بررسی و نظارت بر آلودگی آب آشامیدنی پارامتر مهمی برای دستیابی به سطح بهینه بهداشت عمومی و محیط به شمار می رود و لازم است از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار گیرد. یکی از جنبه های بسیار مهم، بررسی رادیواکتیوته آب می باشد که با اندازه گیری میزان پرتوزایی آلفا و بتای کل آب انجام می شود. هدف از این تحقیق، تعیین کیفیت آب از منظر مواد پرتوزا در سطح میزان آلفا و بتای کل آب در منابع آب استان هرمزگان است. بدین منظور غربالگری 30 نمونه از منابع مختلف آب استان هرمزگان با روش سنتیلاسیون مایع با استفاده از شمارنده سوسوزن مایع (LSC) مدل 1220 Quantulus انجام شد. نتایج، پرتوزایی آلفا کل را از mBq/l 48 تا mBq/l 296 و با میانگین mBq/l 2/166 نشان دادند. پرتوزایی بتای کل در نمونه ها از mBq/l 65 تا mBq/l 729 و با میانگین mBq/l 3/460 بدست آمدند. با توجه به دستورالعمل استاندارد ملی ایران برای کنترل خطرات پرتوزایی در آب، میزان آلفای کل نمونه های آب شرب استان هرمزگان از بالاترین حد پیشنهاد شده یعنی mBq/l 500، کمتر هستند و همچنین پرتوزایی بتای کل نمونه ها کمتر از مقدار پیشنهادی mBq/l 1000 هستند.

زمینه و هدف: انسان در محیط پیرامون خود همواره در معرض تابش مواد رادیواکتیو موجود در مصالح ساختمانی می باشد. از آنجایی که انسان با این مصالح فاصله زیادی ندارد، بنابراین احتمال پرتوگیری افراد بالا می رود. مطالعه حاضر با هدف دوزیمتری سنگ های تراورتن به کار رفته در ساختمان های شهر شمالی استان زاهدان به منظور مشخص کردن رابطه بین رنگ سنگ و پرتوزایی آن انجام شد. مواد و روش ها: سنگ های ساختمانی موجود و مصرفی شهر زاهدان شناسایی و فهرستی از آنها تهیه گردید. در مجموع 70 نمونه سنگ تراورتن توسط دوزیمتر قلمی مدل MKS در سه حالت تعیین آهنگ دوز گاما (EDR) برحسب میکروسیورت بر ساعت؛ تعیین دوز معادل گاما (ED) برحسب میلی سیورت و دانسیته شار بتا بر حسب قسمت بر سانتی متر مربع در دقیقه اندازه گیری شد. یافته ها: بیشترین میانگین EDR در سنگ های تراورتن در رنگ کرم به میزان 15/ 0میکروسیورت بر ساعت و کم ترین آن در سنگ سفید رنگ به میزان 01/0 میکروسیورت بر ساعت به دست آمد. بیشترین مقدار میانگین دانسیته شار بتا در سنگ های تراورتن در نمونه رنگ کرم به میزان 0016/0 قسمت بر سانتیمتر مربع در دقیقه مشاهده شد. میزان ED تمامی نمونه ها برابر صفر تعیین گردید. نتیجه گیری: مقدار ماکزیمم EDR و شار بتا برای سنگ های تراورتن مربوط به سنگ هایی با رنگ کرم می باشد که کمی بیشتر از مقدار متوسط جهانی به دست آمد. مقدار میانگین EDR برای سنگ های تراورتن کمی بیشتر از حد مجاز می باشد. همچنین شار بتا در سنگ های تراورتن کمتر از حد مجاز می باشد. مقدار میانگین دانسیته شار پرتو بتا در هوای آزاد برابر صفر به دست آمد. در تمامی نمونه ها میزان ED برابر صفر مشاهده گردید. مقدار پرتو زمینه در هوای آزاد شهر زاهدان در حد متوسط آن در دنیا می باشد.

با توجه به اهمیت شناسایی عوامل آلاینده محیطی و حفاظت در برابر آن ها، هدف از انجام این طرح، تعیین میزان رادیواکتیویته طبیعی در منطقه معدن مس سونگون و مقایسه آن با سطح استاندارد جهانی است. در این کار پژوهشی میزان رادیواکتیویته طبیعی در خاک و سنگ مناطق مختلف معدن مس سونگون اندازه گیری شده است. اکتیویته ویژه رادیونوکلوئیدهای 238U و 232Th و 40k با به کار گیری سیستم طیف سنجی اشعه گاما و آشکارساز فوق خالص ژرمانیم (HPGe) اندازه گیری شده و آنالیز طیف گامای به دست آمده توسط نرم افزار Mastro و با در نظر گرفتن ضرایب خود جذبی نمونه ها، انجام یافته است.محاسبات نشان می دهند که میزان عناصر فوق به خصوص 40kدر بسیاری از نقاط منطقه، از مقدار میانگین جهانی ارایه شده توسط UNSCEAR, (2000) بالاتر است.با توجه به اثرات بیولوژیکی تشعشع در انسان نتایج به دست آمده به لحاظ حفاظت در برابر پرتوها و سلامتی افرادی که در معدن مشغول فعالیت هستند، بسیار حایز اهمیت است.

مطالعه زندگی نامه دانشمندان بزرگ کمک بسیاری به شناخت مسیر فکری محققان می کند که می تواند در زندگی علمی و شیوه های تحقیقاتی آنان تاثیر گذار باشد. این مقاله به مطالعه زندگی نامه جابربن حیان و ابوریحان بیرونی از دانشمندان ایرانی، ماری کوری و نیکولا تسلا از دانشمندان و مخترعان غربی می پردازد. هم چنین، سعی بر آن شده است تا علاوه بر ذکر اکتشافات و اختراعات این دانشمندان به نکات برجسته زندگی آنها پرداخته شود. طبق باور جابر بن حیان(شیمیدان مسلمان و ایرانی) کیمیا، سلطان تمام علوم محسوب می شده است. از او نقل شده است که تاریخ بشر قابل قیاس با کیمیاگری عظیمی است که هدف آن رسیدن از نقص به کمال است. ابوریحان بیرونی جزء شخصیت های برجسته روزگار خود و از شخصیت های چند بعدی در علم بوده است. این دانشمند ایرانی در علوم مختلفی از جمله ریاضی، ستاره شناسی، تقویم شناسی، انسان شناسی، تاریخ نگاری، گاه نگاری و طبیعت شناسی صاحب نظر بود. ماری کوری اولین دانشمند زنی بود که در پی کشف و اثبات رادیواکتیویته موفق به کسب جایزه نوبل شد. همچنین نام او به عنوان اولین فردی که در دو رشته (شیمی و فیزیک) موفق به کسب جایزه نوبل شده است، در تاریخ ثبت شده است. نیکولا تسلا از نبوغ و استعداد خاص در زمینه فیزیک و الکتریسیته برخوردار بود که از او شخصیتی اسرارآمیز ساخته است. تحقیقات این دانشمند نشانگر آن است که او سال ها و قرن ها از زمانی که در آن می زیست جلوتربوده است.

هدف از این تحقیق، تعیین شدت رادیواکتیویته طبیعی و شاخص های خطر سنگ های گرانیتی ایران است که به عنوان مصالح ساختمانی به صورت نما و سنگ فرش کف و پلکان در فضاهای مسکونی استفاده می شود. به منظور تعیین کاربری سنگ های گرانیتی در راستای اهداف زیست محیطی و توسعه پایدار، مقدار دوز مؤثر تشعشع این گرانیت ها محاسبه شد. روش تحقیق براساس تعیین مقادیر ایزوتوپ های 226Ra، 232Th و 40K توسط دستگاه اسپکترومتر جرم بر روی 62 نمونه از سنگ های گرانیتوئیدی که از 13 منطقه ایران جمع آوری شده، صورت گرفته است. به منظور صحت سنجی اطلاعات ایزوتوپی، مطالعات پتروگرافی شامل بافت، رنگ، نوع کانی های اصلی و فرعی و تعیین نام دقیق گرانیت با استفاده از میکروسکوپ پلاریزان بر روی نمونه های سنگی نیز انجام شد. یافته های این تحقیق نشان می دهد که مشاهدات میکروسکوپی و داده های ایزوتوپی با یکدیگر تطابق خوبی دارند. به عبارت دیگر هرچه نمونه های گرانیتی مورد مطالعه رنگ روشن تری دارند و از کانیهای فرعی (مانند زیرکن، آپاتیت و تیتانیت) غنی تر هستند، غلظت عناصر رادیواکتیو در آنها بالاتر است. بیشترین مقدار میانگین، فعالیت هسته های 226Ra، 232Th و 40K به ترتیب عبارتند از 128، 6/118 و Bq kg-1 46/1385برای گرانیت های کردستان، بیرجند و زنجان. میانگین غلظت سه ایزوتوپ فوق الذکر برای ایران به ترتیب عبارت از60. 39 78. 47, و Bq kg-1 884. 72 است. ضمن اینکه هریک از این مقادیر از حد استاندارد جهانی تعیین شده برای گرانیت ها بالاتر است. با استفاده از نرم افزار Excel و فرمول های استاندارد، مهمترین شاخص های خطر برای 62 نمونه گرانیت محاسبه شد و میانگین اطلاعات تحت عناوین فعالیت معادل رادیوم Bq kg-1) 240. 72)، میزان دوز پرتوگیری خارجی و داخلی در هوای باز (0. 0-32506. 65012)، دوز پرتوگیری داخلی (0. 81334)، نرخ دوز مؤثر سالانه 0. 13759 mSv/yr))، دوز احتمال ابتلا به خطر سرطان Sv/yr) 0. 48155) و شاخص تشعشع گاما (0. 88856) محاسبه گردید. نتایج نشان می-دهند که میانگین شاخص های خطر در گرانیت های مورد مطالعه برای اماکن عمومی کمتر از حد مجاز است که توسط استاندارد UNSCEAR تعیین شده است، اما به دلیل احتمال خطر تشعشع زیاد، کاربرد این گرانیت ها در فضاهای داخلی ساختمان به ویژه برای فضاهای بسته مانند بیمارستان ها، فضاهای آموزشی، زندان ها، آسایشگاه ها، دکوراسیون و تجهیزات زینتی جایز نیست. همچنین به دلیل بالابودن شاخص های خطر به ترتیب اولویت در گرانیت های بیرجند، کردستان، زنجان، آذربایجان و تکاب، کاربری این نمونه ها در فضاهای بسته و اماکن خصوصی جایز نیست و رعایت احتیاط جدی تری لازم است. باتوجه به اینکه محیط زیست یکی از شاخص های اصلی توسعه پایدار است، رعایت استانداردهای این تحقیق در خصوص دوز پرتوگیری هریک از شاخص های خطر، سبب کاهش بیماری های ناشی از رادیواکتیویته طبیعی می شود و در جهت رسیدن به توسعه پایدار کمک قابل توجهی به ارکان توسعه (اقتصاد، جامعه و محیط زیست) خواهد بود.

زمینه و هدف: تشعشع حاصل از رادیونوکلئیدها می تواند بر سلامتی انسان و موجودات اثر کند. در حال حاضر میزان رادیواکتیویته آب، مواد غذایی و خاک شهر زاهدان مشخص نیست. به منظور تعیین درجه ایمنی لازم است میزان رادیواکتیویته محیط های مذکور برای افراد مشخص شود.مواد و روش کار: برای مشخص ساختن مقدار و نوع رادیونوکلئیدهای محیط های مختلف شهر زاهدان نمونه های خاک، آب آشامیدنی و مواد غذایی مصرفی انتخاب گردید. نمونه های مورد آزمایش با روش هایی مانند غربال کردن، مخلوط کردن و خشک کردن تهیه و سپس بوسیله دستگاه اسپکترومتری مطالعه و مقدار و نوع رادیونوکلئیدهای این محیط ها اندازه گیری و تعیین شد.یافته ها: رادیونوکلئیدهای مصنوعی ید و سزیم و پلوتونیم در نمونه آب شرب لوله کشی، خاک و مواد غذایی شهر زاهدان مشاهده نشد ولی رادیونوکلئید طبیعی پتاسیم 40 در مواد غذایی و خاک، اورانیم 238، توریم 232 و رادیم 226 در خاک و رادیم 226 در آب شرب لوله کشی با مقادیر متفاوت وجود داشت.نتیجه گیری: این ارقام نشان می دهد که استفاده از آب، مواد غذایی مصرفی و خاک در این منطقه از نظر رادیواکتیویته و ایجاد بیماری خطری ندارند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این تحقیق با استفاده از یک آشکارساز ژرمانیم فوق خالص قابل حمل و یک آشکارساز یدورسدیم پیوستار کامپتون کاهش داده شد. در روش داده برداری استفاده شده، به جای استفاده از واحد های الکترونیکی زمان گیری و چیدمان های پیچیده هم فرودی، از روش لیست مد استفاده شد که در آن زمان هر رخداد نیز ثبت می شود. بیش ترین مقدار فاکتور فرونشانی در چشمه سزیوم-137 نقطه ای عدد 38/3 به دست آمد. برای برپایی چیدمان به کار رفته در این تحقیق از واحد های الکترونیک هسته ای آنالوگ استفاده شده و اثبات توانایی روش داده برداری لیست مد در کاهش پیوستار کامپتون در طیف گاما مورد نظر بوده است. در روش داده برداری لیست مد زمان هر رخداد نیز ثبت می شود و بنابراین پس از داده برداری می توان طیف را برای زمان های مختلف بازیابی کرد و نیازی به تکرار آزمایش نیست. با استفاده از این روش نمونه های رادیواکتیو با مقدار فعالیت کم را می توان آشکارسازی کرد.