نگارکند یکی از داده های مهم و پراهمیت در علم باستان شناسی که بخش مهمی از سنت، تاریخ، فرهنگ، تمدن و هنر پیشینیان را بازنمایی می کند و بیانگر مفاهیم و اندیشه ها، آیین ها و مناسک، شرح پیروزی ها و دستاوردها، تکنیک های حجاری، بازگوکننده ظرایف هنری و تبلور اوضاع سیاسی، مذهبی، اجتماعی و همچنین روشی برای اقناع حس ماندگاری فرمانروایان است.نگارکند یکی از فراگیرترین شیوه های رایج در سراسر خاور نزدیک باستان بود. رواج این سنت در دوره اشکانی سبب شد تا نگارکندهای بسیاری در قلمرو این امپراطوری خلق شود که بخش عمده آنها در جغرافیای حکومت خودمختار الیمایی 3-162 ق.م - 224 م واقع شده است. محدوده اصلی شاهک نشین مستقل الیمایی، کوهستان های بختیاری و بخش مرکزی رشته کوه های زاگرس بوده است. نگارکندها، گسترده ترین و شاخص ترین آثار هنری این عصر محسوب می شوند که ویژگی هایی نظیر تمام رخ نمایی، روحانیت، خطی بودن، صلابت و رئالیسم تطبیقی را برای آنها برشمرده اند.یکی از استقرارگاه های مهم الیماییان، دشت ایذه در استان خوزستان است که نگارکندهای متعددی از آن دوره را در خود جای داده است. نگارکند خنگ اژدر 2 در 13 کیلومتری شهر ایذه، مجاورت نگارکند خنگ اژدر 1 و نزدیکی نگارکندهای یارعلی وند و کمالوند قرار دارد که ویژگی های مترتب بر هنر الیمایی را داراست؛ این نگارکند در زمره نگاره های مذهبی است و صحنه ای آیینی را به نمایش گذاشته است. فرسایش زیاد و نداشتن کتیبه، گاهنگاری و شناسایی هویت نگارکند را دشوار کرده است. از این رو برای پی بردن به مضامین و گاهنگاری نگارکند با روش مفهوم شناسی تصویری به مقایسه آن با نگارکندهای ایلامی، پارتی و الیمایی پرداخته شد و با استخراج ویژگی های مشترک سبکی، موضوعی و هنری، مضامین نهفته در نگارکند و تکنیک های اجرا و مشخصات سبکی آن به عنوان هنری بومی مورد تحلیل قرار گرفت. در نهایت بر اساس درون مایه آیینی نگارکند و مقایسه با نگارکندهای کتیبه دار همسان در دوره الیمایی گاهنگاری شده است.

نگارکند صخره ای تنگ سروک دو متعلق به قوم الیمایی است، که در شمال شهر بهبهان واقع شده است. این اثر بر سطح شمال شرقی یک صخره ی آزاد در این منطقه نقش بسته است، و طبق متن کتیبه ی آن، شاهزاده ارودوس الیمایی را لمیده بر تخت نشان می دهد. این نقش برجسته، ساده، بدون پرداخت و با جزئیات کم نقش گرفته و شامل نقش مایه هایی با محتوای نمادین است که معنا در آن ها مستتر مانده است. بنابراین، با این پرسش که معنای درونی نقش مایه های این اثر بر اساس کدام الگوهای تفکری و بصری از این قوم نشان داده شده است و هدف آن، دریافت معانی پنهانی و نمادین این اثر در لایه های مختلف از سطح تفکر، فرهنگ، سیاست، مذهب و هنر در جامعه الیمایی است. بر این اساس، یافته های این پژوهش نشان می دهد؛ که تأثیرپذیری الیماییان از تفکر، فرهنگ و هنر بین النهرین و عیلام، یونان و ایران است، که با عناصر و نقش مایه های بومی، فرهنگی و هنری این قوم آمیخته شده است و به نظر می رسد این نگارکند کارکردی سیاسی و تبلیغاتی برای حاکم در این دوره داشته است. این پژوهش کاربردی و بر اساس رویکرد آیکونولوژی و روش اروین پانوفسکی است، که با استفاده از منابع کتابخانه ای به توصیف، تحلیل و تفسیر این اثر پرداخته است.

در پی اجرای طرح انتقال آب از سرشاخه های دِز به قمرود (انار بار) توسط وزارت نیرو و ضرورت احداث سد مخزنی کوچِرِی در دره ی میان کوهی کوچِرِی در 8 کیلومتری جنوب غربی شهرستان گلپایگان استان اصفهان و به منظور کسب حداکثر اطلاعات باستان شناختی منطقه، برنامه ی «بررسی، شناسایی و امکان سنجی باستان شناسی» حوضه ی آبگیر سد کوچِرِی به اجرا درآمد. تیم باستان شناسی باهدف شناسایی، مستندنگاری و مکان یابی محوطه های باستانی و شناخت کم وکیف نگارکندهای کوچِری به قصد طبقه بندی و تهیه ی نقشه ی پراکندگی نقوش با شیوه ی بررسی فشرده ی میدانی با تکیه بر مستندات کتابخانه ای و با نگاهی تاریخی، توصیفی، تحلیلی به بررسی و مطالعه ی نقوش صخره ای دره ی کوچِرِی پرداخت. در پایانِ کار میدانی، علاوه بر شناسایی 14 تپه و محوطه ی استقراری، 4 گورستان و یک بنا، 38 مجموعه ی نقوش صخره ای (با بیش از 2500 نقش) در محدوده ی مخزن سد کوچِرِی شناسایی و مستندسازی شد. مهم ترین مسأله ی موجود درخصوص مطالعه و تحلیل نقوش صخره ای مذکور، مبحث گونه شناسی و تاریخ گذاری آن ها بود؛ چراکه احتمالاً بخشی از این نقوش از لحاظ زمانی هم زمان با قدیمی ترین استقرارهای موجود در این دره بودند و در مواردی نیز تا سالیان اخیر، نقش آفرینی بر پیکر برخی از صخره ها تداوم داشته است. به جز تعداد کمی از نقوش متأخر که تقریباً قابل شناسایی بودند، سبک و شیوه ی ایجاد اغلب نقوش مشابه هم بود، همین امر امکان تفکیک آن ها از لحاظ اطلاق به یک دوره ی خاص را مشکل ساخته بود. باوجود مشکلات موجود نگارندگان براساس ماتریس مطالعات فن اجرای نقوش، نحوه ی نمایش تصویر، عناصر تاریخی نقوش و عنصر مجاورت یا همسایگی، تاریخ ایجاد نقوش صخره ای اصیل دره ی کوچِرِی گلپایگان را حدفاصل هزاره ی اول ق. م. تا اوایل دوران اسلامی ارزیابی می کنند.

لرستان از استان های واقع در غرب ایران است که در منطقه طبیعی-فرهنگی زاگرس مرکزی قرار گرفته است. این استان به دلایل مختلف از جمله شرایط زیست محیطی و پتانسیل های بالای معیشتی، از دیرباز مورد توجه و اسکان جوامع بشری بوده است. یکی از بااهمیت ترین شواهد ردپای انسان در پهنه سرزمین لرستان نقوش صخره ای آن است. در جریان بررسی باستان شناسی شهرستان چگنی در سال 1395 به منظور ثبت آثار باستانی شهرستان چگنی، مجموعه ای نقاشی و نقش کنده صخره ای شناسایی شد. این نقوش بر روی دیواره یک پناهگاه صخره ای و صخره های پیرامون آن در ضلع شمالی روستای نرگسه از توابع شهرستان چگنی ایجاد شده اند. مجموعه مورد بحث، ترکیبی از رنگین نگاره ها و نگارکندها هستند که رنگین نگاره ها با دو رنگ قرمز (اخرایی) و سیاه ایجاد شده اند که از این نظر با نقاشی های صخره ای معرفی شده در غارهای میرملاس و هومیان در شهرستان کوهدشت و دوشه در شهرستان چگنی قابل مقایسه هستند. نگارکندها هم به دو شکل کنده شدن بر سطح صخره ها و ایجاد خطوط به صورت خراشیده ایجاد شده اند. موضوع اصلی این نقوش صحنه شکار حیوانات وحشی بومی منطقه همچون بز کوهی توسط انسان با سلاح گرز و احتمالاً نیزه با همراهی و کمک سگ است. انسان در این میان در دو حالت پیاده و سواره نقش شده است. با بررسی این مجموعه متنوع از نقوش صخره ای و تکیه بر اطلاعات مردم شناسی از مردم لرستان، نگارنده معتقد است به تصویر کشیدن صحنه شکار بز کوهی توسط انسان دلیلی بر اهمیت جانوران شکاری در سبد غذایی آنها و جایگاه اجتماعی برتر و اسطوره ای افراد و شکارچیانی است که دارای مهارت و توانایی در امر شکار هستند.

در دوره ساسانی آثار هنری بی شماری توسط هنرمندان خلق شده است که شامل انواع نقوش می باشد که در این پژوهش به بررسی نقوش حیوانی به دو صورت 1-جانوران حقیقی 2-جانوران اسطوره ای وترکیبی و پی بردن به مفاهیم نمادین و اسطوره ای هر کدام می پردازد وسوال اصلی پژوهش این است که از کدام جانوران به صورت حقیقی و یا اسطوره ای و ترکیبی در نگارکندها و گچبری ها و مهرها استفاده شده و مفاهیم نقوش هریک در دوره ساسانی چه می باشد و هرکدام از این نقوش در کدام یک از این سه آثار هنری وجود دارد؟ هدف پژوهش به دست آوردن مفاهیم نمادین و اسطوره ای و دسته بندی کردن این حیوانات در سه نوع آثار نگارکند، گچبری و مهرهای دوره ساسانی می باشد. در نتیجه پژوهش به صورت جدولی درآورده شده است که نشان می دهد این نقشمایه ها با مفاهیم نجومی، کیهانی، زرتشتی و اساطیر ایرانی ارتباط دارند. به کارگیری نقوش جانوری متعدد به خاطر تجلی نویدها و نعمت های زندگی بوده است که به شکل استعاره های بصری توسط هنرمند بیان شده است و هنرمند دوره ساسانی در نقش های نمادین تمایلی به بیان واقعیت موجود ندارد بلکه هدفش پرداختن به پس پرده است. به طور کلی هرچه از زمان باستان به اواخر دوره ی ساسانی نزدیک تر می شویم، تعداد آثار با نقش مایه ی جانوران ترکیبی و نیز از جنبه خداگونه بودن آن ها کاسته می شود و بیشتر با اساطیر ایرانی پیوند می یابند. تصویرپردازی در هنر ساسانی با توجه به دیدگاه در ایران باستان اهمیت خاصی می یابد.