لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زمینه: زنیان یکی از گیاهان دارویی ایران است. مهم ترین کاربرد اسانس دانه زنیان در صنایع غذایی، بهداشتی و دارویی است. هدف: مطالعه به منظور تعیین میزان و ترکیب های شیمیایی اسانس دانه زنیان تولید شده در قزوین انجام شد. مواد و روش ها: این مطالعه در سال 1381 بر روی 12 نمونه دانه زنیان جمع‎آوری شده به صورت تصادفی از مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی قزوین اجرا شد. میزان اسانس دانه به روش تقطیر با آب و ترکیب های شیمیایی اسانس به روش GC و GC/MS تجزیه و تحلیل شد. یافته ها: میزان اسانس نمونه ها از %1/3 تا %5/3 متفاوت بود. تعداد 9 ترکیب شیمیایی در اسانس زنیان شناسایی شد که تیمول، گاماترپینن و پاراسیمن ترکیب های اصلی اسانس زنیان را تشکیل می دادند. نتیجه گیری: ترکیب اصلی اسانس زنیان تولید شده در قزوین تیمول (40 تا 45 درصد) بود.

آویشن باغی (Thymus vulgaris) یکی از مهمترین گیاهان دارویی است که بیش از 20 نوع ترکیب شیمیایی مهم شناخته شده دارد. ژن 1-دی اکسی دی زایلوز 5-فسفات ردوکتوایزومراز (DXR) به عنوان نقطه کنترلی مهم در مسیر MEP عمل می کند، زیرا اولین مرحله اصلی و متمایزکننده مسیر MEP می باشد. گاماترپینن جزء کلیدی اسانس در آویشن باغی می باشد، که حدود 30% از اسانس را تشکیل می دهد و به وسیله گاماترپینن سنتاز تولید می شود. سیتوکروم های مختلف از P450s شامل CYP71D178 و CYP71D180 است که با واسطه گاماترپینن در بیوسنتز تیمول و کارواکرول دخیل هستند. این پژوهش، با هدف بررسی الگوی بیان ژن های دخیل در بیوسنتز تیمول و کارواکرول شامل DXR، گاماترپینن سنتاز، CYP71D178 و CYP71D180 در بافت های گل و برگ آویشن باغی انجام شد. در این مطالعه الگوی بیان این ژن هادر بافت های گل و برگ با استفاده از تکنیک RT-PCR نیمه کمیبررسی شد. میزان بیان ژن در بافت گل نسبت به برگ برای ژن های DXR، گاماترپینن سنتاز، CYP71D178 و CYP71D180 به ترتیب 1.7، 2.7، 1.9 و 2 برابر بیشتر بود و شدت بیان ژن های مختلف نیز با هم متفاوت بود. میزان بیان این ژن ها در کرک های غده ای بالا بود. بنابراین بیان بالا در بافت گل احتمالا به دلیل تراکم بالای کرک های غده ای می باشد. با توجه به این نتایج میزان اسانس بیشتر در گل نسبت به برگ می تواند ناشی از بیان بیشتر ژن های بررسی شده در گل نسبت به برگ باشد.

این آزمایش با هدف بررسی بیان ژن های دخیل در مسیر بیوسنتز مونوترپن ها و برخی صفات مورفولوژی (شامل وزن تر ریشه و اندام هوایی، ارتفاع بوته، طول ریشه و تعداد ساقه جانبی) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تیمار شامل شرایط 100 درصد (T1، شاهد)، 70درصد (T2، تنش ملایم)، 40 درصد (T3، تنش متوسط) و 20 درصد (T4، تنش شدید) ظرفیت مزرعه ای در گلخانه تحقیقاتی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی کرج در سال 1394 اجرا گردید. نتایج حاصل از صفات مورفولوژی نشان داد که با افزایش تنش کم آبی وزن تر ریشه، وزن تر اندام هوایی، ارتفاع بوته، طول ریشه و تعداد ساقه های جانبی کاهش یافت. نتایج بررسی بیان ژن ها نشان داد که بیشترین میزان بیان ژن های TPS2 و HMGR و بیشترین میزان تیمول و کارواکرول در تیمار T2 حاصل شد. روند تغییرات بیان ژن های TPS2 و HMGR با روند تغییرات میزان مونوترپن تیمول و کارواکرول در همه تیمارها مشابه بود؛ به طوری که بیشترین میزان مونوترپن ها و بیان ژن های TPS2 و HMGR در تیمار T2 و سپس در تیمار T1 مشاهده شد و کمترین نیز در تیمارهای T3 و T4 حاصل شد. در مجموع با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش، تنش ملایم بر افزایش بیان ژن های TPS2 و HMGRمؤثر بود و منجر به تولید بیشتر مونوترپن ها گردید.

جنس آویشن در نقاط مختلف ایران 14 گونه دارد که برخی از آنها انحصاری ایرانند (جم زاد، 1373). در این طرح تعدادی از گونه های بومی و غیر بومی آویشن شامل: .Thymus carnosus Boiss، آویشن کوهی kotschyanus Boiss. and Hohen، آویشن ایرانی T. persicus (Ronniger ex Rech. F.) Jalas، آویشن کرک آلود T. Pubescens Boiss. et Kotschy ex Celak و آویشن واقعی .T. serpyllum L از مناطق مختلف ایران در دو مرحله قبل از گلدهی و گلدهی جمع آوری گردیدند. از اندامهای هوایی خشک شده این گیاهان به روش تقطیر با بخار آب اسانس گیری بعمل آمد. مقدار اسانس به ترتیب ذکر گونه ها در زمان قبل از گلدهی (0.66%، 0.28%، 0.26%، 0.55%، 0.57%) و در مرحله گلدهی (0.86%، 2.1%، 0.43%، 1.45%، 0.90%) بود. در مجموع مقدار اسانس در مرحله رویشی کمتر از مرحله گلدهی بود. مقدار اسانس در دو گونه T. kotschyanus و T. Pubescens بیشتر از سایر گونه ها بود. تجزیه و شناسایی ترکیبهای تشکیل دهنده اسانسها به وسیله دستگاه های GC و GC/MS، با محاسبه شاخصهای بازداری کواتس و مطالعه طیفهای جرمی صورت گرفت. در مجموع 37 ترکیب (93.1% تا 98.3% اسانس) در مرحله رویشی و 39 ترکیب (88.2% تا 99.3% اسانس) در مرحله گلدهی شناسایی شدند. ترکیبهای عمده اسانسها در مرحله قبل از گلدهی و گلدهی کامل به ترتیب عبارت بودند از:T. carnosus، کارواکرول (2.2% و 2.5%)، تیمول (27.2% و 36.1%)، گاما - ترپینن (19.6% و 19.1%)، پارا - سیمن (26.2% و 21.3%)، بتا - کاریوفیلن (2.5% و 2.8%)، کارواکرول (2.2% و 2.5%) و بورنئول (1.6% و 1.6%)T. kotschyanus، کارواکرول (40.7%، 41.4%)، تیمول (26.9% و 19.5%)، گاما - ترپینن (7.3% و 10.3%)، پارا - سیمن (3.9% و 5.3%)، بتا - کاریوفیلن (1.8% و 2.5%) و بورنئول (1.3% و 2.4%)T. persicus، کارواکرول (39.0% و 27.1%)، تیمول (6.5% و 11.9%)، گاما - ترپینن (6.1% و 6.5%)، پارا - سیمن (7.5% و 10.2%)، بتا - کاریوفیلن (2.0% و 3.0%) و بورنئول (1.6% و 2.9%)T. Pubescens، کارواکرول (64.8%، 48.8%)، تیمول (11.9% و 13.9%)، گاما-ترپینن (6.1% و جزیی)، پارا - سیمن (2.9% و 12.7%)، بتا - کاریوفیلن (1.6% و 1.3%) و بورنئول (0.7% و 3.8%)T. serpyllum، تیمول (18.7% و 18.7%)، گاما - ترپینن (21.9% و 22.7%)، پارا - سیمن (21.1% و 20.75)، بتا - کاریوفیلن (7.1% و 0.1%) و بورنئول (3.9% و 3.1%) در اسانس گونه T. persicus در مرحله قبل از گلدهی و گلدهی به ترتیب ترکیبهای ژرانیول (15.7% و 9.4%)، ژرانیل استات (5.3% و 5.3%) و آلفا - ترپینئول (0% و 9.5%) یافت شدند. همچنین در گونه T. serpyllum جرماکرن دی (6.0% و 5.1%) یافت شد.                 

مقدمه: روغن ها در طی نگهداری اکسید شده و کیفیت آن ها کاهش می یابد. جهت جلوگیری از اکسیداسیون معمولاً از آنتی اکسیدان های سنتزی استفاده می شود که برای سلامت انسان مضر هستند. برخی از ترکیبات طبیعی می توانند در مهار اکسیداسیون روغن مؤثر باشند. روش ها: در این پژوهش تأثیر سطوح مختلف اسانس زیره سیاه کرمان در سه تیمار 200، 400 و 600 میکرو لیتر در لیتر روغن و آنتی اکسیدان سنتزی TBHQ در دو سطح 100 و 200 میلی گرم بر کیلوگرم در روغن، با انجام آزمون های مهار رادیکال های آزاد، سنجش عدد پراکسید و سنجش تیوباربیتیوریک اسید بررسی شده است. نتایج: بررسی نتایج روند اکسایش روغن نشان داد که بالاترین میزان فساد و اکسیداسیون روغن به نمونه شاهد تعلق داشت. مقایسه سنجش فعالیت آنتی اکسیدانی غلظت های مختلف از اسانس نشان داد که غلظت 75 درصد از اسانس زیره بالاترین درصد مهار رادیکال های آزاد در میان کلیه غلظت های مورد مطالعه را دارا بود. همچنین روغن حاوی 600 میکرو لیتر اسانس زیره پایین ترین عدد پراکسید (66/10 میلی گرم اکسیژن به ازای هر 1000 گرم روغن) را نشان داد و این غلظت از اسانس پس ازTBHQ با غلظت 100 میلی گرم بر کیلوگرم بهترین عملکرد را در کاهش اکسیداسیون ثانویه دارا بود، اما این غلظت از اسانس در مقایسه با TBHQ با غلظت200 میلی گرم بر کیلوگرم در کاهش اکسیداسیون ثانویه ضعیف تر عمل نمود. نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که بهترین زمان مصرف روغن فاقد آنتی اکسیدان شیمیایی و حاوی اسانس زیره سیاه کرمان در ماه های ابتدایی تولید و قبل از ایجاد محصولات اکسیداسیون ثانویه در این روغن است.

به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و نسبت های کاشت مخلوط زنیان و اسفرزه بر کمیت و کیفیت مواد موثره گیاهی و کارایی کشت مخلوط، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه زابل اجرا گردید. تاریخ کاشت 20 دی ماه و 20 بهمن ماه در کرت های اصلی و کشت های خالص دو گونه زنیان و اسفرزه و نسبت های کشت افزایشی (25، 50، 75 و 100% اسفرزه به همراه 100% زنیان) در کرت های فرعی قرار گرفتند. پس از استخراج اسانس بذر زنیان، ترکیب های آن با GC و GC/MS مورد شناسایی و تعداد 33 ترکیب شناسایی شد. در میان این ترکیب ها، تیمول، پاراسیمن و گاماترپینن بیشترین درصد را دارا بودند. تاریخ کاشت تاثیر معنی داری بر درصد، عملکرد اسانس و اجزای اسانس داشت. در تاریخ کاشت دوم درصد تیمول و درصد اسانس دانه افزایش یافت، در حالی که بیشترین عملکرد اسانس و درصد پاراسیمن و گاماترپینن از تاریخ کاشت اول به دست آمد. در بین نسبت های کاشت بیشترین درصد و عملکرد اسانس از کشت خالص زنیان به دست آمد و با افزایش تراکم گیاهی، درصد تیمول و پاراسیمن کاهش و درصد گاماترپینن افزایش داشتند. بالاترین میزان نسبت برابری زمین برای عملکرد در نسبت کاشت 50%اسفرزه + 100% زنیان (LER=2.53) به دست آمد که نشان از برتری کشت مخلوط این دو گیاه نسبت به کشت خالص می باشد.

مرزه (Satureja hortensis L. ) گیاهی است از خانواده نعناعیان که اسانس آن در صنایع دارویی و آرایشی و غذایی کاربرد زیادی دارد. هدف از این تحقیق مطالعه اثرات چند نوع بستر کشت آلی شامل: 1-خاک مزرعه (شاهد)، 2-کود دامی، 3-کمپوست زباله شهری، 4-خاکبرگ، 5-مخلوط بسترها به نسبت مساوی بر روی خصوصیات رویشی و زایشی و نیز کمیت و کیفیت اسانس در سه اکوتیپ مرزه تابستانه (کردستان، شیراز و یزد) بود. آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی شماره یک دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان انجام گرفت. اکوتیپ شیراز دارای بیشترین درصد اسانس (2/1 درصد) در بین اکوتیپ های مختلف بود، ولی بین تیمارهای مختلف و بین اکوتیپ ها تفاوت معنی داری نشان نداد. اثر تیمارها بر روی اجزای اسانس شامل کارواکرول، گاماترپینن و پاراسیمن معنی دار بود. اسانس گیاهان در بستر مخلوط بیشترین میزان کارواکرول (69/74 درصد) را داشت. اکوتیپ یزد در بین اکوتیپ ها بیشترین میزان کارواکرول را نشان داد. در میان بسترهای کشت، تیمار شاهد بیشترین درصد گاماترپینن (48/5درصد) و بیشترین درصد پاراسیمن (76/1) را داشت و همه بسترهای آلی باعث کاهش معنی دار این ترکیب ها در اسانس شدند. همچنین در مقایسه اکوتیپ های مختلف، اکوتیپ شیراز دارای بیشترین میزان گاماترپینن و اکوتیپ کردستان بیشترین درصد پاراسیمن (69/1) بودند. با توجه به نتایج حاصله و اینکه اختلافی بین مصرف انواع کودهای آلی از لحاظ اجزای عملکرد و درصد اسانس مرزه مشاهده نشد، بنابراین در صورتی که هر یک از انواع کودهای آلی مورد استفاده در این آزمایش در دسترس بوده و از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه تر باشد، قابل توصیه برای کشاورزان و تولیدکنندگان گیاه دارویی مرزه می باشد.

زمینه: مرزه سهندی، گیاهی چند ساله از خانواده نعناع و از گیاهان دارویی بومی ایران است که ترکیب های معطر آن در صنایع دارویی، غذایی، بهداشتی و آرایشی کاربرد فراوان دارد.هدف: مطالعه به منظور شناسایی ترکیب های معطر مرزه سهندی کشت شده در قزوین انجام شد.موا و روش ها: سرشاخه های مرزه سهندی از مزرعه تحقیقاتی ( مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی قزوین) در مرحله گل دهی در سال 1386 جمع اوری شد. مواد گیاهی به مدت 3 به روش تقطیر با اب دستگاه کلونجر عصاره گیری شد و ترکیب های معطر با دستگاه کروماتوگرافی گازی و کروماتوگراف گازی متصل به طیف سنج جرمی شناسایی شدند.یافته ها: میزان عصاره سرشاخه های گل دار 2.12% بر اساس وزن خشک بود. تعداد 13 ترکیب شناسایی شدند که تیمول 38.3%، گاماترپینن 30.9% و پاراسیمن 21.3% از ترکیب های اصلی و عمده عصاره بودند. ترکیب کارواکرول عصاره مرزه کشت شده در حد ناچیز بود.نتیجه گیری: عصاره مرزه سهندی کشت شده دارای فنول ها منوترپن است. تیمول، گاماترپینن و پاراسیمن از ترکیب های اصلی عصاره بودند.