پیشینه و اهداف: خلاقیت یا آفرینندگی موضوعی بحث بر انگیز در حوزه های مختلف علمی، به ویژه علوم تربیتی و روانشناسی می باشد. اگر طراحی را به منزله ی آفرینش ابتکاری اشکال ممکن از پیش تعیین شده، برای دستیابی به اهداف مختلف انسانی، درنظربگیریم، در این فرایند خلاقیت به عنوان مفهومی چندسطحی، خود ناظر بر فرایندی است که اگرچه در ذهن انسانها شکل می گیرد، اما در الگو ها، شیوه ها و طرح های معماری نیز نمود عینی پیدا می کند. در دهه های اخیر بررسی مفهوم خلاقیت، چگونگی عملکرد آن، میزان تاثیرگذاری بر یادگیری و شیوه های آموزش دهی آن، از اهمیت بسیاری برخوردار شده است. هدف از این پژوهش ارزیابی سطوح خلاقیت پایه و تغییر یافته واحد درسی طراحی معماری 3 در میان دانشجویان کارشناسی معماری بر اساس چهار مولفه ی اصلی آزمون تفکر خلاق تورنس (سیالیت، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط) و تکنیک اسکمپر است. روش ها: داده های مورد نیاز این پژوهش، با استفاده از روش پژوهش آزمایشی، در قالب طرح پیش آزمون و پس آزمون، از طریق دو شیوه ی پرسشنامه تستی تورنس و اسکیس ترسیمی، در بین دانشجویان معماری دانشگاه آزاد اردبیل در نیمسال دوم سال تحصیلی 2017-2018 جمع آوری گردیده است. نمونه پژوهش 40 دانشجو را شامل می شود که در دو گروه با اساتید مجزا دسته بندی شده اند. در گام اول با استفاده از پیش آزمون، سطح خلاقیت دانشجویان در هر چهار بعد مورد سنجش قرار گرفت. سپس جهت تعیین خلاقیت تغییریافته، گروه اول با آموزش رایج مصوب آموزش عالی و گروه دوم با مداخله آزمایشی-از طریق اجرای برنامه آموزش خلاقیت محور (آموزش تکنیک یورش فکری)، در طی 6 جلسه و انجام تمرین های مربوطه، مورد آموزش و ارزیابی قرار گرفتند. در گام دوم با استفاده از تکنیک اسکمپر، آزمون اسکیس ترسیمی از هر دو گروه اخذ شد. یافته ها: داده های آماری با دو روش واریانس چندمتغییری و یک راهه در SPSS تحلیل شده است. نتایج حاصل از اجرای روش آزمایشی نشان دهنده آن است که تفاوت معنی داری بین گروه آزمایشی و گروه کنترل (شیوه ی آموزشی رایج و مصوب شده) در سطوح مولفه های تفکر خلاق تورنس وجود دارد و از بین چهار مولفه تفکر خلاق تورنس، در هردو آزمون تستی و طراحی، بعد سیالیت بیش از سایر مولفه ها توسط تکنیک های آموزش خلاقیت بهبود یافته است. در واقع می توان چنین استنباط نمود که دانشجویان بعد از یادگیری تکنیک های خلاقیت در مرحله پس آزمون توانستند تعداد ایده های بیشتری را مرتبط با موضوع طراحی ترسیم نمایند که نشان از افزایش سطح سیالی خلاقیت این گروه بود. هم چنین بر مبنای تحلیل داده ها، بعد ابتکار، نسبت به سایر مولفه ها در سطح پایین تر قرار گرفته است. نتیجه گیری: درحالی که آموزش مبتنی بر خلاقیت، مهارت های طراحی معماری را افزایش می دهد و بر مولفه های خلاقیت (سیالیت، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط) تاثیر می گذارد، شیوه فعلی آموزش می تواند اصالت دانش آموزان را تضعیف کرده و روند طراحی را به تقلید سوق دهد. افزون بر این، در بعد ابتکار به علت تاثیرپذیری آن از عواملی مانند زمان و مکان، تجربه دانشجوها، تمرین کافی و تعامل گروهی، در نظر داشتن هریک از این مولفه ها در تکنیک های ارزیابی پیشنهاد می شود.

اسکمپر SCAMPER مخفف هفت روش ایده سازی خلاق است که از نخستین حروف واژه های «جایگزینی substitute»، «ترکیب combine»، «تطبیق adapt»، «اصلاح modify»، «تغییر کاربرد put to another use»، «حذف eliminate» و «وارونه سازی reverse» اتخاذ شده است. مقالۀ پیش ِرو در پی پاسخ به چگونگی استفاده از مؤلفه های اسکمپر برای ایجاد دگردیسی خلاق در بازی های تصویری کتاب های کودک است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی ـ توصیفی؛ گردآوری داده ها به روش کتابخانه ای و روش نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شده است. گسترۀ مطالعۀ آن، کتاب های کودکانۀ مبتنی بر دگردیسی تصویر است. منظور از «دگردیسی تصویر» تغییر عینی و ناگهانی ماهیتِ سوژۀ داخل تصویر است. حاق مطلب بیانگر این است که ایده های نوینِ دگردیسیِ تصاویر در کتاب های کودک از طریق به کارگیری یکی از شگردهای اسکمپر یا به کارگیری چند شگردِ همزمان به دست می آید. به عبارتی دیگر، تازه ها چیزی جز تغییر قدیمی ها نیستند. مضاف بر این، مقالۀ پیش ِرو نشان می دهد، تصویرسازان و طراحان کتاب هایی که از شگرد اسکمپرِ واحدی برای نوآوری های خود استفاده می کنند؛ تمایزهایی از جنبه های مختلف با یکدیگر دارند؛ مثلا از منظر نوع نظام نشانه شناختی، میزان مشارکت طلبی، جایگاه شگرد استفاده شده در سلسله مراتب نوآوری، سطح ابهام و امثالهم. «دگردیسی بصری» از موتیف های تصویرسازی در کتاب های کودک است که می تواند خلاقیتِ نهفته در خود را به مخاطبش انتقال دهد.

زمینه: پرورش خلاقیت یکی از مهم ترین هدف های آموزش عالی به شمار می آید.هدف: این تحقیق با هدف تعیین تاثیر تکنیک ایده جویی (اسکمپر) بر تفکر خلاق دانشجویان دختر رشته های فنی- مهندسی دانشگاه تبریز انجام گرفت.روش: جامعه آماری این پژوهش دانشجویان دختر رشته های فنی- مهندسی دانشگاه تبریز در سال تحصیلی 91-1390 بودند که تعدادشان 1070 نفر بود. طرح پژوهش از نوع شبه تجربی با گروه گواه و به صورت پیش آزمون و پس آزمون بود و 60 دانشجو به روش نمونه گیری در دسترس (داوطلبانه) انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (30 دانشجو) و کنترل (30 دانشجو) جایگزین شدند. ابزار پژوهش استفاده شده آزمون خلاقیت تصویری تورنس (فرم الف) بوده است. داده های پژوهش با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تجزیه و تحلیل شد.یافته ها: نتایج پژوهش بیانگر آن است که آموزش تکنیک ایده جویی (اسکمپر) به دانشجویان موجب افزایش خلاقیت آنها در مولفه های گوناگون سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط می شود. یعنی می توان گفت روش ایده جویی یک روش موثر در پرورش خلاقیت دانشجویان می باشد و موجب افزایش تفکر خلاق آنها می شود.

این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی فنون مختلف آموزش تفکر خلاق بر خلاقیت دانش آموزان انجام پذیرفت. روش تحقیق، نیمه آزمایشی از نوع گروه های کنترل نابرابر بود. تعداد 70 نفر از دانش آموزان پایه اول متوسطه انتخاب و به صورت تصافی در چهار گروه جایابی شدند. سپس فنون تفکر خلاق شامل یورش فکری، اسکمپر و سینکتیکس در سه گروه اجرا و یک گروه به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شد. برای گردآوری اطلاعات، از پرسشنامه خلاقیت عابدی استفاده گردید. پس از 10 جلسه آموزش 90 دقیقه ای، نتایج با استفاده از تحلیل کوواریانس مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که تنها فن بارش فکری بر خلاقیت تاثیر معناداری گذارده (p<0.05)، اثر روش اسکمپر قابل توجه ولی غیرمعنادار است و سینکتیکس هیچ تاثیری در آن نداشته است بنابراین، آموزش فن بارش فکری می تواند منجر به افزایش خلاقیت دانش آموزان شود.

هدف: هدف این پژوهش مقایسه اثربخشی آموزش به روش ایده جویی، بارش مغزی و سنتی در تغییر سطح خودپنداره خلاق و باز بودن نسبت تجربه ها در دانش آموزان دختر سال دوم متوسطه شهر خرم آباد بود.روش: در یک طرح نیمه آزمایشی 60 دانش آموز به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه جایگزین شدند. گروه های آزمایش به طور مجزا 15 جلسه با روش های ایده جویی و بارش مغزی و گروه کنترل با روش سنتی آموزش دیدند. همه گروه ها به پرسش نامه های خودپنداره خلاق کافمان و بائر (2004) و بازبودن نسبت به تجربه ها کوستا و مک کرا (1992) در مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری دو ماهه، پاسخ دادند. داده ها با روش تحلیل کوواریانس تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد در مرحله پس آزمون روش های ایده جویی و بارش مغزی باعث افزایش سطح خودپنداره خلاق و باز بودن نسبت تجربه ها شده است. در مرحله پیگیری اثر روش های ایده جویی و بارش مغزی در افزایش سطح خودپنداره خلاق و باز بودن نسبت تجربه ها تفاوت معنا داری نداشتند.نتیجه گیری: روش های ایده جویی و بارش مغزی در افزایش سطح خودپنداره خلاق و باز بودن نسبت تجربه ها موثر هستند و بهتر آن است که معلمان مقاطع متوسطه برای افزایش میزان خلاقیت و متغیرهای زیربنایی آن تا جایی که امکان دارد از روش هایی همانند ایده جویی و بارش مغزی استفاده کنند.

در عصر حاضر توجه به هویت و فرهنگ هر ملت از جایگاه خاصی برخوردار است و پوشاک یکی از مهم ترین شاخصه های هویتی هر جامعه ای محسوب می شود که به طور مداوم در حال تغییر است. این دگرگونی سبک بیش از همه در لباس بانوان رخ می دهد. بسیاری اوقات در ایران نیز طراحی لباس بانوان تحت تاثیر مد جهانی و به عبارتی، فرهنگ غرب قرار گرفته است؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف احیاء ارزش های هویتی، قومی و ایجاد خلاقیت در بخشی از پوشاک اجتماع بانوان، یعنی مانتوی مجلسی، انجام شد. . بدین منظور قابلیت های نقوش قالی های لچک ترنج و شبه ناظم قشقایی که از طرح های اصیل این قوم است، در طراحی مانتوهای بانوان مورد بررسی قرار گرفت. پرسش های پژوهش چنین بود که با چه روش علمی می توان از طرح ها و نقشمایه های قالی های قشقایی در طراحی لباس بهره جست؟ و چه راهکارهایی برای کاربردی کردن نقوش و ساختار بخشی از قالی های قشقایی در پوشاک اجتماعی بانوان ایرانی وجود دارد؟ این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی با اتکا به منابع کتابخانه ای صورت پذیرفت و با روش الگوی خلاقیت اسکمپر که بر هفت تکنیک اساسی جانشینی، ترکیب، اقتباس، تقویت، کاربرد دیگر، حذف و وارونه کردن استوار است، انجام شد. درنهایت نتایج نشان داد: نقوش قالی های قشقایی قابلیت این را دارند تا هم در طراحی و هم در اجرا براساس الگوی اسکمپر با تکنیک های مختلف دوخته و یا تزیین شوند. در بخش طراحی مانتوها راهکارهای به دست آمده این بود که نقوش به صورت تک نقش و بخشی از ساختار قالی، چه در طراحی و چه در دوخت و اجرا، می توانند به کاربرده شوند.

هدف: هدف این پژوهش اثربخشی تکنیک های آموزش خلاقیت بر طراحی معماری موردبررسی و تحلیل قرارگرفته است. روش پژوهش: روش این پژوهش آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه آزمایشی و کنترل است. روش نمونه گیری در این پژوهش به صورت تصادفی و بر اساس انتخاب واحدترم یک دانشجویان معماری طرح3 در نیمسال اول 96-97 از نمونه های در دسترس به تعداد مجموعا 40 نفر در دو گروه بوده است. در گروه آزمایش شیوه آموزش مبتنی بر تکنیک های خلاقیت و در گروه کنترل آموزش رایج دنبال شده است. ابزار سنجش خلاقیت در هر دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون پرسشنامه تورنس و آزمون ترسیمی مبتنی بر 4 مولفه خلاقیت بوده است و داده های پژوهش با استفاده از مقایسه میانگین و انحراف معیار. . . در نرم افزار spss تحلیل شده است. یافته ها: نتایج پژوهش نشانگر ارتقا خلاقیت مبتنی بر آموزش تکنیک های خلاقیت در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل می باشد. نتیجه گیری: تکنیک بارش فکری در حوزه ایده یابی مطرح و در زمان کوتاه مدت قابل تحقق بوده و در مقابل تکنیک اسکمپر در حوزه ایده پردازی مطرح و در بازه زمانی طولانی مدت قابل دستیابی است.

این پژوهش آزمایشی میدانی به منظور بررسی تاثیر آموزش بارش مغزی بر پرورش خلاقیت دانشجویان دختر دانشگاه شهید چمران اهواز انجام شده است. نمونه تحقیق شامل 91 دانشجوی دختر می باشد که در سال تحصیلی 82-81 مشغول به تحصیل بودند و به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها عبارتند از: 1) آزمون هوشی ریون (برای کنترل هوش)، 2) آزمون خلاقیت عابدی (برای سنجش میزان خلاقیت) و 3) آزمون خلاقیت گیلفورد (برای سنجش میزان خلاقیت و تعیین پایایی و روایی آزمون خلاقیت عابدی). نخست گروه آزمایشی و گواه تحت آزمون هوشی ریون قرار گرفتند؛ سپس میزان خلاقیت هر دو گروه قبل و بعد از مداخله آزمایشی با آزمونهای خلاقیت عابدی و گیلفورد سنجیده شد. گروه آزمایشی در هشت جلسه یک ساعته تحت آموزش تکنیک بارش مغزی (لغت تصادفی، تصویر تصادفی و اسکمپر) قرار گرفتند. پس از اعمال برنامه مداخله آزمایشی بار دیگر میزان خلاقیت هر دو گروه سنجیده شد (مرحله پس آزمون). نتایج تحلیل کوواریانس و t تست گروههای مستقل نشان داد که بین تفاضل نمره های پیش آزمون – پس آزمون خلاقیت گروه آزمایشی و گواه تفاوت معنی داری وجود دارد. همچنین، از طریق تحلیل واریانس چند متغیری (MANOVA) در میانگین تفاضل نمره ها در مولفه های سیالی، انعطاف پذیری و ابتکار، در گروهها تفاوت معنی داری مشاهده شد، ولی در مولفه بسط تفاوت معنی داری مشاهده نشد. به طور کلی، نتایج نشان داد که آموزش تکنیک بارش مغزی موجب افزایش خلاقیت و مولفه های آن (سیالی، انعطاف پذیری و ابتکار) در دانشجویان دختر می شود.

زمینه و هدف یکی از نکات مهم در طراحی کاربرمحور، توجه به شرایط فیزیکی و روانی کاربر و خطاهای ناشی از طراحی نامطلوب است. سیستم تغییر دنده دوچرخه و اهرم آن، از پیچیده ترین اجزای دوچرخه است که تعاملات فیزیکی و روانی متعدد کاربران با آن منجر به تاثیراتی بر جسم و روان آنها می شود. هدف از این پژوهش، شناخت دقیق نیازهای دوچرخه سواران در تعامل با محصول و طراحی محصول برای آن است. روش کار در این پژوهش ابتدا با روش AEIOU تحلیلی کیفی صورت گرفت. در ادامه 50 دوچرخه سوار دانشگاه هنر اسلامی تبریز با روش نمونه گیری غیرتصادفی دردسترس پژوهش قرار گرفتند و با سنجش مطلوبیت 3 آزمودنی، از آنها نظرسنجی کمی به عمل آمد. پس از آماده سازی پیش نیازهای طراحی، با استفاده از تکنیک اسکمپر، ایده هایی ارائه و با روش DFV ارزیابی شد و ایده نهایی شکل گرفت. یافته ها یافته های اولیه نشان داد که کاربران حین تغییردنده با مشکلات روانی نسبت به مشکلات فیزیکی بیشتر مواجه می شوند. همچنین طبق سنجش مطلوبیت، آزمودنی (2) با مجموع امتیاز 883 و میزان نسبت مطلوبیت 1. 212 نسبت به آزمودنی (3) و 1. 256 نسبت به آزمودنی (1) از نظر کاربران، مطلوب ترین محصول بود که این مسئله نشان داد میزان مطلوبیت با سادگی طراحی آزمودنی ها رابطه مستقیم دارد. نتیجه گیری از آنجایی که بیشتر اشتباهات کاربران در درک جابه جایی منطقی دنده ها منجر به نامطلوب بودن شرایط تعویض دنده دوچرخه می شود. طراحی محصول مدنظر با تمرکز بر کاهش خطای کاربر و تعداد عملکردهای اضافی، تسریع در فرایند تصمیم گیری کاربر و بدون آسیب رسانی به سیستم تعویض دنده دوچرخه صورت گرفت.