این پژوهش به منظور مطالعه اثرات بنتونیت فراوری شده و نشده و کلینوپتیلولیت روی توان تولیدی و فراسنجه های هضم و تخمیر مواد خوراکی صورت گرفت. با توجه به نتایج آزمایشگاهی مرحله اول و پس از تعیین ترکیبات شیمیایی، چهار جیره غذایی که از لحاظ غلظت انرژی و پروتئین یکسان، ولی از نظر ماده معدنی افزودنی متفاوت بود، متوازن و به صورت کاملا مخلوط تهیه گردید. 4 درصد ماده افزودنی به جیره ها به ترتیب: بنتونیت فراوری شده (جیره 1) بنتونیت طبیعی (جیره 2)، زئولیت (جیره 3) و ماده بی اثر (جیره4 یا شاهد) بود. در این پژوهش از 32 راس گوساله نر هلشتاین با میانگین وزنی (237 ± 16) کیلوگرم و میانگین سنی (210 ± 20) روز استفاده شد که بطور تصادفی با استفاده از طرح کاملا تصادفی به 4 جیره اختصاص داده شد. در طول 190روز دوره آزمایش (25 روز دوره پیش آزمایش) گوساله ها انفرادی و به طور آزاد تغذیه شدند. در پایان آزمایش در زمانهای صفر، 3 و 6 ساعت پس از خوراک، از مایع شکمبه گوساله ها نمونه برداری و جمعیت باکتریایی، پروتوزوایی، pH و نیتروژن آمونیاکی نیز در همین زمانها اندازه گیری شد. بر اساس نتایج بدست آمده افزایش وزن روزانه گوساله های مصرف کننده جیره های آزمایشی 1 و2 و3 و4 (به ترتیب 1294, 1200, 1311 و 1107 گرم در روز و این اختلاف معنی دار بود (P<0.01). استفاده از کلینوپتیلولیت، بنتونیت فرآوری شده و بنتونیت طبیعی به ترتیب (6.63, 6.41, 6.37) سبب بهبود معنی دار ضریب تبدیل شدند (P<0.01). در خصوص فراسنجه های تخمیر سطح زیر منحنی تغییرات غلظت نیتروژن آمونیاکی در شکمبه گوساله های مصرف کننده جیره های 3, 2, 1 و 4 به ترتیب 77.23, 73.83, 55.51, 52.75 سانتیمتر مربع بود که اختلاف بین جیره ها معنی دار نبود (P≥0.05). بیشترین میزان تغییر در pH شکمبه در 3 ساعت پس از مصرف خوراک مربوط به مصرف جیره 4 (0.37 واحد) و کمترین میزان مربوط به مصرف جیره 1 (0.15 واحد) بود و جیره های ازمایشی 2 و 3 به ترتیب با 0.3 و 0.21 در بین این دو قرار داشتند و این اختلاف معنی دار بود (P<0.01). همچنین مصرف بنتونیت فرآوری شده و طبیعی، و کلینوپتیلولیت سبب کاهش جمعیت پرتوزوایی شد. از نظر ترکیبات لاشه (گوشت لخم، چربی و استخوان) و بازده لاشه، تفاوت معنی داری بین جیره ها مشاهده نشد (P≥0.05).