نیومارک (1988:140) معتقد است که نوواژگان از بزرگ ترین چالش های فراروی مترجمان حرفه ای و همچنین مترجمان متون غیرادبی است. مقاله حاضر بر آن است تا ترجمه فارسی برخی نمایشنامه های شکسپیر و فصل هفده اولیس، اثر جمیز جویس، را بررسی کند تا از آن طریق ماهیت نوواژگان این آثار همراه با روش های ترجمه به کار گرفته شده را مشخص نماید و در نهایت پیدایی مترجم در این ترجمه ها را تعیین کند و ملزومات ترجمه آثار چنین نویسندگانی را، که از نوواژگان استفاده کرده اند، تعیین سازد. در پایان از مطالعه حاضر چنین برمی آید که ترجمه نوواژگان و پیدایی مترجم ازجمله مسایلی هستند که کاملا وابسته به روش ها و رویکردهای اتخاذ شده از طرف مترجم بوده و نوواژگان به عنوان جزیی از سبک نویسنده دقت عمل بیشتری در انتخاب برابر نهاده می طلبد.

یکی از مشخصه های اصلی شعر معاصر عربی این است که در بیان مفاهیم جمعی و در ترسیم ناهمگونی های سیاسی و اجتماعی از اسطوره بهره می گیرد. اساطیر یونانی، یکی از اجتماع پذیرترین اسطوره هاست؛ از همین رو از سوی شاعران معاصر مورد اقبال فراوان قرار گرفته است. یکی از این اسطوره ها، اسطوره اولیس است که در نزد شاعران برجسته شعر معاصر عربی جایگاه ویژه ای یافته است. از جمله این شاعران می توان به سمیح القاسم شاعر معاصر فلسطین (1939-2014) و ادونیس شاعر معاصر سوریه (1930) اشاره نمود. در پرتو توجه ویژه دو شاعر یاد شده به اسطوره اولیس و نقش محوری آن اسطوره در شیوه القای مفاهیم مورد نظر، پژوهش حاضر بر آن است تا به شیوه توصیفی-تحلیلی در گام اول، خوانش سمیح القاسم و در گام دوم، خوانش ادونیس از اسطوره اولیس را به صورت جداگانه با بعد کهن آن مورد تحلیل و همسنجی قرار دهد و رویکرد هریک از شاعران را با اصل اسطوره یونانی اولیس بسنجد. در بخش نتیجه نیز ضمن توجه به اصل اسطوره، خوانش دو شاعر از اسطوره یادشده نسبت به یکدیگر مورد همسنجی قرار گرفته است. اهمیت و ضرورت تحقیق در این امر نهفته است که انجام چنین پژوهش هایی به کشف دغدغه های شاعران می انجامد و در پی آن می توان به فهم دقیق تر و مناسب تری از شعر معاصر عربی دست یافت. از همسنجی و تحلیل متن اسطوره ای دو شاعر چنین استنباط می شود که هریک از این شاعران توانسته اند با الهام گیری از این روایت اسطوره ای، به اسطوره سازی روی آورند و از رهگذر آشنایی زدایی و حمل تجربه جدید بر آن، ادیبانه تر اوضاع نابه سامان و ناهمگون زندگی فردی و اجتماعی خود را به تصویر بکشند و آن را فرادید مخاطب قرار دهند. تلاش برای دستیابی به هویت از دست رفته، ابراز وفاداری به پنه لوپه معاصر، امید به رستاخیزی نوین و تاکید بر ضرورت تغییر و تحول در جامعه عربی از مهم ترین محورهای مورد بحث این دو شاعر بوده است.

رمان مدرن ایرلندی زمان را ماحصل یک برداشت ذهنی سیال از تاریخ، فرهنگ و سیاست کشور ایرلند معرفی می کند. به عبارت دیگر، پیش و همچنین پس ازاستقلال ایرلند، رمان ایرلندی زمان را نه تنها مفهومی غیر خطی انگاشته و سعی در ارایه تعریفی درونگرا و برخواسته از درون ملت دارد بلکه آن را ظرفی قابل تغییر استوار بر برداشتهای فردی معرفی می نماید. بر این اساس، رمان مدرن ایرلندی اغلب بیانگر شکل پذیری پراکنده و غیر خطی قهرمان داستان می باشد که برای نیل به آرمانهای مذکور حلقه های زمانی فرد-محور ایجاد کرده و از تحریف محور زمان دریغ ندارد. نتیجه این کنشها و واکنشها، قهرمانی است که نه تنها تعریفی متمرد از زمان دارد بلکه زمان را در پس حوادث و یا خاطرات آن حوادث جسته و به همین دلیل تاریخ ملی که توسط دولت بر ملت تحمیل می شود را نفی می نماید. در این مقاله، با رجوع به اولیس (1922)[1] اثر جیمز جویس، ظهور و یا عدم ظهور زمان بعنوان عنصر اصلی تکامل قهرمان بررسی می شود. برای نیل به این مقصود، از مفاهیم زمان که توسط فلاسفه دوره متاخره مانند مارتین هایدگر[2]، هنری برگسون[3] و همچنین فیلسوف پسا متاخر آلن بادیو[4]ارایه شده بهره خواهیم جست. برای درک ظهور مفهوم زمان در رمان جویس، آنها را از منظری سیاسی-اجتماعی نیز مورد بررسی قرار خواهیم داد تا خوانشی اجتماعی و ملموس از مفهوم فلسفی زمان در ایرلند و ادبیات آن حاصل شود.

میخاییل باختین از بزرگترین نظریه پردازان در حوزۀ نقد ادبی به ویژه در زمینۀ رمان به شمار می آید. وی با معرفی مفاهیمی همچون منطق مکالمه، چند صدایی و عنصر کارناوالی در نظریۀ ادبی خود، توانست از منظری کاملاً نو به رمان بنگرد. آراء و عقاید وی در باب رمان چندآوایی – که از مشخصه های اصلی آن تعدد صداها و آگاهی های شخصیت ها است – و دیدگاه ویژۀ او در مورد کارناوال، و عنصر خنده و نیروی زایندۀ نهفته در این پدیده ها، ابزارهایی مناسب در اختیار خواننده قرار می دهد، تا وی بتواند به خوانشی ژرف از این ژانر ادبی دست یابد. با بکارگیری و تکیه بر این مفاهیم است که می توان از رمان اولیس اثر جیمز جویس، که به زعم بسیاری، بزرگترین رمان قرن بیستم است، برداشتی نو را انتظار کشید. کثرت صداها و آگاهی هایی که در این رمان هر یک جهان بینی خاص خود را ارائه می کنند و همچنین استفادۀ جویس از تکنیک جریان سیال ذهن و تک گویی درونی، این اثر را بی گمان در فهرست رمان های چند آوایی قرار می دهد. بعلاوه، وجود تشابهات فراوان بین جویس و رابله – که از نظر باختین عناصر کارناوال و خنده را در ادبیات جاودان نمود – بررسی حضور این عناصر را در رمان ذاتاً کمیکِ جویس، هموارتر می سازد. این نوشته سعی بر آن دارد که پس از معرفی رمان جویس و نیز تعریف و تشریح آراء و نظریات باختین، به ردیابی دو مفهوم محوری تفکر وی، یعنی چندآوایی و عنصر کارناوالی در اولیس بپردازد.

شهر، به مثابه نظامی فعال، نقشه ادبی خودآگاه کلان شهر و مکان فرهنگی، فضای معینی است که زندگی روزانه انسان را دستخوش تغییر وتحول می کند. امروزه شهرها نه تنها فراتر از مرزهای جغرافیایی شناخته شده پیش می روند، بلکه بیشتر به صورت ذهنی-کلامی طراحی می شوند. این مقاله بر روی شهر دوبلین جیمز جویس (1941-1882)، به مثابه تجسمی از اجزاء معماری ذهنی زبان در رمان اولیس (1922)، تمرکز کرده، و مشخص می کند که چگونه جویس تصویری هنرمندانه و زیبایی شناسانه از شهر، مکان های دولتی و خصوصی، خیابان ها، رستوران ها، کافه ها، بیمارستان ها، و به طور کلی تفکرات و سنت های شهروندانش را ارائه می دهد. به استناد جغرافیای-ذهنی و الگوی جغرافیای کلان شهری از دیدگاه نظریات مرلین کاورلی، این مقاله به بحث درباره نقشه ادبی و کلامی شهر دوبلین می پردازد. جویس آمیزه ای از تصاویر افراد، شهروندان، جامعه و زندگی شهری آنان را با تصاویر ذهنی، و نمادهای معماری، به خصوص معماری واقعی شهر بر اساس تجربیات شخصیت های قصه اش از جمله لئوپولد بلوم، استیفن ددالوس و مالی بلوم را ارائه می کند. از یک سو جغرافیای معین طبقات اجتماعی در دوبلین از طریق پراکندگی انواع خانه ها و ساکنین اش هم به آنها شکل می دهد و هم توسط آنها شکل می پذیرد، سپس معماری خانه ها و خیابان ها و نقشه معماری ذهنی افرادی که در این خانه ها سکونت دارند با هم وارد ارتباطی دو سویه می شوند که از هم غیر قابل تفکیک هستند. از سوی دیگر جغرافیای ذهنی آنان هنگامی که مشغول پرسه زنی یا قدم زنی در خیابان های مختلف دوبلین هستند، مورد بررسی قرار می گیرد. آنچه که جویس در رمان اولیسارائه می کند، لایه های معماری بیرونی مکان ها، به خصوص برج مارتلو، و لایه های درونی آنها شامل لایه های فرهنگی، هنری، اجتماعی-سیاسی و درون ذهنی شخصیت های رمان از طریق گفتمان ذهنی-جغرافیایی است. این دانش حاصل پرسه زنی و بیداری شخصیت ها در خیابان های دوبلین است. در واقع مکان به هر خواننده ای این فرصت را می دهد تا تاریخ شهرو ساکنین آن را درک کند.

شاعران عارف گاه، برای آنکه حالات درونی و مکاشفات خود را برای مخاطبانشان بیان کنند از مفاهیم، بن مایه ها و بعضاً تمثیل های حماسی مدد جسته اند. گاه این وام گرفتن چنان آشکار است که مخاطب یقین می کند که شاعر، متنی حماسی را فراچشم داشته است؛ چنان که عطار در منطق الطیر، به آثار حماسی و از جمله شاهنامه نظر داشته است. همین شباهت ها از سویی و به رسمیت شناخته شدن گونه ی نسبتاً جدیدی از ادبیات حماسی با نام حماسه ی عرفانی از دیگرسو و نیز موضوع سفر قهرمان و مراحل کم و بیش مشابه در آنها، ما را بر آن داشت تا به مقایسه و بررسی وجوه اشتراک، از جمله در ساختار روایی و بن مایه های مشترک در منطق الطیر عطار و اودیسه ی هومر برآییم. نتایجی که به دست آمد، از این قرار است: 1-هر دو کتاب از حیث ساختار روایی، مشترکات تأمل برانگیزی دارند. 2-بن مایه های مشترک زیادی در دو اثر وجود دارد. 3-کهن الگوی سفر قهرمان مورد نظر جوزف کمبل و مراحل سه گانه ی آن، در هر دو اثر آشکار و با نظر کمبل قابل تطبیق است.

هومر در حماسه اودیسه به روایت ماجراهای قهرمان جنگ تروا یعنی اولیس و حکایت سرگشتگی های او به هنگام بازگشت از آن نبرد به سوی زادگاهش، پرداخته است. در این روایت آنچه بیشتر نظر خواننده را به خود جلب می کند، حمایت های بی دریغ آتنا از اولیس است. علت اساسی این همه حمایت آتنا از اولیس چیست؟ برای دست یابی به علل حمایت های آن زن ایزد از اولیس، می توان چندین احتمال را طرح کرد. در این گفتار نخست به علت یابی اسطوره شناختی و سپس به طرح علل فلسفی پرداخته ایم. از منظر نخست، با همانندی هایی که میان آتنا و پنلوپ، همسر اولیس، و خود اولیس با هفائیستوس ایزد آتش زمینی حاکم است، می توان چنین تصور کرد که آتنا با حمایت از اولیس نمودگار زمینی هفائیستوس می خواهد وفاداری و دلدادگی خود را به هفائیستوس برساند. از منظر دوم، با عنایت به اینکه آتنا برای مردم یونان، ایزد عقل و دانایی است و اولیس نیز همواره به خردمندی توصیف و ستایش شده است؛ می توان چنان پنداشت که حمایت آتنا از اولیس، نمود روایی حمایت و تایید عقل کل و آسمانی از عقل زمینی و جزوی بشری باشد.

اریک امانویل اشمیت و ناصر قلمکاری دو نویسنده ی معاصر با تعمق بر پدیده مهاجرت به بررسی مسایل جامعه خود پرداخته اند. فرد در اثر مهاجرت در معرض تقابل بینافرهنگی قرار می گیرد، مهاجر قربانی شرایط سخت و تحمل-ناپذیر زندگی است و به اجبار تن به مسافرتی پر از آزمون های اودیسه وار می دهد. مسیر این سفر تحمیلی برای شخصیت های اشمیت و قلمکاری توصیف گر داستان سرگشتگی برای رسیدن به سرزمین موعود است. رمزگشایی از این سفرنامه های مهاجرت گسستگی اجتماعی-فرهنگی قهرمانان را به تصویر می کشد، این سفر شهودی بیانی نمادین از مراحل تحول شخصیت ها می باشد. چگونه قهرمانان در چالش هویت یابی، آزمون های این سفر را پشت سر می گذارند؟ هر دو اثر بستری گسترده برای مطالعه ی مسیر سفر دو قهرمان از خاورمیانه را فراهم می کند که سفری برای جستجوی خوشبختی را آغاز می کنند و در این بین هویت آنان در معرض بحران قرار می گیرد. این مطالعه به ما اجازه می دهد تا بررسی کنیم چطور این سفر الگوهای زندگی مهاجران را تغییر داده و منجر به از دست رفتن هویت در یکی از شخصیت ها و بازیافتن هویت در دیگری می شود. با مطالعه ی مراحل سفر آنان بر مبنای تیوری جوزف کمبل منتقد یونگی، سعی بر آن خواهیم داشت که روند فردیت گرایی قهرمانان اشمیت و قلمکاری را نشان دهیم.

در پژوهش حاضر، مسئله تروما (روان­زخم) در اولیس از بغداد، نوشته اِریک اِمانوئل اشمیت و هم نوایی شبانۀ ارکستر چوب ها، نوشته رضا قاسمی مورد بررسی قرار گرفته است. خواننده در هر دو داستان شاهد مهاجرت شخصیت اصلی داستان است. سَعد، شخصیت اصلی اولیس از بغداد به جهت گریز از جنگ داخلی، تصمیم به مهاجرت می گیرد. هم نوایی شبانه روایتی فراواقع گرایانه از مهاجرت یدالله را به تصویر می کشد. پژوهش پیشرو به دنبال چرایی مهاجرت و آسیب های ناشی از آن است. تروما یا روان زخم به دنبال یک آسیب روانی - که معمولاً در کودکی برای فرد بوجود می آید- می تواند عواقب جبران ناپذیری داشته باشد که درمان آن بسیار سخت و حتی گاه ناممکن است. مهاجرت، بخصوص اگر امری ناخواسته باشد، می تواند آسیبی تروماتیک در پی داشته باشد که گاه موجب چند پارگی، احساس افسردگی، پوچی، تنهایی و نابسامانی خواهد شد. فردی که مهاجرت را تجربه می کند با دنیایی جدید مواجه است که در آن اصول و مرزبندی های بسیاری دستخوش تغییر خواهند بود. این پژوهش توصیفی - تحلیلی با رویکرد تطبیقی، نشان می دهد که مهاجرت، چه به صورت اختیاری و چه به صورت اجباری، می تواند پیامدهای ترومایی در برداشته باشد، هویت یک فرد را دگرگون کند و بر تجربیات و روابط شخصیت ها تأثیر بگذارد. هم چنین روایت مهاجرت چه به صورت واقعی و چه فراواقع گرایانه، آشفتگی در نوشتار و ساختار داستان را در پی دارد که خود حاکی از روایت تروماتیک می­باشد. این تحقیق به بررسی مفهوم تروما در دو اثر ادبی از اریک امانوئل اشمیت و رضا قاسمی پرداخته و روش هایی که در هر کدام به تصویر کشیده شده است، مقایسه خواهد شد. نتایج این مطالعه نشان می دهد که هر دو رمان اجتماعی، تروما را به عنوان یک پدیده پیچیده و چندوجهی به تصویر می کشند که زندگی افراد را به روش های مختلف تحت تأثیر قرار می دهد و از سوی دیگر بازنمایی تروما در هر رمان منحصر به فرد است و زمینه فرهنگی و تاریخی آثار مربوطه را منعکس می کند.