شناخت گیاهان موجود در هر منطقه به عنوان مطالعه زیر بنایی برای سایر طرح های تحقیقاتی محسوب می گردد. برای اولین بار فلور خانواده نعناع(Lamiaceae) در استان قزوین با توجه به موقعیت جغرافیایی آن که از تنوع آب و هوا و پوشش گیاهی برخوردار است، در قالب طرح ملی جمع آوری فلور کشور در سال های 1373 تا 1385 جمع آوری، شناسایی و از لحاظ فلورستیکی و ویژگی های رویشی موردبررسی قرار گرفتند. نتایج نشان دادکه خانواده نعناعیان در استان قزوین شامل 30 جنس و 84 گونه می باشد. جنس های Salvia، Stachys, Nepeta به ترتیب با 17، 10 و 8 گونه از مهم ترین جنس های این خانواده از نظر تعداد گونه شناسایی شده بودند. از لحاظ شکل زیستی 5/ 63 درصد گونه ها همی کریپتوفیت، 4/ 22 درصد تروفیت و 4/ 9 درصدکامفیت و بقیه ژئوفیت بودند. از نظر عناصر رویشی 88/ 45 درصد عنصر ایران – تورانی، 40 درصد عنصر ایران - تورانی واروپا – سیبری، 41/ 9 درصد عنصر ایران - تورانی واروپا - سیبری و مدیترانه ای ، 52/ 3 درصد عنصر ایران - تورانی و مدیترانه ای و 17/ 1 درصد عنصر جهانی می باشند. حدود40 درصد گونه های این خانواده در استان به عنوان گیاهان دارویی معطر می باشند که جنس های Thymus، Ziziphora، Melissa و Dracocephalum از مهم ترین آن ها هستند. گونه Molucella laevis به عنوان گیاه نادر استان می باشد که فقط در یک محل آن هم به صورت محدود پراکنش دارد.

گونه ­های جنس Salvia از تیره­ی نعناعیان (Labiatae) در ایران تحت عنوان مریم­گلی شناخته شده و بخاطر دارا بودن خواص دارویی و درمانی از قدیم مورد استفاده قرار می­گرفته­اند. 58 گونه از این جنس در کشور شناسایی شده که تعدادی از آنها بومی ایران می­باشند. با توجه به مطالعات متعددی که روی این گیاه انجام شده، هدف از این مطالعه، مروری بر متون علمی با موضوعیت اثرات دارویی و درمانی گونه­های گیاه سالویا در حوزه­های زیست­شناسی و پزشکی در دو دهه­ی اخیر می­باشد. برای این پژوهش مروری، با استفاده از کلید واژه­ها­ی مریم­گلی و Salvia تعداد 100 رفرنس مشتمل بر یک کتاب پایان­نامه (به راهنمایی نویسنده) و 99 مقاله­ (نشریات و کنگره­ها) از محققان ایرانی از طریق پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)، اسکوپوس و مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID) بررسی شده است. مطالعات صورت گرفته بر روی ترکیبات و مواد موثره­، خواص آنتی­اکسیدانی، ضدالتهابی، ضدمیکروبی، ضددردی و دیگر کاربردهای مختلف گیاه بوده است. گیاه سالویا در درمان تومورها، دیابت، آلزایمر، اضطراب، افسردگی، ایسکمی، ترمیم زخم، بیماری­های کبدی، کلیوی، مقاربتی، تیروئیدی، دهان و لثه، قاعدگی، گرگرفتگی یائسگی استفاده شده و تاثیرات بسیار مفید و مثبت آن از نظر علمی ثابت شده است. گونه­های سالویا به دلیل دارا بودن ترکیبات آنتی­اکسیدانی و ضدالتهابی نقش عمده­ای در پیشگری و درمان عوارض ناشی از استرس­های اکسیداتیو و بسیاری از بیماری­ها دارند. همچنین به دلیل ارزانی و عوارض جانبی اندک جزو درمان­های بی­خطر محسوب می­شوند.

به منظور کسب دانش از رفتار گیاهان در محیط آلوده (خاک، آب و هوا) به عناصر معدنی، از اندام هوایی سه گیاه خودرو (از خانواده لابیاته)، به نام های علمی Eremostachys macrophylla Monthbr & Auch.، Salvia leriifolia Benth. و Teucrium polium L. و نام های فارسی به ترتیب سنبل بیابانی، مریم گلی و کلپوره از شهر کاشمر (استان خراسان رضوی، منطقه آلوده به معدن آهن، ده زمان) جمع آوری شدند و اسانس آنها با روش تقطیر با آب (طرح کلونجر) تهیه و با دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی GC/MS تجزیه شدند. 21 ترکیب در اسانس گیاه سنبل بیابانی (اسانس بی رنگ با میانگین بازده %0.03 از 2 تکرار) شناسایی گردید که 92% کل اسانس را تشکیل می دادند. ترکیب عمده آلفا - پینن (%60.1) بود. در گونه مریم گلی 12 ترکیب (97% کل اسانس) شناسایی شد. ترکیب های عمده عبارت از آرتمیزیا کتون (%62.9) و کوبنول (%9.4)، (از مجموعه %0.4 - اسانس بی رنگ با بوی نافذ و %0.3 - اسانس سبز کم رنگ - با 2 بار تکرار) بودند. از گیاه کلپوره، 14 ترکیب (%98.8 کل اسانس) شناسایی شد که ترکیب های عمده 1،8-سینئول (%21.7)، سیس - کریزانتنول (%13.8)، کریزانتنون (%13.6) و 3-توجوپسانون (%11.7)، (از %0.2 اسانس زرد مایل به سبز رنگ) بودند. مقایسه درصد اسانس ها و ترکیب ها نشان داد که جنس گیاه سنبل بیابانی نسبت به دو جنس دیگر رفتار متفاوتی دارد. با توجه به منطقه جمع آوری یکسان، سه جنس متفاوت از یک خانواده و قدرت جذب متفاوت گیاهان از نظر برخی عناصر موجود در خاک و نیز تغییر در متابولیت های ثانویه (در مسیر بیوسنتز)، انتظار می رفت نتایج کاملا متفاوتی بروز نماید، اما در این تحقیق دو جنس اخیر رفتار نسبتا مشابهی نسبت به محیط نشان دادند.

اثرات ناشی از کاهش لایه اوزون و افزایش اشعه فرابنفش را امروزه بسیاری از محققان بررسی کرده اند. هدف این مطالعه، بررسی تاثیر پرتو UV-B بر گیاه بادرنجبویه (ملیسا اوفیسینالیس) و تاثیر سالیسیلیک اسید و میدان مغناطیسی در کاهش اثر زیان بار این پرتو بر این گیاه بود. گیاهان بادرنجبویه به مدت 60 روز در وضعیت گلخانه ای کشت یافتند. تیمار فرابنفش بعد از مرحله شش برگی اعمال شد و پرتو UV-B به مدت 15 روز و هر بار به مدت 20 دقیقه اعمال گردید. اسید سالیسیلیک نیز بعد از مرحله شش برگی با غلظت 1 میلی مولار به مدت یک هفته روی گیاهان پاشیده شد. تیمار میدان مغناطیسی به مدت یک ساعت و با شدت های صفر، 40 و 85 میلی تسلا اعمال شد. نتایج نشان داد که پرتو UV-B باعث کاهش وزن تر و خشک، رشد طولی ریشه و اندام هوایی شد. این پرتو همچنین میزان رنگیزه های فتوسنتزی (کلروفیل a، کلروفیل b و کاروتنوئید)، میزان قندها و پروتئین های محلول را کاهش داد. میزان فعالیت فنیل آلانین آمونیا لیاز و ترکیبات جاذب UV نیز تحت تاثیر پرتوهای UV-B افزایش نشان داد. بررسی نتایج نشان داد تیمار با سالیسیلیک اسید و میدان مغناطیسی باعث تخفیف آسیب های ناشی از اعمال پرتوهای UV-B در گیاه شد و توانست فاکتورهایی را که تحت تابش های فرابنفش تغییر یافته بودند جبران کند.

در این پژوهش ریخت شناسی گیاه و ریزریخت شناسی گرده در 24 جمعیت از 3 گونه متعلق به 2 بخش Hemisphace و Plethiosphace از جنس Salvia در ایران بررسی شد. در مطالعه ریخت شناسی، 25 صفت کمی و کیفی تحت بررسی قرار گرفت و نتایج حاصل از این مطالعه به خوبی بخش های تحت بررسی را از یکدیگر تفکیک کرد. دانه گرده نمونه های هرباریومی به روش استولیز آماده و با استفاده از میکروسکوپ نوری 4 ویژگی در آنها اندازه گیری شد. تحلیل داده ها به روش مولفه اصلی انجام شد. نتایج ریزریخت شناسی دانه گرده نشان داد که اگرچه دانه های گرده در گونه های این جنس مشابه هستند و همگی شش شیاری و واجد تزئینات شبکه ای هستند، تنوع قابل توجهی در داده های کمی نشان می دهند. قطر قطبی و قطر استوایی از جمله ویژگی های ارزشمند هستند که بر اساس آنها می توان گونه های این جنس را به دو گروه تقسیم کرد. این گروه بندی نتایج حاصل از مطالعه ریخت شناسی مبنی بر تفکیک این دو بخش در جنس Salvia را تا حد زیادی تائید می کند.

گیاهان بادرشبو (Dracocephalum moldavica) و بادرنجبویه (Melissa officinalis L. ) از تیره نعناع به علت وجود ترکیبات دارویی، به ویژه اسانس های روغنی از اهمیت و ارزش اقتصادی بالایی برخوردار هستند. در این تحقیق تاثیر سطوح مختلف نانوکود کلات آهن بر خصوصیات جوانه زنی و مفدار کمی و کیفی پروتئین در آزمایشی با دو فاکتور در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار بررسی شد. فاکتورها شامل: نانوکود آهن با پنج سطح (mg/L 16، 12، 8، 4، 0) و توده های ژنتیکی با 3 سطح (بادرشبو مشهد و نیشابور و بادرنجبویه اصفهان) بودند. بذور در غلظت های مختلف نانوکود کلات آهن خیسانده شدند و درصد جوانه زنی بذور روزانه بمدت 14 روز یادداشت برداری و شاخص های جوانه زنی محاسبه و الگوی نوارهای پروتئینی بذور جوانه زده به روش SDS-PAGE مورد تجزیه قرار گرفتند. نتایج نشان داد تیمارهای مختلف اثر معنی داری روی خصوصیات جوانه زنی و مفدار کمی و کیفی پروتئین داشت. بیشترین سرعت جوانه زنی و بیشترین نسبت ریشه چه به ساقه چه به ترتیب در غلظت mg/L 8 و mg/L 4 نانوکود آهن در توده بادرنجبویه مشاهده شد. نتایج الکتروفورز تعداد 9 نوع نوار پروتئینی با وزن مولکولی بین 10 تا 150 کیلودالتون بین توده های ژنتیکی نشان داد که 3 پروتئین از بین آنها پلی مورفیسم بودند. با افزایش میزان نانوکود آهن مقدار کمی پروتئین کل افزایش یافت و بیشترین محتوای پروتئین در تیمارmg/L 16 بدست آمد، در حالیکه در مقدار کیفی پروتئین ها تغییری مشاهده نشد. نتایج نشان داد که مقدار کمی پروتئین توده بادرنجبویه نسبت به دو توده بادرشبو بیشتر بود.

به منظور بررسی اثر عصاره زعفران بر رشد و عملکرد تعدادی از گیاهان دارویی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. تیمارهای مورد بررسی شامل چهار گونه دارویی آویشن باغی (Thymus vulgaris L. ) و آویشن شیرازی (Zataria multiflora Bioss)، کاکوتی (Ziziphora clinopodioides) و کلپوره (Teucrium polium) و عصاره برگ و بنه زعفران در چهار سطح (0، 3000، 6000 و 9000 پی پی ام) و چهار تکرار بودند. پارمترهای مورد بررسی عبارت بودند از وزن تر و خشک رشه و ساقه، نسبت اندام هوایی به ریشه، مقاومت روزنه ای، عدد کلروفیل متر و درصد و عملکرد اسانس. نتایج نشان داد که اثر متقابل غلظت های مختلف عصاره بنه و برگ زعفران، وزن تر ریشه و عدد کلروفیل متر را به طور معنی داری تحت تاثیر قرار داد. چهارگونه مورد بررسی، روندهای متفاوتی را در غلظت های مختلف عصاره نشان دادند. در گونه آویشن شیرازی و آویشن باغی، با افزایش غلظت عصاره، مقاومت روزنه ای در ابتدا افزایش و سپس کاهش یافت. اما گونه های دیگر از این روند تبعیت نکردند. در کلیه گونه های مورد بررسی، با افزایش غلظت عصاره، عدد کلروفیل متر در ابتدا افزایش یافت و سپس کاهش نشان داد. همچنین در همه گونه ها به استثنای آویشن باغی، با افزایش غلظت عصاره، نسبت اندام هوایی به ریشه افزایش یافت و درصد اسانس کاهش یافت. به طور کلی در همه گونه های مورد بررسی با کاربرد عصاره برگ و بنه زعفران، صفات فیزیولوژیکی و کیفی گیاه کاهش یافت.