داپسون برای اولین بار به عنوان یک داروی ضد باکتری به جامعه پزشکی معرفی گردید اما پس از مدتی مشخص گردید که تاثیر آن بر باکتری ها از سایر سولفونامیدها کمتر است. تاثیر این دارو در درمان بیماری سل نیز چندان رضایتبخش نبود. با وجود این، داپسون سالهاست که به عنوان داروی اصلی در درمان بیماری جذام مورد استفاده قرار می گیرد. این دارو همچنین در پروفیلاکسی و درمان مالاریا و بعضی دیگر از بیماریهای انگلی نیز موثر است. در حال حاضر پس از جذام بیشترین موارد کاربرد داپسون در درمان برخی از بیماریهای نادر و کمتر شایع پوست است. در این مقاله مروری سعی شده است که تا حد امکان اطلاعات جامعی در مورد مکانیسم عمل، فارماکوکینتیک، کاربردها، عوارض و راههای پیشگیری و درمان عوارض ناشی از داپسون ارایه گردد.

مقدمه: ژل موضعی داپسون تاثیر مناسبی در درمان آکنه نشان می دهد. این مطالعه جهت ساخت نمونه داپسون موضعی در کشور انجام گرفته است. هدف: تعیین فرمولاسیون مناسب برای تهیه فرم ژنریک این دارو در درمان آکنه. مواد و روش ها: برای ساخت ژل داپسون نخست تعدادی پایه ژل با استفاده از ماده ژل ساز کربومر P934 با درصد 3/0درصد تا 5درصد ساخته شد و از نظر ویژگی های ظاهری بررسی شد. سپس، ماده ی موثره ی داپسون در حلال دی اتیلن گلایکول مونو اتیل اتر حل و در پایه ژل بارگذاری شد. برای بهینه سازی فرمولاسیون با استفاده از برنامه طراحی آزمایش، در گام نخست 13 و سپس 17 نمونه از ژل طراحی شد و هر دو دسته نمونه ها نیز از نظر خواص ظاهری، pH و خواص ریولوژیک بررسی شدند و بر پایه استاندارد های فارماکوپه دو نمونه نهایی انتخاب شد. این دو نمونه نیزاز دید ریولوژی، pHو آزادسازی بررسی و مقایسه شدند. نتایج: نمونه های اولیه پایه ژل با میزان کربومردر محدوده 1درصد تا 5/3درصد مناسب تشخیص داده شد. 13 نمونه تهیه شده pH در محدوده 7-5 و ویسکوزیته در محدوده 2980000-16530(cp) داشتند و ویسکوزیته 17 نمونه دوم در محدوده 760000-1100(cp) بود. ویسکوزیته نمونه 1درصد نهایی 268000-14075 (cp) و آزادسازی آن 1/78درصد و ویسکوزیته نمونه 2درصد نهایی 557000-92660 (cp) و آزادسازی آن 76درصد اندازه گیری شد. نتیجه گیری: ویسکوزیته وآزادسازی هر دو نمونه در محدوده ویسکوزیته پذیرفتنی فارماکوپه قرار داشت. با توجه به این که نمونه 1درصد، میزان کربومر کمتری نسبت به نمونه 2درصددارد, از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تر است. بنابراین، به نظر می رسد نمونه 1درصد با pH=5 مناسب تر باشد.

گرانولوم آنولر بیماری خوش خیم و التهابی پوست می باشد که تظاهرات بالینی مختلفی دارد. شایع ترین تظاهر بیماری یا نوع کلاسیک آن به صورت پاپول های گروهی حلقوی به رنگ پوست می باشد. انواع منتشر آن نادر می باشد و پاسخ درمانی در بیشتر موارد مطلوب نبوده و بهبودی خود به خود در بیماران کمتر دیده می شود. روش های درمانی مختلفی در این بیماری استفاده شده است و پاسخ های درمانی متفاوتی نیز گزارش شده است.داپسون در درمان بسیاری از درماتوزها مثل درماتیت هرپتیفرم، پمفیگوئید، ضایعات تاولی لوپوس اریتماتوز سیستمیک، پیودرما گانگرنوزوم، پلی کندریت راجعه، آکنه کنگلوباتا و .... استفاده شده است. از آنجایی که اثر درمانی داپسون در بسیاری از بیماری های به جز جذام و درماتیت هرپتیفرم به سرعت تاثیر در بیماری های فوق الذکر نمی باشد و نیز در برخی گزارش ها داپسون به عنوان یک داروی سیستیک کم عارضه و موثر در گرانولوم آنولر معرفی شده است، لذا بر آن شدیم که اثر درمانی آن در تعدادی از انواع نادر گرانولوم آنولر شامل فرم های منتشر و زیر جلدی بررسی نماییم. در این مطالعه شش بیمار که با نمونه برداری پوست بررسی آسیب شناسی تشخیص گرانولوم آنولر در آنها ثابت شده بود، به مدت دو ماه تحت درمان با داپسون قرار گرفتند. در چهار بیمار ضایعات پوستی به طور کامل از بین رفتند ولی در 2 بیمار دیگر بهبودی به ترتیب در 50% و 20% ضایعات مشاهده شد و این دو بیمار بعد از قطع درمان عود ضایعات را نشان دادند.

زمینه و هدف: پمفیگوس ولگاریس بیماری تاولی خود ایمن، مزمن و راجعه است که در ایران شیوع بالایی دارد. در حال حاضر عوارض و مرگ و میر آن بیش تر ناشی از عوارض مصرف طولانی مدت و با دوز بالای استروئید سیستمیک است. هدف از این مطالعه تعیین اثر داپسون به عنوان adjuvant دوم علاوه بر آزاتیوپرین برای کاهش استروئید مورد نیاز و هم چنین بررسی عوارض آن بود.روش اجرا: بیماران مبتلا به پمفیگوس ولگاریس متوسط و شدید مراجعه کننده به بیمارستان رازی در سال های 84-1383 تحت درمان با پردنیزولون، آزاتیوپرین و داپسون قرار گرفته و برای مدت 18-12 ماه پیگری شدند.یافته ها: در 22 بیمار (10 زن و 12 مرد) 16 تا 74 ساله با میانگین سنی 41.71 سال، مدت زمان لازم برای کاهش دوز استروئید سیستمیک به میزان 7.5 میلی گرم روزانه 8 تا 15 ماه و با میانگین 13 ماه بود. در طی دوره پی گیری، 6 بیمار دچار عود مینور شدند و دوز متوسط پردنیزولون در زمان عود 13.8 میلی گرم روزانه بود ولی هیچ موردی از عود ماژور مشاهده نشد. به جز یک مورد قطع داپسون به علت همولیز شدید در سایر بیماران عوارض جدی داپسون که به قطع آن منجر شود، به وجود نیامد.نتیجه گیری: استفاده از داپسون به عنوان adjuvant دوم در درمان پمفیگوس ولگاریس متوسط و شدید ممکن است بدون ایجاد عوارض جدی و flare قابل توجه ضایعه ها، به امکان کاهش سریع تر دوز استروئید سیستمیک و در نتیجه کاهش عوارض ناشی از آن منجر شود.

بیماری پمفیگوس در کودکان نادر است و در بررسی مقالات تاکنون فقط 71 مورد گزارش شده است. اما دو مورد پمفیگوس ولگاریس (سنین 15 و 13 سالگی) را از خوزستان و از بین 147 بیمار مبتلا به پمفیگوس که در یک فاصله زمانی 1368 تا 1379 به مرکز پوست دانشگاه علوم پزشکی اهواز مراجعه کردند، گزارش می کنیم. مبنای تشخیص هر یک از دو بیمار، یافته های بالینی و هیستوپاتولوژی بوده است. یک بیمار را فقط با کورتیکواستروئید خوراکی و دیگری را علاوه بر استروئید سیستمیک با داپسون، جهت کاستن عارضه استروئید، درمان نمودیم. پیگیری طولانی مدت بیماران جهت شناخت شعله ور شدن ناگهانی بیماری و عوارض داروهای ایمینوساپرسیو ضروری است.  

آکنه آگمیناتا یک بیماری پوستی نادر با علت ناشناخته می باشد که غالبا در دوران جوانی رخ می دهد. بیماری به شکل ضایعات پاپولی قهوه ای رنگ،متعدد، مشابه و قرینه بروز می کند. محل عمده ضایعات درچانه، پیشانی، گونه ها و پلک ها می باشد. در دیاسکوپی، ضایعات به صورت ندول با رنگ ژله سیب دیده می شوند. از نظر بافت شناسی، ضایعات به صورت گرانولوم با مرکز پنیری بوده که با ایجاد اسکار بهبود می یابند.بیمار مورد نظر فرد سی ساله ای است که به دلیل ضایعات پاپولی قهوه ای رنگ با نوک زرد در صورت، گونه ها، چانه، و پلک ها به درمانگاه پوست بیمارستان بوعلی سینا ساری مراجعه کرد که در بیوپسی ضایعات گرانولومایی با مرکز پنیری شده نشان داده شدند. با توجه به یافته های بالینی و بافت شناسی، تشخیص آکنه آگمیناتا برای بیمار مطرح شد و تحت درمان با داپسون قرار گرفت و در عرض هشت ماه به طور کامل بهبود یافت ولی اسکارهای فرو رفته کمی برجای گذاشت و در پیگیری بیماری عود نکرد.با مشاهده بیمارانی با تظاهرات بالینی ذکر شده بایستی از ضایعات بیوپسی به عمل آورد و پس از رد بیماری های مشابه با بافت شناسی یکسان و جهت جلوگیری از اسکارهای بد شکل، هر چه سریع تر بیماران را تحت درمان مناسب قرار داد.

مایستوما از بیماری های قارچی زیر جلدی است که به صورت تک گیر در ایران دیده می شود. عوامل متعددی در ایجاد این بیماری نقش دارند و ضایعات مزمن گرانولوماتوز همراه با تورم بدون درد و فیستول های چرکزایی که دانه هایی را در ترشحات خود دارند از علایم بیماری می باشند. به منظور بررسی موارد مایستوما در مراجعین بیمارستان امام رضا (ع) طی 10 ساله اخیر مطالعه ای به صورت گذشته نگر در بخش پوست و آزمایشگاه قارچ شناسی بیمارستان امام رضا (ع) انجام گردید و 9 بیمار که از نظر بالینی و آزمایشگاهی مایستوما در آنها به اثبات رسیده بود مورد بررسی قرار گرفتند.نتایج نشان داد که 3/2  بیماران مرد و 3/1  آنها زن بودند اکثر بیماران کشاورز بودند که به خاطر وضعیت کار در مزرعه به بیماری مبتلا شده بودند. سن تمام بیماران از 25 سال بیشتر بود و ضایعات اکثرا در کف و پشت پا مشاهده شد.نتایج کشت فقط 5 بیمار از 9 بیمار مشخص شده بود که 4 مورد اکتینومایسس (نوکاردیا و اکتینومایسس) و یک مورد قارچ حقیقی (فوزاریوم) عامل آن بودند. نتایج درمان فقط 2 بیمار موجود بود که هر دو با داپسون و استرپتومایسین درمان شده بودند.از این مطالعه چنین نتیجه گیری می شود که بیماری مایستوما چنانچه مورد تشخیص دقیق آزمایشگاهی قرار گیرد بخوبی قابل درمان است و نیازی به قطع عضو نمی باشد.

مقدمه: بیماری بهجت یک بیماری مزمن با گرفتاری سیستم های متعدد است. سیستم های اعصاب مرکزی و محیطی در این بیماری گرفتار می شوند، گرفتاری سیستم اعصاب محیطی در کتابهای مرجع و مقالات ناشایع و متناقض ذکر شده است. از طرفی تاکنون مطالعه الکترودیاگنوز جامعی با در نظر گرفتن رژیم درمانی این بیماران انجام نشده است. این تحقیق به منظور بررسی نقش کمکی الکترودیاگنوز در تشخیص زودرس گرفتاری اعصاب محیطی به منظور پیشگیری از نوروپاتی می باشد.روش کار: در این مطالعه مورد- شاهد 40 بیمار مبتلا به بهجت و 40 فرد سالم (گروه کنترل) مورد بررسی قرار گرفتند. در این مطالعه افرادی مورد بررسی قرار می گرفتند که سابقه هیچ گونه بیماری یا تماس با عاملی که می توانست منجر به نوروپاتی شود، نداشته باشند. در این بیماران اعصاب حسی و حرکتی مدیان، اولنار، تیبیال، پرونئال عمقی، پرونئال سطحی و سورال از نظر Amplitude (AMP) Distal latency (DL) و Nerve Conduction Velocity عصب تیبیال از نظر GS H-Reflex و اعصاب اولنار و تیبیال از نظر F-wave مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج با استفاده از آزمون t مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج: نتایج نشان داد که کاهش ارتفاع امواج حسی (SNAP Amplitude) در اعصاب مدیان، اولنار، سورال و پرونئال سطحی در مقایسه با گروه کنترل (با P<0.5) ارتباط معنی داری دارند و شیوع بالای نوروپاتی فشاری (Entrapment neuropathy) در اعصاب مدیان و اولنار به ترتیب در این بیماران %25 Cubital Tunnel Syndrome و %35 Carpal Tunnel Syndrome در محدوده طبیعی بودند و از لحاظ آماری با گروه کنترل اختلاف معنی داری نداشتند.نتیجه گیری: با توجه به این یافته ها توصیه می شود در بیماران مبتلا به واسکولیت بهجت قبل از شروع درمان و در طی درمان با داروهای نوروتوکسیک از بررسی های الکترودیاگنوز جهت پیشگیری و تشخیص زودرس نورپاتی اعصاب محیطی استفاده شود و در صورت امکان بهتر است از داروهای نوروتوکسیک مانند: کلشی سین، تالیدومید و داپسون به علت مستغد بودن این بیماران به نوروپاتی حسی و نوروپاتی فشاری استفاده نشود.