لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این پژوهش، با توجه به نقش مهم الکالوئید آلروپین در صنایع دارویی و دفاعی، نمونه های بومی گیاه شابیزک - به عنوان منبع اصلی این الکالوئید مطرح است - از جنگل های «خیرودکنار» «واز» و همچنین نمونه های کشت شده در تهران و کرج جمع آوری گردید. با دو روش استفاده از انکوباتور (دمای 60 درجه سانتیگراد) و دستگاه فریزدرای ر خشک شدند. عصاره متانولی اندامهای مخلتف نمونه های خشک شده به طور جداگانه تهیه شد و با روش های پرتوسنجی H.P.L.C و T.L.C مورد سنجش های کمی و کیفی قرار گرفت. شناسایی سلول های بیوسنتز کننده الکالوئیدهای ترویانی (ایدیوبلاستها) با روش های متداول سلول - بافت شناختی و با کمک میکروسکوپ های نوری و الکترونی گذاره (T.E.M) در اندام های مختلف شابیزک انجام شد. نتایج نشان داد: 1- میزان آتروپین در برگ، میوه، ساقه و ریشه به ترتیب کاهش می یابد. 2- روش فریز درایر برای حفظ و پایداری الکالوئید آتروپین مناسبت تر است. 3- شرایط اقلیمی جنگل واز با متوسط دمای سالانه 15.4 و دمای حداقل 10.8 و حداکثر 22.13 درجه سانتیگراد. متوسط بارش سالانه 899.4 میلی متر و رطوبت حداقل 77%، از دیگر اقلیم های مورد بررسی و جمع آوری نمونه ها برای رشد و نمو گیاهان و تولید آتروپین مناسب تر است. 4- در ریشه ها هیچگونه ایدیوبلاستی تشخیص داده نشد، برعکس ایدیوبلاست ها در لابلای پارانشیم پوستی ساقه و پارانشیم اسفنجی برگ مشاهده شد. 5- معرف شیمیایی دراژندروف نیز محل وجود ایدیوبلاست ها را در پارانشیم پوستی ساقه و لابلای پارانشیم اسفنجی برگ نشان داد. 6- بررسی های سلول شناختی به کمک میکروسکوپ های نوری و الکترونی، ایدیوبلاستها را سلول هایی شفاف، درشت و حجیم تر از سلولهای مجاور با کلروپلاست های فراوان حاشیه ای، واکوئل بزرگ مرکزی و دیواره ضخیم نشان داد.

مقدمه و هدف: گیاه شابیزک از خانواده سیب زمینی و یکی از گیاهان دارویی مهم می باشد که شامل تروپان آلکالوییدها است. تروپان آلکالوییدها یک گروه مشخص از متابولیت های ثانویه خانواده سیب زمینی هستند. مهمترین آلکالوییدهای گیاه شابیزک آتروپین و هیوسین می باشد که به صورت وسیعی به سبب خواص دارویی مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین شناسایی و تعیین مقدار این آلکالوییدها در گیاهان مناطق مختلف ایران ضروری است. هدف از این مطالعه شناسائی و تعیین مقدار آلکالوئیدهای مختلف گونه Atropa belladonna از مناطق مختلف به روش کروماتوگرافی گازی بود.روش تحقیق: کل اندام های زمینی گیاه از پنج منطقه شامل اردبیل، مرزن آباد، تنکابن، کرج و رامسر جمع آوری و خشک گردید. سپس عمل عصاره گیری انجام شد. با تغییر اسیدیته و حلال، آلکالوییدها استخراج، شناسایی و تعیین مقدار گردید.نتایج و بحث: مقدار آتروپین در گیاه خشک در بین شهرهای اردبیل، مرزن آباد، تنکابن، کرج و رامسر به ترتیب 0.67، 0.76، 1.00، 1.62و 1.8 درصد و مقدار هیوسین به ترتیب 0.091، 0.157، 1.23، 0.231 و 0.465 درصد و مقدار مجموع هر دو آلکالویید به ترتیب 0.7584، 0.918، 2.138، 1.5811 و 2.656 درصد به دست آمد. در این تحقیق بیشترین مقدار آتروپین به دست آمده از کل اندام های زمینی گیاه در نمونه اردبیل 1.8 درصد بود و بیشترین میزان هیوسین 1.23 در نمونه تنکابن بود. نمونه رامسر کمترین میزان هیوسین و آتروپین (%) و مجموع آن ها را داشت، در حالی که نمونه اردبیل بالاترین آتروپین و مجموع آتروپین و هیوسین را داشت.توصیه کاربردی/صنعتی: با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق می توان برای استخراج بیشتر آتروپین و مجموع آتروپین و هیوسین از گیاه شابیزک از نظر اقتصادی جمعیت منطقه اردبیل را پیشنهاد نمود.

شابیزک (Atropa belladonna)، گیاهی از تیره سیب زمینی و جنس Atropa و یک گیاه دارویی بسیار مهم است که دارای مقدار قابل توجهی از الکالوئید های مهم از جمله آتروپین و اسکوپولامین در ریشه های خود می باشد. تولید این الکالوئید ها که در تهیه برخی داروهای مهم کاربرد دارند از طریق کشت بافت و کشت ریشه های موئینه مورد توجه می باشد. در این تحقیق اثر غلظتهای مختلف (0، 0.01 و 0.1 میلی مولار) سالیسیلیک اسید به عنوان یک مولکول علامت رسان بر میزان بیان ژنهای هیوسیامین 6-بتا هیدروکسیلاز (H6H) و پوترسین -nمتیل ترانسفراز (PMT) در ریشه های مویی و گیاهچه های شابیزک مورد بررسی قرار گرفت. سطح بیان این ژنها با روش RT-PCR نیمه کمی بررسی شد. غلظتهای مختلف سالیسیلیک اسید اثرات متفاوتی بر میزان بیان ژنهای مذکور داشت. ایزوفرمهای PMT و ژن H6H نیز در اندامهای مختلف شابیزک و در غلظتهای مختلف سالیسیلیک اسید به طور متفاوتی بیان شدند. بیان ژن H6H و ایزوفرم PMT2 در غلظت 0.01 میلی مولار در ریشه های مویی افزایش یافت. بیان ایزوفرم PMT2 در غلظت 0.01 میلی مولار در ریشه ها نیز افزایش یافت. در حالی که این ژنها در اندام هوایی بیان نداشتند و بیان آنها تحت تیمار با سالیسیلیک اسید تغییر چشمگیری نکردند.

آلکالوییدهای پاراسمپاتیک آتروپین و اسکوپولامین در شابیزک (Atropa belladonna) تجمع می یابند و اهمیت زیادی در صنعت داروسازی دارند. در این تحقیق، با استفاده از نژاد A4باکتری آگروباکتریوم رایزوژنز، ریشه مویین تراریخت در گیاه شابیزک تولید گردید. اثر غلظت های مختلف متیل جاسمونات (0، 150 و 300 میکرومولار) بر میزان تولید آتروپین و اسکوپولامین در ریشه های مویین تراریخت به مدت 24 ساعت مورد بررسی قرار گرفت. سپس مقادیر دو آلکالویید تروپان، یعنی آتروپین و اسکوپولامین به وسیله ی روش HPLC اندازه گیری شد. مقدار آلکالویید های تروپان به طور معنی داری در ریشه های مویین افزایش یافت. نتایج نشان داد که مقدار آتروپین و اسکوپولامین در ریشه های مویین تراریخت به ترتیب از 12/0 به 715/1 و 0195/0 به 45/0 میلی گرم در 100 میلی گرم وزن خشک رسید. متیل جاسمونات به طور چشمگیری هر دو آلکالویید تروپان، آتروپین و اسکوپولامین را افزایش داد. مقدار آلکالویید های تروپان در غلظت 300 میکرومولار از متیل-جاسمونات در مقایسه با غلظت 150 میکرومولار و نمونه ی شاهد افزایش یافت. در نتیجه پیشنهاد می شود که ریشه های مویین می توانند به جای گیاهان به منظور مطالعات بیشتر و تولید آلکالویید های تروپان در ابعاد اقتصادی و تجاری استفاده شوند.

شابیزک (Atropa belladonna) گیاهی از خانواده سولاناسه، یکساله و دارای یکی از آلکالوئیدهای تروپانی مهم به نام هیوسیامین می باشد. با توجه به اهمیت دارویی و اقتصادی کشت شابیزک، پیشرفت در روش های کشت بافت و باززایی این گیاه در شرایطin vitro به منظور آسان نمودن روش های انتقال ژن به این گیاه دارویی مهم می باشد. ازاین رو در این تحقیق بهینه سازی شرایط کشت به منظور تولید کالوس و باززایی گیاه Atropa belladonna بررسی گردید. برای تولید کالوس ابتدا بذرهای استریل شابیزک در محیط کشت MS کشت شدند. پس از جوانه زنی بذر و رشد گیاهچه ها به مدت دو ماه، ریزنمونه های ساقه و برگ در محیط کشت MS حاوی ترکیبی از غلظت های هورمونی مختلف 2, 4-D (0، 5/0 و 1 میلی گرم در لیتر) و Kin (0، 1 و 2 میلی گرم در لیتر) قرار گرفتند. برای بررسی درصد باززایی کالوس های حاصل از ریزنمونه ساقه از هورمون Kin در چهار سطح (0، 3، 5 و 8 میلی گرم در لیتر) در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار استفاده شد. نتایج نشان داد که از نظر تیپ ریزنمونه، ریزنمونه های ساقه بیشترین کالوس زایی را داشتند. از نظر غلظت های هورمونی، ترکیب دو هورمون در غلظت های MS+2mg/l Kin +1mg/l 2, 4, D و همچنین MS+1mg/l Kin +1mg/l 2, 4, D بیشترین میزان تولید کالوس را نشان دادند. افزایش غلظت هورمون Kin در محیط MS با افزایش درصد باززایی ارتباط مستقیم داشت و بیشترین میزان باززایی در غلظت 8 میلی گرم در لیتر با 66/36 درصد دیده شد.