علوم و فنون شیلات
سال:1403 | دوره:13 | شماره:3 |تعداد مقالات:7

ارزیابی فعالیت ضد میکروبی باکتریهای موجود در اکوسیستم آبزی پروری نخستین مرحله از مطالعات غربالگری باکتریهای پروبیوتیک است. هدف از مطالعه حاضر دستیابی به باکتریهای روده میگوی پرورشی سفید غربی دارای فعالیت ضد میکروبی در مقابل باکتریهای بیماریزا در شرایط برون تنی و درون تنی بود. نمونه برداری از سایت های پرورش میگوی تیاب جنوبی و تیاب شمالی در 3 مرحله انجام شد. نتایج شمارش باکتریهای قابل کشت نشان داد در سایت تیاب جنوبی میانگین فراوانی تعداد باکتریها در نمونه های روده میگو از  CFU/gr 106 × 66/3 در مرحله نخست نمونه برداری به CFU/gr 106 × 63/4  در مرحله سوم رسید. با روند مشابهی، تغییرات این میزان در سایت تیاب شمالی از CFU/gr 106 × 16/4 تا CFU/gr 106 × 16/6 نوسان داشت. ارزیابی فعالیت ضد میکروبی باکتری های جداسازی شده (جدایه) با استفاده از روش انتشار از چاهک نشان داد بترتیب 9، 6، 4 و 3 جدایه در مقابل بترتیبV. alginolyticus ، V. harveyi ، V. parahaemolyticus و P. aeroginosa فعالیت ضد میکروبی نشان دادند. نتایج ارزیابی حداقل غلظت بازدارنده عصاره متابولیت های استخراج شده با استفاده از روش میکرودایلوشن نشان داد این میزان از  µg/ml312 تا  µg/ml 1250 متغیر بود. حداقل غلظت کشنده باکتریایی عصاره های مذکور در محدوده µg/ml312 تا  µg/ml 1250 ثبت شد. ترکیب عصاره جدایه های (INT 44+ IST 6)، (IST 34+ IST 6)، (IST 22+ IST 15) و (IST 22+ INT 66) فعالیت ضد میکروبی بالاتری نسبت به عصاره منفرد نشان داد.

هدف از این تحقیق، تولید ناگت ماهی کم چرب و فراسودمند با استفاده از پری بیوتیک اینولین بود. در این مطالعه، از اینولین در غلظت های 0، 1/5، 3 و 4/5 درصد برای غنی سازی ناگت ماهی استفاده شد. نتایج نشان داد که افزایش غلظت اینولین موجب کاهش محتوای چربی در ناگت های ماهی می شود به طوری که بیشترین میزان کاهش چربی در تیمار حاوی 5/4% اینولین ( T3) مشاهده شد. همچنین ویژگی های کیفی ناگت های ماهی از جمله میزان رطوبت، افت پخت و چروکیدگی نیز با به کارگیری اینولین بهبود پیدا کردند. استفاده از غلظت های بالاتر اینولین باعث کاهش میزان روشنایی (L*) و زردی (b*) و افزایش میزان قرمزی (a*) در هر دو مرحله سرخ کردن مقدماتی و نهایی شد. اینولین باعث بهبود ویژگی های بافتی ناگت ها شد، به طوری که با افزایش غلظت اینولین، سختی، انسجام، قابلیت جویدن و صمغیت بافت کاهش یافت و در مقابل، ارتجاعیت و فنریت آن افزایش پیدا کرد. این مطالعه نشان داد که غنی سازی ناگت های ماهی با 5/4٪ اینولین به طور مؤثری می تواند محتوای چربی را کاهش داده و کیفیت ناگت های ماهی سرخ شده را ارتقا بخشد.

جهت بررسی تأثیر نوع طعمه و سه نور سبز، آبی، سفید بر کارایی صید ماهی یال اسبی سر بزرگ (Trichiurus lepturus)، 11951 نمونه از بهمن تا اردیبهشت 1401 در سواحل شمال دریای عمان، اسکله صیادی رمین، با قلاب دستی جمع­آوری شد. نتایج نشان داد که تنها فصل و طعمه بر وزن و تعداد ماهیان یال اسبی سر بزرگ صید شده تأثیر معنی داری داشت (05/0P<) در حالی که نوع لامپ و اثرات متقابل آنها تأثیر معنی داری نداشت (05/0P>)  بیشترین میزان صید به ازای واحد تلاش (CPUE) در ماه­های بهمن و اسفند با استفاده از طعمه طلال، لامپ سبز ال ای دی (LED) در عمق آب 110-60 متر و عمق قلاب 30-20 متر مشاهده شد. استفاده از طعمه طلال در مقایسه با ساردین منجر به افزایش معنی­دار صید یال اسبی (هم از نظر فراوانی نسبی و هم وزنی) شده است که برای بهبود کارایی صید قلاب برای صیادان توصیه می شود. با توجه به نرخ صید به ازای واحد تلاش، به نظر می­رسد جهت افزایش بهره برداری صید ماهی یال اسبی در منطقه باید به استفاده از طعمه مناسب، استفاده از نور سبز و قرار دادن قلاب در عمق مناسب توجه شود.

وضعیت ماهیان در محل پیش بینی شده برای استقرار زیستگاه های مصنوعی در خلیج غربی و شرقی جاسک در زمستان 1402 و بهار 1403 بررسی شد. نمونه برداری ها به دو روش گوشگیر و گرگور در 4 ایستگاه واقع در  خلیج غربی و خلیج شرقی جاسک در عمق 10 تا 30 متر انجام شد.  در این تحقیق، در مجموع 68 گونه آبزی( 60 گونه ماهی، 5 گونه خرچنگ، 2 گونه صدف و 1 گونه میگو)  نمونه برداری و ثبت شد. از این بین  گوازیم دم رشته ای(6/32 درصد) بیشترین فراوانی را داشت، گونه های حسون معمولی(6/12 درصد)، گواف بدون رشته(5/12 درصد)، شمسک بزرگ(8/9 درصد)، سارم آرواره کوتاه(4/6 درصد)، کوترمواج(1/4 درصد)، گیش کاذب(6/2 درصد)، مارماهی (2 درصد)، سنگسر معمولی(9/1 درصد)، شوریده معمولی(6/1 درصد) در رتبه های بعدی  قرار داشتند. نتایج این تحقیق نشان داد تنوع و ترکیب ماهیان وابسته به مناطق صخره ای در خلیج جاسک ضعیف می باشد و از نظر نوع گونه های مورد انتظار مستعد استقرار زیستگاه های مصنوعی به نظر می رسند. آنالیز تشابه نشان داد که ماهیان نمونه برداری شده توسط گوشگیر کاملا متمایز از ماهیان نمونه برداری شده به روش گرگور بودندکه احتمالا بخاطر تفاوت در منطقه اثر روش گوشگیر و گرگور می تواند باشد.در این تحقیق مشخص شد که جمعیت گونه های وابسته به زیستگاه های مصنوعی مثل هامورمعمولی، سرخومعمولی و شعری ماهی در منطقه جاسک در ترکیب صید نسبتا کم بود و عمدتا زیر اندازه طول بلوغ بودند، به نظر می رسد ذخایر این گروه از ماهیان نیازمند به بازسازی می باشند.

در مطالعه حاضر پروتئین ایزوله (IP) ضایعات سر و باله تاسماهی سیبری (Acipenser baerii) با مقادیر 10، 20، 30 و 40 درصد جایگزین گوشت ماهی فیتوفاگ در تهیه ناگت ماهی شده است. در این مطالعه بعد از تهیه ناگت ماهی، شاخص هایی از قبیل آنالیز تقریبی، بازده محصول، کاهش وزن، وزن گیری در اثر کوتینگ، رشد میکروبی و آنالیز حسی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، میزان پروتئین در نمونه کنترل بالاترین میزان (04/0 ± 00/18) بوده و با افزایش درصد پروتئین ایزوله، روند نزولی را نشان می دهد (P < 0.05). بیشترین میزان کاهش وزن در طی سرخ شدن نهایی مربوط به تیمار کنترل و IP10 نشان داده شد و بیشترین بازده محصول نیز مربوط به تیمارهای IP20، IP30 و IP40 بود (P < 0.05). بررسی نتایج حاصل از رشد میکروبی، اختلاف معناداری بین تیمارها نشان نداد (P > 0.05). همچنین نتایج آنالیز حسی نشان داد تیمار کنترل که تنها با گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ بوده، طعم، بو، بافت و ... خصوصیات کلی بهتری نسبت به تیمارهای حاوی پروتئین ایزوله داشت. نتایج این تحقیق نشان داد گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ و پروتئین ایزوله تاسماهی سیبری قابلیت تولید ناگت ماهی را داشته و اگرچه در برخی خصوصیات فیزیکی ناگت حاوی مقادیر بالاتر پروتئین ایزوله نتایج بهتری نشان داده اند، اما با توجه به میزان پروتئین و خواص حسی، نمونه کنترل و نمونه حاوی ده درصد پروتئین ایزوله IP10 نتایج بهتری داشتند.

صفات اندازشی و شمارشی گونه های غالب زمین کن ماهیان (زمین کن دم نواری Platycephalus indicus، زمین کن خال باله Grammmoplites suppositus و زمین کن زبر Grammoplites scaber) که به عنوان صید ضمنی میگو و همچنین در صید مشتاهای شهر بندرعباس به دام افتاده بودند، طی 18 ماه از فروردین 1401 تا مهر 1402 مورد ارزیابی قرار گرفت. در مجموع 19 ویژگی اندازشی و 6 ویژگی شمارشی آنها ثبت شد. میانگین طول کل و وزن ماهی ها به ترتیب در گونه P.indicus (9/2±6/23) سانتی­متر، (4/78±9/99) گرم و در گونه  G.suppositus (7/6±4/20) سانتی­متر، (7/33±4/67) گرم و همچنین در گونه G.scaber  (9/5±2/18) سانتی­متر ، (2/0±17/31) گرم  بود. گونه P.indicus دارای بیشترین میزان در بین همه صفات اندازشی اندازه گیری شده (به جز ارتفاع سر، ارتفاع بدن و ارتفاع سر در ناحیه چشمی) و کمترین آن (به جز طول سر و ارتفاع باله مخرجی) در گونه G.scaber بودند. در بررسی صفات شمارشی نیز بیشترین و کمترین تعداد خار آبششی نیز به ترتیب در گونه های G.suppositus و G.scaber  بود. تعداد شعاع های باله سینه ای نیز در گونه G.suppositus بیشترین تعداد و کمترین آن در P.indicus مشاهده شد. سه گونه مورد مطالعه در گروه های سنی مختلف، اختلاف معنی داری بین پارامترهای مختلف اندازشی و شمارشی (به جز تعداد شعاع های باله پشتی اول) نشان دادند. نتایج این پژوهش نشان داد تجزیه و تحلیل صفات اندازشی و شمارشی به عنوان ابزار مفیدی برای تفکیک گونه های زمین کن ماهیان مورد مطالعه در این تحقیق می باشد.

تون ماهیان از گونه های مهم اقتصادی  در شمال خلیج فارس و دریای عمان محسوب می گردند. گونه هوور در آب های استان هرمزگان با استفاده از شاخص های پویایی جمعیت و ارزیابی ذخایر برای صید این گونه مورد بررسی قرار گرفت. نمونه برداری حداقل ماهانه 200 قطعه ماهی به صورت تصادفی از پنج تخلیه گاه عمده صید از مهرماه 1400 تا شهریور 1402 انجام و تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از برنامه FiSAT صورت گرفت. محدوده طول چنگالی ماهیان هوور 108-21 با میانگین 23/1 ± 08/71 سانتی متر به دست آمدند. طول بی نهایت و ضریب رشد  این گونه به ترتیب یاد شده 17/121 سانتی متر و 68/0 برسال محاسبه شدند. شاخص ضریب رشد ماهی هوور (فی مونرو) برابر با 9/8 محاسبه گردید که این مقدار با مطالعات قبلی انجام شده در اقیانوس هند قابل مقایسه بود. نتایج نشان داد که گونه مورد بررسی از سرعت رشد بالایی در 2 سال اول زندگی خود برخوردار است. مقادیر (b، a) در رابطه نمایی طول- وزن هوور، (94/2 ، 00002/0) به دست آمدند که نشان دهنده رشد همگون ماهی هوور بود. مقادیر نرخ مرگ و میرکل، طبیعی، صیادی و نسبت بهره برداری (E،F ، M،Z) برای ماهی هوور (75/0 ،18/2 ،71/0 ،89/2)، محاسبه گردیدند. نتایج نشان داد که بنظر می رسد ذخایر ماهیان هوور در استان هرمزگان در حالت بهره برداری بیش از حد می باشد. از آن جا که تون ماهیان از ماهیان مهاجر بوده که توسط چند کشور صید می شوند لذا پایش و مدیریت صید آن باید با همکاری سایر کشورهای منطقه در خلیج فارس و دریای عمان و اقیانوس هند انجام شود.