امروزه نویسندگان رمان برای افزایش جذابیت اثر ادبی و جلب نظر ویژه مخاطب به آن از شیوه های مختلفی استفاده می کنند. در همین راستا به کار گیری شگرد های مختلف در روایت داستان، می تواند بخش بزرگی از این وظیفۀ مهم را انجام دهد. شگرد های روایی علاوه بر کمک به پیش برد داستان، سبب می شوند تا روایت نیز تاثیر گذاری بیشتری داشته باشد و مخاطب را برای پیگیری داستان به خود مشغول کند. رمان خبزٌ علی طاولة الخال میلاد، نوشتۀ محمد النعّاس، برندۀ جائزۀ بوکر عربی 2022م، داستانی است که با استفاده از شگرد های متنوع روایی (زمانی و سینمایی) موفق شده است در جذابیت و انسجام روایت به جایگاه والا و چشمگیری دست یابد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی کارکرد شگرد-های روایی در رمان مذکور پرداخته تا با شناخت نحوۀ به کار گیری آن ها در این رمان، نقش هر یک را در روایت داستان تبیین نماید. نتایج نشان می دهند که شگرد هایی از قبیل پس نگاه، خطاب مستقیم روایت گیر، خواب دیدن و ... غالبا در راستای ارائۀ اطلاعات بیشتر از ماجراها، کشیدن مخاطب به عمق داستان، ترغیب کردن و همراه نمودن او برای پیگیری ماجرا و جلب توجه و هشیاری او به کار رفته است.

تُعتبرُ الحریةُ من أعظم القیم الإنسانیة وهی إحدی الأدوات التی تُتیح للفرد استمراریة الحیاة والتطور، فلهذا کانت الشعوب تطمح إلیها دوماً. إنّ کلمة الحریة لها جذورٌ تتعمقُ فی تاریخ البشریة، وقد ظهر مفهومُ الحریة بمدلولات منها؛ المطالبة بالعدالة، والبحث عن الحقیقة، والترعة إلی الکمال، والترکیز علی نمو الکیان الإنسانی. قد تجلّت الحریةُ فی آداب الأُمم بصُوَر متنوعة. أما الحریة فی الأدب العربی المعاصر فإنّها قد تمَّ تداولُها بین الأوساط الأدبیة بأشکال مختلفة، خاصةً قد تجلّت فی ثوب ما یطلَقُ علیه الحریةُ الوجودیة والّتی ترتکزُ علی وعی الإنسان وفکره.تسعی هذه المقالة إلی أن تتناول رؤی الشاعر المعاصر السوری، یوسف الخال، عبر ما قرضه من القصائد، فقامت بتحلیلها مرتکزة فی ذلک علی ثلاثة محاور أساسیة: الحریة السیاسیة، والحریة الاجتماعیة، والحریة الوجودیة؛ وذلک لأن الشاعر قد ضاق ذرعاً من ضیم الصهاینة حیث یعتقد أن الحریة لا تتحقق إلّا بالمثابرة، والکفاح، والتضحیة. ویری أنّ الحریةَ الاجتماعیة هی استتبابُ الحریة علی أرض الواقع لکی تمهّد الطریقَ لِتواجُدِ الشعبِ فی المجالات المتنوعة.کما أن الشاعرَ وجودی یشغله شأنُ الإنسان وهواجسُه؛ فالإنسانُ لَبنة یبنی علیها أفکاره ورؤاه، ویعتقد أن الحریة طریقُ للوصول إلی الحقیقة، کما یری أن التعقّلَ أهمُّ أساس لتحقیق الحریة، ویتخذ الشاعر منه مرکبا للوصول إلی الحریة الحقیقة.

انسان به عنوان اشرف مخلوقات، مورد توجه فیلسوفان پیشا سقراطی بود؛ ولی با ظهور سقراط این توجه، کمرنگ شد چون که وی به نسبی بودن برتری های انسان اشاره نمود. بعد از گذشت قرن های متمادی، فیلسوفان بزرگی چون کیرکگارد، مارتین هایدگر، ژان پل سارتر و... ظهور کردند که انسان را محور توجهشان قرار داده و مکتب اگزیستانسیالیسم را بنیان نهادند. این مکتب در مورد انسان و اصالتش سخن گفته، بر تقدم وجود بر ماهیت تاکید ورزیده و همه چیز را از آن انسان می داند. اگزیستانسیالیسم در ادبیات جهانی به خصوص ادبیات معاصر عربی نفوذ کرده و شاعران و ادیبانی چون ادونیس، سیاب و... از آن تاثیر پذیرفتند. یکی از آن ها، یوسف الخال، از شاعران بنام مدرنیسم در شعر معاصر عرب است که در این جستار، با روش تحلیل محتوا و تکیه بر ابیات او، به تاثیر اگزیستانسیالیسم در شعر او با محورهای انسان، آزادی و تعهد پرداخته می شود، چرا که وی برای انسان و اصالت او ارزش و اهمیت زیادی قائل است تا جایی که از نظام های کمونیستی به دلیل نادیده گرفتن نبوغ انسان و استعدادهای فردی او، شدیدا انتقاد می کند. از نظر او انسان همه چیز است و آزادی حق مسلم اوست، آزادی ای که به شناخت او از حقیقت و تشکیل جامعه ای آزاد، کمک کند. او ادبیات را در خدمت انسان دانسته و ادیبی را ارزشمند می شمارد که نسبت به فرد و جامعه، تعهد داشته و حاضر باشد جانش را در راه میهن خود فدا کند.

اسطوره در شعر معاصر عربی از جایگاه بسیار گسترده ای برخوردار است که بسیاری از شاعران معاصرعرب از اسطوره برای بیان مفاهیم مطلوب خود استفاده کرده ­اند و یکی از شاعران معاصرعربی، یوسف الخال می­باشد که تمایل بسیاری در به کارگیری اسطوره از خود نشان داده است و اسطوره را به معنای دقیق آن در شعر خود به­ کار گرفته است و شخصیّت مسیح (ع)به عنوان یکی از اسطوره ­­های دینی به دلیل در برداشتن مفاهیم رستاخیزی و پیروزی از پرکاربردترین اساطیر در دیوان یوسف الخال به شمار می­رود و به شیوه­ های­ گوناگون در شعر او نمود پیدا می­کند. در این جستار برآنیم که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، به کارکردهای مختلف شخصیت مسیح (ع) دردیوان یوسف الخال بپردازیم؛ بنابراین سؤال اصلی تحقیق بررسی کیفیت ابعاد و و زوایای کارکرد اسطوره ای شخصیت مسیح (ع) در دیوان شاعر و نتایج حاصله حاکی از آن است که مسیح گاه نماد منجی و رهایی بخشِ انسان ها از گناهان و گاه نماد رَنچ و در برخی احوال، به سان چهرة منتقم ظهور می­کند و در واقع شاعر با استفاده از شخصیت مسیح(ع) مشکلات و مسائل اجتماعی جامعه خویش را به تصویر می­کشد.

تحلیل معنی بر اساس استعاره های مفهومی رویکردی جدید در مطالعات معنایی است که در زبان شناسی شناختی معرفی شده است. نگارندگان مقاله حاضر بر این باورند که تحلیل های زمخشری درباره معانی حروف اضافه شباهت بسیاری به تحلیل معنی بر مبنای استعاره های مفهومی دارد. بر این اساس، در این مقاله هدف این است که دریابیم: 1. آیا تبیین های زمخشری درباره معانی حروف اضافه از الگوی منسجمی تبعیت می کند؟ و 2. آیا این تبیین ها با آن چه اکنون استعاره مفهومی نامیده می شود شباهت دارد؟ و 3. آیا تحلیل معنی حروف اضافه بر اساس استعاره مفهومی می تواند راه کار مفیدی به شمار آید؟ برای پاسخ دادن به این پرسش ها تفسیر دوازده آیه را که در آن ها حرف اضافه علی به کار رفته است از تفسیر کشاف تحلیل کردیم. در نهایت این نتیجه به دست آمد که رویکرد زمخشری دست کم برای توضیح و تفسیر معانی علی در این آیات تابع رویکرد واحدی است که مبانی آن شباهت قابل توجهی با سازوکار استعاره های مفهومی دارد.

چکیده فارسی: در دوران معاصر زبان شعر از ابزاری برای بیان، به زبانی برای ابداع و نوآوری ارتقا یافت که دارای نظامی مشخّص است و ارتباط شاعر با دنیای اطراف و دیدگاه وی را نسبت به پدیده ها تبیین می سازد. زبان شعر واژگان، ترکیب ها و صور تشکیل دهندة شعر را شامل می شود و زبان شعر در دوران معاصر برای هماهنگی با شرایط جدید جامعه تغییر یافت و شاعران برای همراهی با اوضاع موجود در جامعه، به تحوّل در زبان شعرشان پرداختند. یوسف الخال و حسین منزوی به منزلة سرایندگان شعر نو در دو زبان عربی و فارسی به شمار می روند که نوگرایی در ساختارهای مختلف زبان شعرشان جلوه می نماید. نوشتار پیش رو در پی بررسی و تطبیق زیباشناسانه زبان شعر دو شاعر با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی است که مهم ترین آن ها عبارت اند از: تکرار در شعر الخال افزون بر ایجاد موسیقی برای تأکید معنا به کار رفته و منزوی آن را بیش از مقاصد معنایی برای خلق موسیقی استفاده کرده است. التزام اجتماعی الخال سبب شده تا او ضمیر متکلّم را به صورت جمع به کار ببرد حال آنکه منزوی آن را به صورت مفرد و برای بیان عواطف خویش استفاده کرده است. با بررسی دلالت متنی ارتباط تنگاتنگ دلالت واژگان و صور متن در شعر دو شاعر آشکار می شود. آیرونی تصویری در شعر الخال منجر به توسعة زبانی و پیچیدگی شده، امّا این آرایه به شعر منزوی زیبایی بیشتر می بخشد. منزوی توانسته است حواس مختلف را درهم آمیزد و الخال آن را با مفاهیم انتزاعی پیوند می دهد، از ویژگی های برجسته زبان شعر الخال، فزونی صور برگرفته از اسطوره است که همه اجزای شعرش را دربر می گیرد و او در این زمینه برتر از منزوی است. (چکیده عربی: ارتقت اللغة الشعریة الحدیثة من أداة التّعبیر إلی لغة الخلق والإبداع. وهی ذات نظام خاص تتبیّنُ علاقةَ الشاعر بالعالم وما حوله ورؤیته للأشیاء. لغة الشّعر تتضمّن الألفاظ والتراکیب والصور التی تتشکلُ منها القصیدة. قد تغیّرت لغة الشعر فی العصر الحدیث للتنسیق مع ظروف المجتمع الجدیدة، فجدّد الشّعراء لغتهم لمواکبةِ الأجواء السّائدة فی المجتمع. یعدّ یوسف الخال وحسین منزوی من روّاد الشّعر الحرّ فی اللغة العربیّة والفارسیّة ویتمثّل التّجدید فی لغتهما الشّعریة بأجزاءها المختلفة. فهذه الدراسة تهدف إلی معالجة ومقارنة جمالیّات اللغة الشّعریّة عندهما معتمدةً علی المنهج الوصفی-التحلیلی، ومن أهمّها: ظاهرة التکرار فی شعر الخال بعد خلق الموسیقی یخدم المعنی ویؤکّده ومنزوی یستعمله لخلق الموسیقی أکثر من الإعتناء بالمعنی، فی استعمال الضمیر الذّاتی یستخدم الخال ضمیر الجمع لإلتزامه بأمور مجتمعه ومنزوی یستخدمه مفرداً للتعبیر عن عواطفه، وعند دراسة الحقول الدلالی فی شعرهما تتبیّن العلاقات الوثیقة بین المفردات والصورة الکلّیة فی القصیدة، والخال أتی بالمفارقة التّصویریة لتطوّر لغته والمفارقة فی تصاویره تعبّر عن أمله وخیبته تجاه قومه وعند منزوی هذا الفنّ یتمثّل فی الحبّ وفی خوفه ورجاءه إزاء المعشوق، یتجسّد الإنزیاح الإستبدالی فی شعر الخال کثیراً ویؤدّی هذا إلی التّعقید فی شعره وتمنح هذه الظاهرة شعر منزوی أکثر جمالاً وروعة، منزوی یتمکّن من إمتزاج الحواس المختلفة ووالخال یمتزج الحواسّ بالأمور الإنتزاعیّة، من میزات البارزة فی لغة الخال الشعریّة کثرة الصورة المنتزعة من الأسطورة الّتی تمنح شعره صورة کلیّة تستوعب الشعر وأجزاءه وهو فی هذا الفن أفضل من منزوی. )

ارتقت اللغه الشعریه الحدیثه من اداه التعبیر إلی لغه الخلق والإبداع. وهی ذات نظام خاص تبین علاقه الشاعر بالعالم وما حوله ورویته للاشیاء. لغه الشعر تتضمن الالفاظ والتراکیب والصور التی تتشکل منها القصیده. تغیرت لغه الشعر فی العصر الحدیث للتنسیق مع ظروف المجتمع العربی الجدید. وجدد الشعراء لغتهم لمواکبه الاجواء السایده فی المجتمع. یعد یوسف الخال من رواد الشعر الحر ویتمثل التجدید فی لغته الشعریه باجزاءها المختلفه. وقد اثر توظیف الرموز والاساطیر فی لغه شعره وادی إلی خلق الصور المنتزعه من هذه الرموز ومهد الطریق للتجدید فی عناصر لغته الشعریه. فهذه الدراسه تهدف إلی معالجه جمالیات اللغه الشعریه عند یوسف الخال معتمده علی المنهج الوصفی-التحلیلی، ومن اهمها: مجموعه "البیر المهجوره" تتمیز بتوظیف الرموز والاساطیر، وجمیع عناصر لغه شعره تاثر من هذا التوظیف، الشاعر یقوم بتکرار المفردات ویستخدم الضمیر الذاتی والافعال المضارعه لتعمیق المعنی وتاکیده. دراسه الحقول الدلالیه فی هذه المجموعه تبین العلاقات بین المفردات والصوره الکلیه فی القصیده، یستعین الشاعر بالمفارقه التصویریه لتطور لغته وتعمیق الموضوع الرییسی، الانزیاح الاستبدالی کثیر فی شعره لان توظیف الاساطیر ینتهی إلی خلق الاستعارات والتشبیهات بشکل مکثف، وهکذا ذلک التوظیف یودی إلی امتزاج الحواس بالامور الانتزاعیه فی شعر یوسف الخال ومن میزات البارزه فی لغته الشعریه کثره الصوره المنتزعه من الاسطوره، فتوظیف الاسطوره یمنح شعره صوره کلیه تستوعب الشعر واجزاءه، وهذه الصوره تساعد الشعر لانتقال المعنی الذی یکمن فی سطور القصیده ویرمز إلیه بالمفردات الموحیه من اجزاء هذه الاسطوره.

یوسف الخال، شاعر سوری و فروغ فرخزاد، شاعر ایرانی، دو شخصیت ادبی هستند که انسان معاصر و دغدغه های او در زندگی اجتماعی، درکانون اندیشه آن هاست. تصویری که فروغ در دو دفتر «تولدی دیگر» و «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» و الخال در «قصیده طویله» با بهره گیری از اسطوره «قهرمان» از انسان معاصر ترسیم می کنند، همانندی بسیاری دارد. بحران هویت انسان در جوامع کلان شهری مدرن در نتیجه فاصله گرفتن او از ارزش های سنتی و میراث معنوی، درونمایه اصلی این آثار است. نقطه اشتراک دو شاعر در این ارتباط، تاثیرپذیری عمیق از «تی.اس.الیوت» است که شعر او به عنوان یکی از آبشخورهای اصلی تحول در شعر مدرن عربی و فارسی قلمداد می شود. جستار پیش روی از رهگذر تحلیل درونمایه های مرتبط با اسطوره فوق الذکر به روش توصیفی ـ تطبیقی در آثار دو شاعر، همانندی محتوایی آن ها در ترسیم چهره انسان معاصر را نشان می دهد. برداشت نهایی آن است که آثار یادشده، عرصه جدال نومیدی و امید برای رهایی انسان معاصر از بحران هویت است.

از آن زمان که زبان و ادب فارسی و عربی با عرفان پیوند خورد آثاری ژرف و سترگ به نظم و نثر در پهنای این سرزمین ها رقم خورد. اگر عرفان را بیان هنری دین بدانیم، عارفان این سرزمین-ها و بویژه شاعر به خوبی و تمام و کمال از عهده آن برآمده اند. این پیوند ناگسستنی میان ادبیات و عرفان، بویژه در حوزه شعر به سبب موزون و جذّاب بودن، در دوران معاصر ادامه پیدا کرد و به نظر می رسد برای همیشه نیز باقی خواهد ماند. ادب عربی و فارسی پیوسته تجلّی گاه عرفان و مسائل مرتبط با آن بوده است و خوانندگان با مطالعه آن به روح خود جلاء داده اند. یوسف خال از شاعران برجسته سوری می باشد که در شعر معاصر عربی مضامین عرفانی بسیاری در دیوان شعری خود منعکس کرده است احمد شاملو نیز شاعری نوآور در شعر سپید فارسی محسوب می شود که همواره مفاهیمی همچون مرگ و نیستی، قداست عشق، آزادی، واقعیت جهان هستی، و وحدت وجود در اشعارش پیوندی عمیقی داشته است. در این جستار با توجّه به اقتران زمانی دو شاعر و اشتراکات اندیشه های عرفانی هر دوشاعر بر مفاهیمی همچون (وحدت وجود، عشق الهی، باده عرفانی، آزادی، بقاء و نیستی، حقیقت عالم، رضا وتسلیم) تأکید داشته اند که در ساختار و زبان شعری شباهت فراوانی دارد. در همین راستا نگارنده با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی داده ها می پردازد.