صفحه آرایی و صحافی با کیفیتی برخوردار است. در زمینه ترجمه، گذشته از نثر دشوار و گاه رسمی مترجم و برخی اشتباهات در نام اشخاص، برخی معادل یابی های مبهم و نیز سالشمار نادرست رویدادها، کتاب، نمره قابل قبولی را دریافت می کند.

اهمیت آنچه که «زیبا» ست، از قرن پنجم پیش ازمیلاد که افلاطون، میان امر عقلانی و منطقی1 با امر خوب، احساسی و اداراکی2 تمایز قائل شد، مطرح گردید. گذر از دوران و تجربة اقسام تحولات جوامع، راه ورود این پدیده را، که قبل از تعریف علمی و مدون در ادبیات فلاسفه رایج بود و جوامع برداشتی شهودی از آن داشتند، به گفتمان آکادمیک گشود: «علم امور محسوس»3 که در نیمة قرن هجدهم، توسط الکساندر بومگارتن4 تبیین شد. پس از آن فهم و ارزیابی امر زیبا در قالب علم «زیبایی شناسی» رایج شد و به دور از آن که محدود به دنیای هنر بماند و بر ابعاد ذهنی دلالت کند، مقیاس عینی و کارکردی یافت. مصداق شناخته شدة این دگردیسی، در ادبیات شهر، عبارت «زیبایی شناسی شهری» است. جوامع، از دوران تبلور شهرهای روم و یونان باستان تا شهرهای امروزی در جای جای جهان، با اقدامات منتج از نگاه زیبایی شناسانه یا مداخلات شهری با اهداف زیبایی شناسانه آشنا هستند. تزیین نمای بناهای شهری با انواع موتیف ها، خلق پرسپکتیوهای بصری قاب بندی شده، زینت دهی به فضاهای باز شهری با استفاده از پوشش گیاهی و این قبیل اقدامات در زمرة اقدامات زیبایی شناسانه قرار می گیرند. مدیریت شهری با بهره گیری از ابزار عینی و ملموس از یک سو، و اتکا به ظرفیت های ذهنی و غیرملموس از سوی دیگر، درصدد تحقق اهداف زیبایی سناسی در بستر شهرهاست. آنچه در این مبحث سؤال برانگیز شده، نحوة مواجهة مدیریت شهری با این موضوع در تهران است که به نظر می رسد، به دور از آن که ظرفیت ها، امکانات، نیازها و شیوه های برآمده از زیبایی شناسی یا منتج به زیبایی شناسی را درک کرده باشد و با آن ها هم سو شود، گویی موضع مقابله با آن اتخاذ کرده و به جدال با زیبایی شناسی برخاسته است.

محمدبن سلیمان بغدادی ملقب به فضولی شاعر و نویسنده قرن دهم هجری بود. او آثارش را به سه زبان فارسی، ترکی و عربی نوشت. حیاتش در عصری بحرانی و سرزمینی که مورد مناقشه ایران و عثمانی بود سپری شد. از این رو بیش از دو سوم عمرش در تابعیت ایران و کمتر از یک سوم آن در ذیل سلطه عثمانی گذشت. زمان چیرگی عثمانی بر عراق عرب سال 941 هجری یعنی سال حمله سلطان سلیمان عثمانی به بغداد و انتزاع آنجا از حوزه نفوذ مستقیم ایران است. فضولی در قصیده انیس القلب که به سلطان سلیمان عثمانی تقدیم کرده است، محل زیست خود – بغداد – را جزئی از ایران می داند:انیس القلب کردم نام این محبوب و می خواهم                                                                                                که هر ساعت دهم در بزم اهل فهم جولانشبه دست پاکبازان امانت پیشه بسپارم                                                                                                فرستم سوی دارالعدل روم از ملک ایرانش تذکره نویسان و پژوهشگران در مذهب فضولی اختلاف نظر دارند. برخی او را شیعه افراطی، برخی شیعه معتدل اثنی عشری، برخی سنی حنفی، و برخی اهل طریقت – بکتاشی یا حروفی – می دانند.این اختلاف نظر از عدم صراحت فضولی در بیان مذهبش منشا می گیرد. در هیچ یک از آثار فضولی ذکری از مذهب او نیست. بویژه در کتاب مطلع الاعتقاد فی معرفه المبدا و المعاد که در موضوع کلام است و بنا بر قاعده باید طی آن نویسنده به بیان مذهب و باورهای مذهبی خود پرداخته و به دفاع از آن برخاسته باشد، هیچ ذکری به مذهب او نشده است. نویسنده این سطور سعی کرده است با تحقیق در آثار فضولی افکار مذهبی او را باز شناساند...

ایران در دوران باستان، بر محدوده وسیعی از سرزمینهای شرق و غرب استیلا داشت و به دلیل برخورداری از این موقعیت جغرافیایی نه تنها موجب ارتباط بین ملت های شرق و غرب گشت، بلکه بسیاری از فرهنگها و علوم آن زمان را عمیقا تحت تاثیر قرار داد. کشور ایران از زمان هخامنشیان بویژه در دوران اشکانیان، دین خود را در امر تجارت، بین اقصی نقاط جهان از جمله روم شرقی (بیزانس) و چین و هندوستان ادا کرده است. علاقه مفرط ایرانیان به امور بازرگانی، موجب فراهم آوردن تسهیلات، تاسیسات و امنیت برای راهها گردید. مسیر این جاده ها از دجله، فرات، حران و نصیبین گذشته تا به ساردس (سارد) و اقس می رسید. طول این راه تجارتی به اندازه دو هزار و ششصد و هشتاد و سه کیلومتر بوده است. فاصله ای تقریبا یکصد و یازده ایستگاه یا منزل که کاروان های بازرگانی آن را طی، نود روز می پیمودند. در هر منزل مرکب های تازه نفس برای پیک های شاهی نیز آماده بودند.

رشد روزافزون فناوری همه ارکان زندگی بشر را دستخوش تحول کرده است و در این میان معماری نیز، تحت لوای دستیابی به پایداری، تجربیات فناورانه جدیدی را کسب می کند. گرچه برخی تئوری های نوظهور در حوزه طراحی در ایجاد پشتوانه فکری لازم برای چنین تجربیاتی تلاش کرده اند، با این حال پاسخ گو بودن آثار معماری حاصل از چنین روش هایی، به ویژه در حوزه های فرامادی زندگی آدمی، محل بحث است. از این رو، در این تحقیق به راستی آزمایی دو نمونه از جدیدترین این تئوری ها پرداخته می شود، در این نمونه ها بر استقلال فرم معماری از فرهنگ های محلی و یا گسست ذاتی میان فرم و عملکرد در معماری تاکید می شود. در بخش اول مقاله با معرفی این نظریات، پیدایش آن ها به مثابه نتایجی از گسست میان معماری و مهندسی، ریشه یابی و بر فواید واکاوی ریشه های تاریخی ارتباط میان فناوری و معماری تاکید می گردد. در بخش دوم مقاله صحت نظریات تک بعدگرایانه اخیر و نتایج حاصل از اعمال آن ها ارزیابی می شود. بدین منظور با روش تحقیق تفسیری تاریخی و با مطالعه سیر تحول معماری مذهبی راه یافته در مرزهای امروزین کشور ایتالیا، در سه بازه زمانی روم باستان، رنسانس، و سپس باروک چگونگی ارتباط میان ارکان فکری جامعه و فناوری ساخت برای تولید فرم تحلیل و کارکرد آثار معماری در محیط طبیعی و در دل جریانات اجتماعی ارزیابی می شود. در این تحقیق برهم کنش سازنده میان فناوری ساخت و ایدئولوژی را در خلق معماری نمایش داده و این گونه بر کاستی های نهان در نظریات فناورانه معاصر در حوزه طراحی تاکید می شود.