AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

سابقه و هدف: کره زمین به عنوان بستر حیات انسان و سایر موجودات از چندین اکوسیستم قابل تشخیص تشکیل شده است که هریک از آنها در ارتباط با سایرین نقش بسیار مهمی را ایفا می کنند. یکی از آن اکوسیستم ها، جنگل است. از نظر علم اکولوژی، جنگل یک اکوسیستم کامل و پیچیده بوده که کامل بودن آن نیاز به تعادل بسیاری از نیروها به لحاظ کمی و کیفی دارد، در این تعادل قارچ ها یکی از منابع مهم موجود در اکوسیستم ها بوده که در حیات دیگر موجودات زنده نقش داشته و به عنوان بخشی از تنوع زیستی جنگل محسوب می شوند. ازاین رو، شناخت شرایط اکولوژیکی و فراوانی قارچ ها، قدم اولیه برای مطالعات بوده که هر اندازه کامل تر باشد، طرح های تحقیقاتی و برنامه های اجرایی موفق تر خواهند بود. به همین منظور، مطالعه پیش رو به بررسی ارتباط عوامل فیزیوگرافی با قارچ های پلی پور در جنگل های نکا در استان مازندران پرداخته است.مواد و روش ها: منطقه مورد مطالعه بر اساس کتابچه طرح و نظر کارشناسان طرح جنگل داری انتخاب شد. پس از جنگل گردشی اولیه در یک نیمرخ ارتفاعی، مجموعه های مورد بررسی انتخاب شدند. سپس بر اساس نقشه توپوگرافی 1:25000 جنگل به سه طبقه ارتفاعی تقسیم شد. طبقه اول با 400-200 متر ارتفاع از سطح دریا، طبقه دوم با ارتفاع 800-400 متر و طبقه سوم بیشتر از 800 متر ارتفاع از سطح دریا بوده است. در هر طبقه ارتفاعی، 30 قطعه نمونه (پلات 10 آری) به صورت تصادفی- سیستماتیک پیاده شد. فاصله بین پلات ها روی خط ترانسکت در هر طبقه ارتفاعی حداقل 500 متر در نظر گرفته شد. در هر قطعه نمونه بررسی ها انجام شده و نمونه ها برای مطالعات بعدی به آزمایشگاه انتقال داده شدند. شناسایی قارچ ها با بررسی خصوصیات ماکروسکوپی و میکروسکوپی و بوسیله روش های ارائه شده در منابع معتبر انجام شد. ثبت اطلاعات اکولوژی در فرم های جمع آوری داده ها انجام گردید. برای بررسی رابطه بین عوامل اکولوژیک مانند فصل، ارتفاع، جهت و شیب با فراوانی گونه های قارچ از جدول های توافقی دو طرفه و آماره کرامر و نیز همبستگی رتبه ای اسپیرمن استفاده شد. تجزیه و تحلیل ها با استفاده از نرم افزارSPSS v.16  انجام شد.نتایج و یافته ها: نتایج نشان داد، از بین 1057 نمونه قارچ پلی پور جمع آوری شده، تعداد 39 گونه پلی پور شناسایی شدند. به طوری که این گونه ها روی 10 میزبان درختی و درختچه ای بودند. بیشترین فراوانی مربوط به قارچ Trametes versicolor (حدود 22 درصد) بوده است. خانواده Polyporaceae با تعداد 13 جنس و 20 گونه (50 درصد) دارای بیشترین فروانی و خانواده Hapalopilaceae و Schizoporaceae با یک جنس و یک گونه (3 درصد) دارای کمترین فراوانی بوده است. بیشترین تعداد قارچ به ترتیب در فصل پاییز با 382 مورد (36 درصد)، فصل تابستان با 371 مورد (35 درصد) و فصل بهار با 304 مورد (29 درصد) برآورد شد. قارچ جمع آوری شده در دامنه ارتفاعی 800-400 متر با 38 درصد از دو دامنه ارتفاعی 400-200 متر و 1200-800 متر بیشتر بوده است. در بررسی کلی فراوانی قارچ های پلی پور شناسایی شده با جهت ها در منطقه مورد مطالعه، مشخص شد که جهت های شمالی با 54 درصد بیشترین فراوانی را داشته است. همچنین قارچ ها به ترتیب در شیب های 0 تا 25 درصد (با 56 درصد فراوانی)، شیب های 25 تا 50 درصد (با 42 درصد فراوانی) و در شیب های بالای 50 درصد (با 2 درصد فراوانی) بیشترین فراوانی را داشته اند.نتیجه گیری: از آنجایی که هر گونه تغییر در عملکرد جامعه قارچی می تواند در سلامتی و تولید جامعه گیاهی تأثیرگذار باشد، ازاین رو، مطالعه و شناخت ارتباط بین فراوانی قارچ ها با عوامل فیزیوگرافی برای حفظ سلامتی، تنوع، فراوانی و تولید قارچ ها ضروری به نظر می رسد.

سابقه و هدف: درختان راش بومی جنگل های شمال ایران (Fagus orientalis Lipsky) یکی از با ارزش ترین گونه های جنگلی محسوب می شوند. راشستان های شمال ایران جزء جنگل های بسیار ارزشمند پهن برگ سبز تابستانه واقع در نیم کره شمالی هستند، زیرا از طرفی این راشستان ها با زادآوری طبیعی بوجود آمده اند و از طرف دیگر با توجه به اینکه مربوط به دوران سوم زمین شناسی می باشند، جزء جنگل های کهن کره زمین به شمار می آیند. قارچ Biscogniauxia nummularia (Bull.) Kuntze قارچی با ماهیت اندوفیتی است که در شرایط مطلوب بعنوان قارچی بیمارگر عمل نموده و باعث ایجاد شانکر نواری (که معمولا تحت عنوان شانکر زغالی شناخته می شود) در گونه های راش می گردد. بیماری در درختان متاثر از تنش ایجاد می شود و بویژه دماهای گرم و خشکسالی های طولانی تابستان شرایطی مطلوب برای ایجاد بیمارگری در قارچ مذکور است.مواد و روش ها: طی بازدیدهای میدانی از راشستان های منطقه سنگده استان مازندران، درختان راش دارای علائم شدید شانکر زغالی، مشاهده شد. علائم بیماری به صورت لکه های گرد تا نواری سیاه رنگ برروی تنه و شاخه ها، هم چنین خشکیدگی و سرشکستگی در درختان راش منطقه قابل رویت بود. نمونه های متعدد از نسوج آلوده درختان جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل شد. اسلایدهای میکروسکوپی از استرومای قارچی مستقر شده روی پوست درخت، تهیه و بر اساس کلیدهای معتبر شناسایی، مورد مشاهدات میکروسکوپی قرار گرفت. همچنین نمونه ها بر روی محیط کشت سیب زمینی دکستروز آگار کشت شده و عامل بیماری زا پس از خالص سازی با تکنیک های نوک ریسه و تک اسپور، با استفاده از بررسی های میکروسکوپی و صفات مورفولوژیکی شناسایی شد.نتایج و یافته ها: نتایج بررسی ها نشان داد قارچ عامل بیماری  Biscogniauxia nummulariaبوده که باعث خسارت شدید به درختان راش شده و پیش از این در بسیاری از کشورهای اروپایی به عنوان عامل شانکر زغالی راش شناسایی شده است. این گونه قارچی با داشتن برخی خصوصیات ریخت شناسی ویژه شامل داشتن استرومای نامسطح، دهانه پرتیس (Ostiole) تقریبا هم سطح با استروما و دارای پرز یا کرک، و آبی شدن نوک آسک در معرف های یدین و ملزر، شناسایی و از سایر گونه های نزدیک، تفکیک شد. بر اساس نتایج این تحقیق، این اولین گزارش از قارچ B. nummularia به عنوان عامل بیماری شانکر زغالی راش از ایران است. این قارچ بیشتر چرخه زندگی خود را به صورت اندوفیتی سپری کرده و تحت شرایط محیطی نامطلوب و بویژه تنش خشکی، از فیزیولوژی تغییر یافته میزبان بهره برده، به بافت میزبان حمله می کند و شانکرهایی روی تنه و شاخه ایجاد نموده، در درختان راش بالغ نیز منجر به پوسیدگی چوب می شود.نتیجه گیری: ارتباط مستقیم میان پیامدهای تغییرات اقلیمی بویژه تنش آبی و دمایی در میزبان و توسعه پاتوژن های جنگلی در مورد چندین قارچ بیمارگر مهم و کلیدی از جمله قارچ B. nummularia توسط محققین مختلف در دنیا گزارش شده و مشخص شده است تنش های محیطی نقش مهمی در توسعه و شدت بیماری حاصل از این قارچ روی درختان راش در نقاط مختلف دنیا دارد. در این میان، بعنوان یکی از الزامات مدیریت بیماری، شناسایی ویژگی های فنوتیپی و ژنوتیپی جمعیت های این قارچ در کشور و شناسایی پراکنش و فراوانی بیماری می باشد که می تواند در گزینش استراتژی های مدیریت آن نیز بسیار مفید باشد. از سوی دیگر، با توجه به پیش بینی تغییرات نامطلوب اقلیمی پیشرونده در آینده که عامل مهم توسعه بیماری محسوب می شوند، نظارت مداوم بر تغییرات جاری در رویشگاه های طبیعی راش باید در برنامه های پایش اکوسیستم های جنگلی به منظور پیش بینی تغییرات آتی، پیامدهای اکوسیستمی احتمالی و به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از مدیریت پایدار جنگل گنجانده شود.سابقه و هدف: درختان راش بومی جنگل های شمال ایران (Fagus orientalis Lipsky) یکی از با ارزش ترین گونه های جنگلی محسوب می شوند. راشستان های شمال ایران جزء جنگل های بسیار ارزشمند پهن برگ سبز تابستانه واقع در نیم کره شمالی هستند، زیرا از طرفی این راشستان ها با زادآوری طبیعی بوجود آمده اند و از طرف دیگر با توجه به اینکه مربوط به دوران سوم زمین شناسی می باشند، جزء جنگل های کهن کره زمین به شمار می آیند. قارچ Biscogniauxia nummularia (Bull.) Kuntze قارچی با ماهیت اندوفیتی است که در شرایط مطلوب بعنوان قارچی بیمارگر عمل نموده و باعث ایجاد شانکر نواری (که معمولا تحت عنوان شانکر زغالی شناخته می شود) در گونه های راش می گردد. بیماری در درختان متاثر از تنش ایجاد می شود و بویژه دماهای گرم و خشکسالی های طولانی تابستان شرایطی مطلوب برای ایجاد بیمارگری در قارچ مذکور است.مواد و روش ها: طی بازدیدهای میدانی از راشستان های منطقه سنگده استان مازندران، درختان راش دارای علائم شدید شانکر زغالی، مشاهده شد. علائم بیماری به صورت لکه های گرد تا نواری سیاه رنگ برروی تنه و شاخه ها، هم چنین خشکیدگی و سرشکستگی در درختان راش منطقه قابل رویت بود. نمونه های متعدد از نسوج آلوده درختان جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل شد. اسلایدهای میکروسکوپی از استرومای قارچی مستقر شده روی پوست درخت، تهیه و بر اساس کلیدهای معتبر شناسایی، مورد مشاهدات میکروسکوپی قرار گرفت. همچنین نمونه ها بر روی محیط کشت سیب زمینی دکستروز آگار کشت شده و عامل بیماری زا پس از خالص سازی با تکنیک های نوک ریسه و تک اسپور، با استفاده از بررسی های میکروسکوپی و صفات مورفولوژیکی شناسایی شد.نتایج و یافته ها: نتایج بررسی ها نشان داد قارچ عامل بیماری  Biscogniauxia nummulariaبوده که باعث خسارت شدید به درختان راش شده و پیش از این در بسیاری از کشورهای اروپایی به عنوان عامل شانکر زغالی راش شناسایی شده است. این گونه قارچی با داشتن برخی خصوصیات ریخت شناسی ویژه شامل داشتن استرومای نامسطح، دهانه پرتیس (Ostiole) تقریبا هم سطح با استروما و دارای پرز یا کرک، و آبی شدن نوک آسک در معرف های یدین و ملزر، شناسایی و از سایر گونه های نزدیک، تفکیک شد. بر اساس نتایج این تحقیق، این اولین گزارش از قارچ B. nummularia به عنوان عامل بیماری شانکر زغالی راش از ایران است. این قارچ بیشتر چرخه زندگی خود را به صورت اندوفیتی سپری کرده و تحت شرایط محیطی نامطلوب و بویژه تنش خشکی، از فیزیولوژی تغییر یافته میزبان بهره برده، به بافت میزبان حمله می کند و شانکرهایی روی تنه و شاخه ایجاد نموده، در درختان راش بالغ نیز منجر به پوسیدگی چوب می شود.نتیجه گیری: ارتباط مستقیم میان پیامدهای تغییرات اقلیمی بویژه تنش آبی و دمایی در میزبان و توسعه پاتوژن های جنگلی در مورد چندین قارچ بیمارگر مهم و کلیدی از جمله قارچ B. nummularia توسط محققین مختلف در دنیا گزارش شده و مشخص شده است تنش های محیطی نقش مهمی در توسعه و شدت بیماری حاصل از این قارچ روی درختان راش در نقاط مختلف دنیا دارد. در این میان، بعنوان یکی از الزامات مدیریت بیماری، شناسایی ویژگی های فنوتیپی و ژنوتیپی جمعیت های این قارچ در کشور و شناسایی پراکنش و فراوانی بیماری می باشد که می تواند در گزینش استراتژی های مدیریت آن نیز بسیار مفید باشد. از سوی دیگر، با توجه به پیش بینی تغییرات نامطلوب اقلیمی پیشرونده در آینده که عامل مهم توسعه بیماری محسوب می شوند، نظارت مداوم بر تغییرات جاری در رویشگاه های طبیعی راش باید در برنامه های پایش اکوسیستم های جنگلی به منظور پیش بینی تغییرات آتی، پیامدهای اکوسیستمی احتمالی و به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از مدیریت پایدار جنگل گنجانده شود.

از میان مهمترین ابزار مدیریت منابع، باید از سیستم اطلاعات جغرافیایی و نقش آن در شبیه سازی جنگل نام برد که در تهیه طرح جنگلداری، بهره برداری پایدار از جنگل و برنامه ریزی آینده بر اساس آمار به دست آمده از جنگل، کاربرد فراوان دارد. هدف این پژوهش، شبیه سازی مکانی درختان در جنگل می باشد تا بتوان با در دست داشتن نمونه ای از یک جنگل ناهمسال روش های مختلف آماری و انواع فعالیت های مدیریتی را پیش از اجرا در عرصه مورد آزمون قرار داد و روش ها و فعالیت های بهینه را انتخاب نمود. منطقه مورد مطالعه بخش گرازبن جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود به وسعت 1001 هکتار می باشد که در 10 کیلومتری شرق نوشهر قرار دارد. آماربرداری به روش سیستماتیک- تصادفی در عرصه انجام گرفت. سپس با استفاده از نتایج آماربرداری صد در صد در محیط ArcGIS، درختان در محدوده پارسل های این بخش به شکل تصادفی پراکنده و جنگل شبیه سازی شد. در این مرحله اقدام به آماربرداری همانند آماربرداری انجام شده روی زمین در جنگل شبیه سازی شده گردید. نتایج حاصل از آن با نتایج حاصل از آماربرداری از عرصه مقایسه شد که از لحاظ آماری تفاوت معنی داری در هیچ یک از 30 تکرار جنگل شبیه سازی شده مشاهده نشد. جنگل شبیه سازی شده ابزار مفیدی در تهیه طرح های جنگلداری می باشد و امکان بررسی و مقایسه روش های مختلف آماربرداری جنگل، شکل و ابعاد قطعه نمونه و شبکه آماربرداری را امکان پذیر می سازد.

بررسی ساختار توده های جنگلی و ارزیابی ساختار مکانی آنها از ضروریات مدیریتی اکوسیستم های جنگلی می باشند. پژوهش پیش رو با هدف ارزیابی ویژگی های ساختاری جنگل و الگوی توزیع مکانی آنها در جنگل های استان کرمانشاه انجام شد. با استفاده از یک شبکه آماربرداری به ابعاد 50 متر´ 50 متر و به صورت منظم تصادفی، تعداد 25 پلات (400 متر مربعی) برداشت گردیدند. سپس ویژگی های مهم ساختاری درختان شامل گونه، مبدا (دانه زاد یا شاخه زاد)، تعداد جست در هر جست گروه، قطر برابر سینه، ارتفاع و دو قطر بزرگ و کوچک تاج اندازه گیری شدند. با استفاده از داده های اندازه گیری شده، سطح و قطر تاج نیز محاسبه گردیدند. نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین ارتفاع درختان حدود 3 متر، قطر 7 سانتی متر و سطح تاج 3.4 مترمربع است. سطح تاج پوشش در پلات، 18 درصد بودکه تاج پوشش باز در منطقه را نشان می دهد. بررسی الگوهای مکانی نشان داد که متغیرهای مورد بررسی دارای ساختار مکانی مشخص با دامنه های بزرگ بودندکه دلالت بر ساختار مکانی گسترده، پراکنش یکنواخت و در حقیقت پیوستگی مکانی بیشتر در مقادیر متغیر مورد نظر دارد. با مطالعه الگوی مکانی ویژگی های ساختاری جنگل و اطلاع از دامنه توزیع آنها، می توان راهکارهای مناسب جهت مدیریت صحیح این جنگل ها ارائه نمود و در جهت مدیریت پایدار و اصولی گام برداشت.

خروج دام از جنگلهای استان مازندران همواره از دغدغه های اساسی سیاست گزاران منابع طبیعی در استان و کشور بوده است. هدف از این تحقیق ارزیابی اجرای طرح ساماندهی خروج دام از جنگل در سری 2 مکارود از حوزه 36 کاظم رود در عباس آباد استان مازندران بود. در این پژوهش اقدام به تهیه پرسش نامه و نظر سنجی از 30 نفر دامدارانی که در طرح خروج دام شرکت نموده اند و 30 نفر از دامدارانی که در جنگل حضور دارند، گردید. یافته های حاصل از تکمیل پرسشنامه ها در این دو گروه دامداران حاکی از عدم موفقیت آن به علت درآمد پایین (قریب 90 درصد دامداران خروج دام یافته درآمدی پایین تر از 500 هزار تومان دارند) است. از طرفی، میزان سطح سواد در هر دو گروه دامداران بخصوص دامداران تخریب سرا شده پایین تر می باشد، زیرا سواد منجر به بالا رفتن سطح تحصیلات شده و با افزایش هرسال به سال های تحصیلی دامداران احنمال خروج دام 21 درصد افزایش می یابد. جنگل نشینان علاقه بیشتری به دریافت زمین نسبت به دریافت پول داشتند. تعدادی از آنها خواهان بازگشت به جنگل بودند.