بیماری ویروییدی غده دوکی سیب زمینی یکی از بیماری های مهم سیب زمینی است. این ویرویید در بسیاری از کشورها به خصوص کشورهایی که صادر کننده بذر سیب زمینی هستند و باید محصول گواهی شده و عاری از بیماری تولید نمایند، یک بیمارگر خطرناک و حایز اهمیت اقتصادی محسوب می شود. به منظور شناسایی ویرویید غده دوکی سیب زمینی در تابستان و پاییز 1383 از مزارع سیب زمینی استان های خراسان رضوی و شمالی بازدید به عمل آمد، و از غده های دارای علایم دوکی شدن و بد شکلی، 250 نمونه جمع آوری شد. نمونه های جمع آوری شده در سردخانه در دمای 4 درجه سانتی گراد قرار گرفتند و پس از طی دوره خواب و جوانه زنی، در شرایط گلخانه کشت داده شد. از برگ سیب زمینی های مذکور جهت استخراج RNA با روش رسوب با PEG6000 استفاده گردید. پس از استخراج، RNA به دست آمده بر روی ژل پلی آکریلامید در دمای 60 درجه سانتی گراد الکتروفورز شد و به روش نیترات نقره رنگ آمیزی گردید و باند RNA اختصاصی ویرویید (359 نوکلئوتید) در مقایسه با شاهد مثبت مشاهده گردید. در روش دیگر نمونه های دارای ویرویید بر روی ژل پلی آکریلامید برگشتی در دو دمای 15 و40 درجه سانتی گراد الکتروفورز شدند که باند ویروییدی پس از رنگ آمیزی مشاهده گردید. RNA استخراج شده از نمونه های آلوده به گیاهان سالم سیب زمینی رقم اگریا و گوجه فرنگی رقم Mobile در گلخانه مایه زنی گردید و با استفاده از آزمون ژل پلی اکریلامید برگشتی آلودگی گیاهان مایه زنی شده اثبات گردید. علایم ایجاد شده در ارقام مذکور شامل کوتولگی خفیف و پیچیدگی مختصر در برگ ها بود. این اولین گزارش از وجود بیماری ویروییدی در استان های خراسان رضوی و شمالی می باشد.

در سال های اخیر علایم مشکوک به بیماری ویروییدی کاککسیای مرکبات(Citrus cachexia viroid) شامل آبله دوکی و وجود صمغ درحفره های تنه در باغات مرکبات مازندران شیوع زیادی یافته است. این پژوهش به منظور تفکیک بیولوژیکی این ویرویید در باغات نارنگی محلی منطقه انجام شد. پس از نمونه برداری، بررسی با روش خالص سازی ستون کروماتوگرافی پودرسلولزCF-11 و RT-PCR با آغازگرهای اختصاصی انجام شد. برای تفکیک سویه های ویرویید، روی 13 رقم از نهال های بذری، پیوند پوستی انجام شد. نتایج نشان داد از مجموع 150 نمونه جمع آوری شده، 9 نمونه فقط به ویرویید کاککسیا آلوده بودند و سایر نمونه ها دارای آلودگی مخلوط با ویروس های تریستزا، پسوروز و ویرویید اگزوکورتیس بود. نتایج بررسی های گلخانه ای نشان داد که بهترین گیاه محک برای تفکیک سویه های شدید و خفیف ویرویید کاککسیای مرکبات، رقم لیموی مکزیکی است. همچنین تفکیک سویه های شدید و خفیف، بر اساس علایم درختان نارنگی محلی امکان پذیر بوده و اندازه و شکل آبله های روی تنه در محل پیوند و صمغ زدگی زیر پوست، می تواند مبنای اولیه تفکیک آنها از یکدیگر قرار گیرد.

هدف: ویرویید کوتولگی رازک، (Hop stunt viroid, HSVd) گسترده ترین دامنه میزبانی را در بین ویروییدها دارا می باشد و از مناطق مختلف دنیا گزارش شده است. هدف از این تحقیق، ردیابی، شناسایی و تعیین جایگاه تاکسونومیکی جدایه های ویرویید کوتولگی رازک در تاکستان های استان کرمان و برخی نقاط دیگر کشور می باشد. مواد و روش ها: در طی تابستان سال های 1397 تا 1399، در مجموع 74 نمونه ی برگی از درختان انگور استان کرمان و دو استان آذربایجان شرقی (تبریز) و فارس (بیضا) جمع آوری شد و آلودگی نمونه ها به HSVd توسط آزمون RT-PCR مورد بررسی قرار گرفت. توالی ژنوم کامل هفت جدایه HSVd حاصل تعیین ترادف گردید و با توالی های موجود در بانک ژن مقایسه شدند. جهت بررسی روابط فیلوژنتیکی ترادف های بدست آمده با سایر ترادف های این ویرویید، از نرم افزار (version 7)MEGA و روش neighbor-joining استفاده شد. همچنین میزان همولوژی جدایه ها نیز توسط نرم افزار SDT v1. 2 بررسی شد. جهت تعیین دامنه میزبانی و بررسی علایم از هشت گونه و رقم گیاهی استفاده گردید. نتایج: مطابق با گزارش های پیشین توالی های HSVd به پنج گروه فیلوژنتیکی Citrus، Hop، Plum، Plum-Hop/cit3 و Plum-Citrus تقسیم بندی شدند. نتایج این تحقیق نشان داد اندازه ژنوم جدایه های تعیین توالی شده از درختان انگور متغیر (بین 297 تا 300 نوکلیوتید) و با یکدیگر، 7/98-3/93 درصد تشابه داشتند. براین اساس، هفت جدایه گزارش شده در این بررسی همراه با چند جدایه گزارش شده دیگر از درختان انگور از ایران و نیز کشور آلمان در گروه اصلی Hop واقع گردیدند. سه جدایه حاصل از درختان انگور باغات استان کرمان به همراه چهار جدایه گزارش شده از این درختان، از کشور آلمان و ایران، یک زیر گروه در گروه رازک تشکیل دادند. همچنین چهار جدایه ایرانی شناسایی شده از درختان پسته در استان کرمان با تعدادی جدایه گزارش شده از درختان پسته کشور تونس (با منشاء ایرانی) نیز در گروه رازک قرار گرفتند. نتیجه گیری: از آنجایی که آلودگی درختان انگور در ایران نسبت به HSVd قبل از آلودگی درختان پسته گزارش گردیده، بنابراین احتمالا آلودگی گیاهان پسته به HSVd در ایران به واسطه ی آلودگی متقاطع و انتقال آلودگی از درختان انگور به درختان پسته رخ داده است. براین اساس با توجه به نتایج حاصل از مطالعات ملکولی و شواهد موجود، درختان انگور می توانند به عنوان مبداء آلودگی درختان پسته در ایران باشند.

بیماری های گیاهی ناشی از ویروییدهای بیمارگر گیاهی تهدیدی جدی برای تولید محصولات کشاورزی در جهان است. به تازگی اقداماتی که از طریق بیوتکنولوژی مولکولی آغاز شده، راهکار های موثری برای پیشگیری و کنترل ویروییدهای آلوده کننده ی گیاهی بوده است. توالی یابی نسل جدید تعاملات مستقیم و غیرمستقیم ویروییدها با فاکتورهای میزبانی را بررسی کرده و با استفاده از این فناوری تغییر در پروتیوم و رونوشت های میزبان در هنگام آلودگی با ویروییدها مشخص می شود و با بررسی تعاملات بین ویرویید-گیاه، می توان از راهکار های سودمند برای مبارزه با این عوامل بیماری زا بهره برد. همچنین پیشرفت های اخیر در ویرایش هدفمند دی. ان. ا یا آر. ان. ا با سیستم های مرتبط با CRISPR/Cas از ابزارهای بسیار جذاب قابل استفاده در زمینه محافظت از گیاهان است. در این مقاله ی مروری، پیشرفت سیستم های CRISPR/Cas را تا به امروز در مبارزه با ویروییدهای بیماری زای گیاهی بررسی می کنیم و استفاده از این روش ها در کنترل برخی از ویروییدهای گیاهی با هدف قرار دادن توالی ها یا ژن های خاص در این عوامل ذکر خواهد شد.

مقدمه: ویروس هپاتیت دلتا یک ویرویید ناقص وابسته به ویروس هپاتیت B (HBV) است که از نظر خصوصیات اپیدمیولوژیک مشابه HBV بوده و می تواند در تغییر نوع عفونت و تشدید هپاتیت به شکل فولمینانت موثر باشد. شیوع آن فوق العاده متفاوت می باشد، با توجه به قرارگیری این ناحیه در منطقه آندمیک، بررسی این ویروس از اهداف اصلی این مطالعه است. مواد و روش: تعداد 130 بیمار و اهداکننده خون (دو نور)+ HBsAgاز سازمان انتقال خون تبریز به طور اتفاقی انتخاب و سرم آنها از نظر anti-HDV (IgM) و ALT مورد ارزیابی قرار گرفت. تمام نمونه های anti-HDV مثبت نیز از نظر anti-HBc نیز با روش الیزا مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج: نتایج حاصل نشان می دهد که 8 مورد (6.15%) از نمونه ها از نظر anti-HDV مثبت بودند که 5 مورد مثبت (7.6%) به بیماران HBV+HDV مثبت و 3 مورد مثبت (4.6%) به اهداکنندگان خون HBV+HDV مثبت تعلق داشت. در 60% (3 مورد) از بیماران HBV+HDV مثبت شاخص IgM-HBc مثبت بود در حالی که در اهداکنندگان مورد مثبتی مشاهده نشد هم چنین در تمام موارد HBV+HDV مثبت میزان ALT سرمی بالا بود. بحث: برخلاف نتایج بررسی های انجام یافته میزان شیوع این ویروس در این منطقه کمتر می باشد که با توجه به یکسان بودن خصوصیات اپیدمیولوژیک این ویروس با HBV این مسئله می تواند با کنترل و پیشگیری هپاتیت نوع B مرتبط باشد. همانند سایر یافته ها میزان شیوع این ویروس در بیماران کبدی نسبت به افراد اهداکننده نرمال بالا بود لذا، نیاز به بررسی بیشتر با حجم بیشتری از نمونه است. اگر چه این ویروس از واکسن و مواد ضد ویروسی ویژه برخوردار نیست اما کنترل هپاتیت نوع B می تواند در مهار این ویروس موثر باشد.

ویروییدها در دو خانواده آوسان ویروییده با سه جنسPelamoviroid)، Avsunviroidو (Elaviroid و پوسپی ویروییده با پنج جنس (Pospiviroid, Coleviroid, Cocaviroid, Hostuviroid, Apscaviroid) طبقه بندی می شوند که ویروییدهای شناخته شده انگور متعلق به سه جنس خانواده پوسپی و یروییده هستند. به منظور بررسی وضعیت آلودگی به ویروییدهای انگور از تاکستان های استان زنجان نمونه برداری به صورت انتخابی از گیاهان دارای علایم مشکوک و همچنین فاقد علایم ظاهری مشخص بیماری های ویروییدی انجام و در مجموع 121 نمونه گیاهی دارای علایم یا بدون علایم جمع آوری شد. استخراج آران ای کل از بافت های برگی و آوندی صورت گرفت و سپس، ساخت دی ان ای مکمل (cDNA) با استفاده از آغازگر تصادفی شش تایی انجام شد. آزمون نسخه برداری معکوس-واکنش زنجیره ای پلیمراز (پی سی آر) با استفاده از آغازگر اختصاصی ویروییدهای برای ردیابی ویروییدهای Grapevine yellow speckle viroid 1(GYSVd-1)، (GYSVd-2) Grapevine yellow speckle viroid 2، (HSVd) Hop stunt viroid، Australian grapevine viroid (ASGVd) انجام شد و نتایج حاکی از تکثیر قطعات اختصاصی مربوط به ویروییدهای ذکر شده به ترتیب در 16، 19، 24 و 26 نمونه (حدود 14%، 16%، 20% و 22% نسبت به کل نمونه های آزموده شده) بود. تعیین ترادف نوکلیوتیدی هفت محصول پی سی آر به صورت انتخابی وبررسی روابط تبارزایی بر اساس توالی های نوکلیوتیدی نشان داد که جدایه های جدید ردیابی شده در این تحقیق با جدایه هایی که قبلا از ایران گزارش شده اند در یک گروه تبار زایی قرار می گیرند. علاوه براین، آلودگی مخلوط ویروییدهای مذکور نشان داد بیشترین آلودگی مخلوط مربوط به آلودگی با ویرویید کوتولگی رازک با سایر ویروییدها در اکثر مناطق نمونه برداری شده بود. این مطالعه اولین گزارش از شناسایی ویروییدهای مهم آلوده کننده تاکستان های استان زنجان بر اساس داده های مولکولی می باشد.