إنّ استقلال الدولة الإسلامیة فی الفکر السیاسی الإسلامی کان ولا یزال یحظی بأهمیة ومکانة رفیعة، بحیث أنّ هاجس الاستقلال السیاسی والرغبة فی التحرّر والاستقلال قد تسرَّب إلی أفکار وسلوکیات وأقوال المفکّرین والفقهاء المسلمین، مستندًا إلی الأصول والقواعد الفقهیة. یهدف هذا البحث إلی دراسة مفهوم الاستقلال فی الفکر والسیرة السیاسیة للمرجع الدینی الکبیر المیرزا محمد تقی الشیرازی، حیث تؤکّد الفرضیة علی أنّ فکرة الاستقلال والسعی إلیه فی سیرته السیاسیة متجذرة فی أصول وقواعد فقهیة مثل مبدأ العزّة، وعدم الرکون إلی الظالمین، ورفع شأن الإسلام (إعلاء کلمة الإسلام) وضرورة مواجهة الظالمین، وقاعدة نفی السبیل. وقد تجلّت هذه المبادئ من جهة فی مواجهة الأجانب والتصدّی للهیمنة والاستعمار والنفوذ البریطانی فی العراق ومن جهة أخری فی السعی لتحقیق استقلال العراق، وهو ما انعکس فی فتواه الدفاعیة التی شدّدت علی ضرورة مطالبة الشعب بحقوقه بالطرق السلمیة، واللجوء إلی القوّة العسکریة فی حال رفض البریطانیین لذلک. ولتحقیق هذه الأهداف، ص درت فتاوی أخری مثل عدم جواز تولیة غیر المسلم علی المسلمین، وعدم جواز التعاون مع دائرة الانتداب البریطانی، ویمکن اعتبار مجموع هذه الفتاوی فتاوی الاستقلال؛ وهی أمور أدّت فی نهایة المطاف إلی قطع ید بریطانیا عن هذا البلد الإسلامی (بعبارة أخری: تحریر هذا البلد الإسلامی من قبضة بریطانیا) وقد تمّ إنجاز هذا البحث بالرجوع والاستناد إلی فکر المیرزا الشیرازی، ونصوصه، وفتاواه، وسیرته العلمیة والعملیة، وفهم سیاق نشوء النصوص وعصره وذلک باستخدام المنهج الوصفی-التحلیلی.

لکل من مظفر النواب وسید اشرف الدین الحسینی الملقب ب«نسیم شمال»، میول ونزعات وطنیه وتحرریه، فهما یستخدمان التکتیکات نفسها لحمایه الوطن ومحاربه الاستعمار والطغیان. یعیش کلاهما فی عصر یتشابه فیه المناخ السیاسی والاجتماعی والادبی فی بلدیهما إلی حد بعید. إنهما یعتبران الادب وسیله لتنویر المجتمع ویستخدمانه لهذا الغرض. مظفر النواب، شاعر عراقی، کان له دور مهم فی دعوه الامه العربیه والإسلامیه لمحاربه الاستبداد والاستعمار والقمع ومحاربه الاجانب، وکذلک الشاعر الإیرانی الساخر سید اشرف الدین حسینی وفی هذه الدراسه سنناقش دور الاثنین فی إیقاظ الناس ومواجهه الظلم والاستعمار. یحدد الوضع السیاسی والاجتماعی والاقتصادی لای بلد إلی حد کبیر اسلوب وطریقه الکاتب والشاعر، ویعتبر شعر وادب ای امه صوره معکوسه للوضع السیاسی والاجتماعی والاقتصادی والثقافی للمجتمع. بالنظر إلی قصایدهما نجد الاجواء التی عاشا فیها کلاهما إنهما یحبان ابناء وطنهما ویطالبانهم بالوعی والیقظه والمسوولیه. لکل منهما افکاره ورویته الخاصه للعالم، والمفتاح لتغلغل کلماتهما هو معرفه الذوق الادبی للشعب والتعبیر عن قضایا ومشاکل الجماهیر.

تضیئ هذه المقالة علی المقاربة الجدیدة التی یقدمها الإمام الخامنئی لمفهوم الولایة فی القرآن الکریم. وتعتمد المقالة المنهج الوصفی التحلیلی لاستخلاص الأرکان الأساسیة المقوّمة لمفهوم الولایة، وتحلیل علاقاتها، بهدف استنباط منظومة عملیة تساهم فی تحقیق ما تصبو إلیه الشعوب الإسلامیة من تقدم مادی ومعنوی. وقد خلصت المقالة إلی أن الإمام الخامنئی یقدم طرحا متمایزًا وثوریا لمفهوم الولایة. فهو ینطلق من القرآن الکریم، ویسیر فی آیاته، باحثًا الولایة کضرورة اجتماعیة لکافة الجماعات والشعوب والأمم، بعیدًا عن الأطر الکلامیة المعتادة. فلا تعود الولایة بحثا مختصا بمذهب من مذاهب المسلمین إنما بحث یخص حیاة الأمّة الإسلامیة بأسرها. ومن میزات بحثه دراسة الولایة بأبعادها الاجتماعیة، إذ یتناول دراسة المجتمع الولائی عوضًا عن دراسة سلوک الفرد المؤمن الولائی، فالمجتمع إما أن یکون ولائیا فیتنعم أفراده فی جنة الولایة، وإما یکون مجتمعًا طاغوتیا أفراده من أصحاب النار. أما المیزة الأهم فی مقاربة الإمام الخامنئی الجدیدة لمفهوم الولایة وأرکانها فتتمثل بإدخال عنصرین جدیدین إلی عمق بحث الولایة هما: الشعب والعدو. فتصبح الولایة قائمة بأرکان ثلاثة _بعدما کانت منحصرة فی علاقة ثنائیة بین الفرد المؤمن والولی_: وحدة الجبهة الداخلیة، والاستقلال عن العدو، والارتباط مع الولی. ولکل من هذه الأرکان الثلاثة خصائصها ومتطلباها وتحدیاتها الخاصة، کما أنها تؤثر وتتأثر ببعضها البعض. ویمکن اعتبار هذه الأرکان الثلاثة خلاصة الفکر القرآنی والاجتماعی للإمام الخامنئی، ففی کل قضیة سیاسیة أو اجتماعیة أو ثقافیة سنجد ثلاثیة الولی والشعب والعدو حاضرة بقوة. وسنجد أن المشهد إنما هو صنیعة التفاعلات المستمرة بین هذه الأرکان الثلاثة.

چکیده فارسی: پژوهش پیش رو با طرح این پرسش اساسی که تأثیر انقلاب اسلامی بر استقلال به مثابه یک دستاورد مهم چیست؛ تطورات و سطوح استقلال در فرآیند رو به رشد انقلاب را موضوع بررسی قرار داده است. در رویکردی سلبی، پژوهش این فرضیه را طرح می کند که انقلاب اسلامی، استقلال خواهی مبتنی بر دولت وستفالیایی را طرد و به لحاظ ایجابی استقلال خواهی بر پایه آموزه اسلامی را بسط داده است. تحقیق حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی این انگاره را در سپهر اندیشه سیاسی در سه ساحت مطرح کرده است. استقلال در سطح ملی با طرد مداخله بیگانه بر وضع و اجرای قانون در گستره مرزهای جغرافیایی تأکید دارد. در مدار امت، استقلال خواهی بر وحدت جهان اسلام تأکید کرده و می کوشد آرمان امت اسلامی را تعقیب کند. و در افق تمدنی و جهانی، استقلالِ نظام سلطه را با چالش مواجه و درصدد تحقق ارزش های انسانی مبتنی بر فطرت است. چکیده عربی: یحاول هذا البحث من خلال طرح سؤال أساسی وهو ما تأثیر الثورة الإسلامیة علی الاستقلال کانجاز مهم؟ أن یتناول تطورات ومستویات الاستقلال فی عملیة الثورة المتنامیة. فی مقاربة سلبیة، یطرح البحث فرضیة مفادها أن الثورة الإسلامیة، تتعدی الاستقلالیة التی تقوم علی نظام الحکم الوستفالی، ومن الناحیة الایجابیة تطرح الاستقلالیة التی تقوم علی مبدأ التعالیم الاسلامیة. طرح هذا البحث هذه القضیة باسلوب وصفی وتحلیلی فی اطار الفکر السیاسی فی ثلاث مجالات. الاستقلال علی الصعید الوطنی وهو یرکز علی رفض التدخل الأجنبی فی تشریع وتنفیذ القانون فی اطار الحدود الجغرافیة. وأما علی صعید الامّة، فتؤکد الاستقلالیة علی وحدة العالم الاسلامی وتسعی نحو تحقیق تطلعات الامّة الإسلامیة. وعلی صعید الافق الحضارة والعالمی، تواجه الاستقلالیة نظام الهیمنة وتعمل علی تحقیق القیم الإنسانیة وفقاً لنظام الفطرة.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.   چکیده عربی:الهدف من تدوین هذه المقالة هو تصمیم وصیاغة وتحدید مؤشر اعتبار اختیار الزوج حسب الرؤیة الإسلامیة، وذلک من أجل تقییم معاییر اختیار الزوج لمن یرید الزواج. ومن خلال تحلیل آیات القرآن الکریم ومصادر الحدیث فی استخراج معاییر اختیار الزوج، أعد استبیان یتضمن 95 سؤالا للذکور و 122 سؤالا للإناث. و قد أجاب علی هذا الاستبیان 337 طالبا و 424 طالبة من طلاب الحوزة العلمیة فی قم وجامعات اصفهان وقم. وقد أثبتت النتائج أن معیار اختیار الزوج من وجهة نظر الإسلام له درجات باطنیة متکافئة وارتباط مطلوب، وذلک وفق أسلوب التنصیف. وأما نتائج تحلیل العامل التجویزی فهی حاکیة عن أن کلا الاستبیانین یتضمنان ثمانیة عوامل. عوامل استبیان الإناث تشمل: الالتزام الدینی، التقوی، التجمل، الطمأنینة، العجز عن السیطرة علی النفس، الأنانیة، المیول العائلیة، إظهار المحبة. وعوامل استبیان الذکور تشمل:الالتزام الدینی، الاهتمام بالظواهر، الأنانیة، اللیونة، الأدب، الاهتمام بالمظاهر الدینیة، الطمأنینة، حب الاستقلال. وبعد تحلیل النتائج، تحصل أن الاستبیان یتضمن عوامل جذریة مترابطة لتقییم مؤشرات وخصائص اختیار الزوج، وهی ذات مقبولیة واعتبار مطلوبین.

چکیده فارسی:به هنگام ورود قرارداد به حقوق کیفری، قواعد هر دو، دچار تردید می شود؛ گویی که برای پیوند، هم کفو نیستند و نمی توانند در کنار یکدیگر زندگی نمایند. حقوقدان جزایی، ایراد می کند که تحلیل های مدنی را بی سبب نباید وارد حوزه جزایی نمود و حقوقدان مدنی معتقد است که قرارداد، پایه روابط است و اگر حق و تعهدی مورد حمایت نباشد، زمینه برای دخالت حقوق کیفری نیز فراهم نخواهد شد. برای از بین بردن این شقاق، می توان حکمی را برگزید و به رای او تسلیم شد. این حکم، «اصل استقلال حقوق کیفری» است که جاذبه و دافعه همزمان دارد. اصلی که توسعه بی رویه حقوق کیفری از یک سو و توسل بی رویه به اصل برائت را از سوی دیگر، ممنوع می سازد. شاید بتوان گفت که قواعد قراردادی، در حقوق کیفری، حتی به عنوان اصل نیز رعایت نخواهند شد و تنها باید با توجه به اهداف، خصایص و مبانی ویژه حقوق کیفری تفسیر شوند. این نوشتار برخی از نتایج پیوند قرارداد و حقوق کیفری را نشان می دهد.   چکیده عربی:عند دخول العقد الی حیز قانون العقوبات، فان قاعدته ستواجه التردید، و کأنهما غیر کفآن لبعضهما و لا یتعایشان مع بعضهما. فعلماء القانون یعترضون علی اقحام التحلیلات المدنیة بلا طائل فی المجالات الجنائیة، کما إن الحقوقی المدنی یری إن العقد نوع من العلاقات، إذا لم یتم الدفاع عن حقوق الالتزام، فان الارضیة لن تکون ممهدة لتدخل قانون العقوبات ایضا، و بناء علیه و من أجل التغلب علی هذا الشقاق یمکن اختیار حکم ما و التسلیم الیه، و هذا الحکم هو «اصل الاستقلال» لقانون العقوبات بما له من دافعة و جاذبة فی آن واحد. و هو الاصل الذی یمنع من التمدد اللامحدود لقانون العقوبات من جانب و اللجوء اللامحدود لاصل البراءة. و یمکن القول بان القواعد التعاقدیة فی قانون العقوبات لن یتم الإلتزام بها کاملا، بل یمکن تفسیرها من خلال الاهداف و الخصوصیات و الاسس الخاصة لقانون العقوبات. تهدف هذه المقالة الی تبیین بعض نتائج توحد العقد مع قانون العقوبات.

چکیده فارسی:یکی از پرسش های مطرح در محافل علمی، چگونگی توانمندی امام در به چالش کشیدن اندیشه های سیاسی سکولار حاکم در عصر مدرنیته و گفتمان سازی پارادایم ولایت فقیه، و به کرسی نشاندن آن در ایران است. پاسخ به آن، رهاوردی است در توانمندسازی پیروان مکتب امام خمینی (ره) در تشریح ابعاد سیاسی، اجتماعی دین مبین اسلام، با شیوه امام، که توانست شبهات احتمالی را پاسخگو باشند. این پژوهش، به تبیین تحلیل کلامی و عقلانیت امام پرداخته، نتیجه به دست آمده حاکی است که امام تنها با اتخاذ رویکرد کلامی در اندیشه های سیاسی، توانست نظریه توأمانی دین اسلام با سیاست و ولایت فقیه را نزد صاحب نظران مخالف مطرح نموده و با تشکیل حکومت اسلامی، به گفتمان سازی پارادایم ولایت فقیه جامه عمل بپوشاند و دست استبداد و استعمار را از این سرزمین قطع نمایند.   چکیده عربی:أحد الأسئلة المطروحة فی الأوساط العلمیة هو: کیف تمکن الإمام الخمینی (رحمه الله) من تحد الأفکار السیاسیة العلمانیة بعد القرون الوسطی وفی عصر الحداثة ووضع خطاب المنهج المعرفی لولایة الفقیه وإدارة مقالید الأمور فی إیران علی أساس ولایة الفقیه؟ أما الجواب عن هذا السؤال فهو یتمحور حول إیجاد القدرة لأتباع مدرسة الإمام الخمینی (رحمه الله) فی بیان الأبعاد السیاسیة - الاجتماعیة للدین الإسلامی الحنیف وفق منهج الإمام الذی استطاع أن یجیب علی الشبهات التی یحتمل طرحها. وقد اتبع الباحث فی هذه المقالة منهج بحث تفصیلی - تحلیلی واستقرائی بهدف طرح تحلیل کلامی وعقلانی للإمام، والنتیجة التی توصل إلیها هی أن الإمام تمکن من طرح التوأمیة بین الإسلام والسیاسة وولایة الفقیه لدی المفکرین المعارضین ومن خلال تأسیس الحکومة الإسلامیة قطع أیادی الاستعمار والاستبداد من هذا البلد، فقط عبر اتخاذه رؤیة کلامیة فی الآراء السیاسیة.

اذا کان القارئ الجزائری و العربی، قد تعرف علی الروایة الجزائریة المکتوبة بالفرنسیة، لأسباب تاریخیة و اجتماعیة، ثم بعدها علی الروایة الجزائریة المکتوبة بالعربیة منذ بدایة الاستقلال و استرجاع السیادة الوطنیة، فان الروایة الجزائریة المکتوبة بالایطالیة تعتبر تجربة استثنائیة و فریدة فی الأدب الجزائری، ذلک أن العلاقات الثقافیة بین اللغتین تکاد تکون معدومة، و أن ایطالیا لم تکن وجهة مقصودة من قبل المهاجرین الباحثین عن العمل، أو تغییر نمط المعیشة حتی تتکون نخبة قادرة علی التعاطی مع الایطالیة أو الکتابة. اما الأسئلة التی تطرح فی هذه المقالة فهی أنّ: 1- متی بدأت ارتباط الادبین الایطالی و الجزائری؟ 2- من هم الادباء الجزائیون الذین عملوا فی مجال الادب الایطالی؟ 3- و ما هو اعمالهم؟ 4- من الادباء الجزایون الذین کتبوا روایاتهم باللغة الایطالیة، ما هی مضامین روایاتهم، و ما هو هدفهم من کتابة الروایة باللغة الایطالیة؟ یحاول هذا البحث أن یجیب الی هذه الاسئلة بمنهج توصیفی - تحلیلی. الظروف السیاسیة و الأمنیة التی عرفتها الجزائر، جعل نخبة من الشباب الحاملین لشهادات جامعیة حصلوا علیها فی بلدهم یقصدون هذه الوجهة الغربیة. اقترنت المغامرة باقتحام المکان المجهول و اللغة المجهولة؛ بالمغامرة الثقافیة و اللغویة و محاولة الاندماج و المساهمة فی المشهد الثقافی الایطالی، و اختیارهم الکتابة الروائیة الایطالیة.

در هندسه فکری شیعه، امام افزون بر مقام مرجعیت دینی و سیاسی، با قدرت و توان تصرف در عالم خلقت، نقش هدایتگری انسان را برعهده دارد؛ و از راه تأثیر بر دل و قلب، انسان را به سر منزل مقصود هدایت می کند. این تأثیرگذاری همان «ولایت تکوینی» امام است که به صورت قلبی یا عاطفی و یا عملی تجلی پیدا می کند. مراد از «ولایت تکوینی»؛ قدرت تصرف در کائنات و هستی به اذن خداوند است و ولی در اثر عبودیت، تقرب یافته و امکان تصرف می یابد. این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی و با شیوه کتابخانه ای، درصدد بیان تأثیر و شیوه یافتن آن است. بررسی های انجام شده؛ نشان می دهد که ولایت تکوینیِ ائمه معصومین ( مسلّم است و چون به الاستقلال نیست و به اذن و اراده الهی ایجاد شده است، در نتیجه با توحید و ولایت خداوند ناسازگار نیست و نقش «ولایت تکوینی» و «هدایت باطنی» که از شئونات آن است را در سه عرصه روشن می کند و نشان می دهد که ثمره تأثیر هدایت در «قلب» و «علم» به صورت توفیق در عمل و استجابت دعا و نزول برکات ظاهر می شود.

چکیده فارسی:قاعده نفی سبیل به عنوان یک اصل فقهی نقش پایدار و تاثیرگذاری بر رفتار، تصمیمات و سیاست های کلان نظام اسلامی دارد. این اصل در روابط خارجی دولت اسلامی با بیگانگان جایگاه بسیار مهمی دارد. نفی ظلم و ستم بر مردم مسلمان و حفظ استقلال و نفی وابستگی نسبت به بیگانگان شالوده و اساس این قاعده در سیاست خارجی جمهوری اسلامی است. قانون اساسی ایران نیز هرگونه ستمگری، ستم کشی، سلطه گری و سلطه پذیری را نفی و نهی می کند و این اصل به عنوان پایه های تامین استقلال جامعه و همچنین جلوگیری از سلطه اقتصادی، سازه های سیاست خارجی وکلان جمهوری اسلامی ایران را شکل می دهد.   چکیده عربی: تعتبر قاعدة نفی السبیل من الاصول الفقهیة التی تلعب دورا اساسیا فی التاثیر علی السلوک، القرارات والسیاسات العامة للنظام الاسلامی. و لهذا المبدأ والاصل مکانة هامة للغایة فی علاقة الدولة الاسلامیة بالاجانب. ویعتبر نفی الظلم والقهر عن المسلمین والمحافظة علی الاستقلال ورفض التبعیة للاجانب، هو الاساس والارضیة التی تقوم علیها هذه القاعدة فی السیاسة الخارجیة للجمهوریة الاسلامیة. ویؤکد دستور الجمهوریة الاسلامیة الایرانیة علی رفض ای ظلم وقهر وهیمنة وتبعیة للآخرین، ویعد هذا الاصل المبدأ الذی تقوم علیه هیکیلیة السیاسة الخارجیة. والسیاسة العامة للجمهوریة الاسلامیة الایرانیة من اجل ضمان استقلال المجتمع والحیلولة دون الهیمنة الاقتصادیة.