زنانی که استیگمای نامادری را با خود حمل می کنند، علاوه برتجربه ی رنج و نادیده انگاشتگی در محیط زندگی، پیوسته از منظری بیرونی مورد قضاوت قرار می گیرند. در پژوهش حاضر، با روش پدیدارشناسی و با تکیه بر تجارب زیسته ی نمونه ای از زنان نامادر سنندجی، سعی شد تا بستر های تجربه نامادری، پنداشت ها، شیوه های مواجهه و دلالت های نامادری در زندگی شناسایی گردد. در این راستا، با نمونه ای 14 نفره از نامادران مصاحبه عمیق به عمل آمد. نتایج حاصله در قالب شش مضمون اصلی«بی پناهی»،«فریب»، «دلبستگی»،«مظلومیت و تعارض چندگانه»،«تعامل مخدوش و دگردیسی واکنشی»، و «طرد اجتماعی» دسته بندی شد و نهایتاً ذات تجربه ی شخصی آن ها در مضمون هسته ی «استیگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و هویت بالفعل» تجمیع گشت که بر انفصال زنان مورد مطالعه از فعلیتی قابل توقع دلالت دارد که قرارگرفتن در نقش نامادری موجب واماندن شان از آن شده است؛ امری که هویت بالفعل نامادران را به برساختی مجعول و تحمیل شده بدل ساخته است. مشارکت کنندگان خود را قربانی انگ های پیشینی عامه پنداشته اند، که در نتیجه ی آن متحمل رنج های متعدد و همچنین بازماندن از فرصت های زندگی اجتماعی شده اند. وضعیت مذکور به رغم تلاش آن ها برای تحقق قابلیت های بالقوه ی شان در جهت تشکیل خانواده ای یکپارچه که در آن کرامت همه ی اعضا به درستی بازشناخته شود، می باشد.

موضوع این پژوهش مقایسه افسردگی، پرخاشگری، اضطراب و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دختر پایه سوم راهنمایی دارای ناپدری یا نامادری و دانش آموزان دارای پدر و مادر واقعی شهرستان اهواز بود. حجم نمونه در این پژوهش 216 دانش آموز پایه سوم راهنمایی (72 نفر دارای ناپدری، 72 نفر داری نامادری و 72 نفر دارای پدر و مادر واقعی) بودند که به صورت تصادفی خوشه ای چند مرحله ای از بین مدارس راهنمایی نواحی چهارگانه آموزش و پرورش شهرستان اهواز انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در این تحقیق جهت جمع آوری اطلاعات عبارتند از پرسشنامه افسردگی «بک» پرسشنامه پرخاشگری «ایزنگ» پرسشنامه اضطراب عمومی(ANQ)  و معدل نوبت اول سال تحصیلی بود. داده ها با استفاده از روش آماری آنوا (ANOVA) تجزیه و تحلیل شد. بر اساس نتایج به دست آمده میزان افسردگی و اضطراب دانش آموزان دارای ناپدری، نامادری به طور معنی داری بیشتر از دانش آموزان دارای پدر و مادر واقعی بود. قابل همچنین میزان افسردگی و اضطراب دانش آموزان دارای ناپدری به طور معنی داری بیشتر از دانش آموزان دارای نامادری بود. عملکرد تحصیلی دانش آموزان دارای ناپدری و نامادری به طور معنی داری کمتر از دانش آموزان دارای پدر و مادر واقعی بود. از نظر میزان پرخاشگری در دانش آموزان دارای ناپدری و نامادری با دانش آموزان دارای پدر و مادر واقعی تفاوت معنی داری مشاهده نشد.

داستان های «سیاوش و سودابه»، «یوسف و زلیخا» و «هیپولیت و فدرا» در میان ملل جهان شهرت ویژه ای دارند. طرح اصلی اغلب این داستان ها چنین است که همسر پادشاه یا بزرگی، عاشق ناپسری یا پسرخوانده خود شده و عشق و تمایلات خویش را بدو ابراز می کند؛ اما پسر به سبب پاک دامنی و وفاداری به پدر یا پدرخوانده خویش به خواهش های نامادری هوس باز، پاسخ نمی دهد. زن نیز با توطئه چینی و نیرنگ در پی انتقام برمی آید و پدر را می فریبد تا مجازات و آزارهای سختی را بر پسر خود روا دارد. در مقاله حاضر، نخست موارد گوناگون عشق میان نامادری و ناپسری در روایات اساطیری، ادبی و تاریخی ملل مختلف به کوتاهی، نقل و سپس به مقایسه آن ها با یک دیگر پرداخته شده است؛ پرداختن به دلیل یا دلایل اساسی طرح گسترده این چنین داستان هایی در میان ملل مختلف، از مباحث دیگر این پژوهش است.

یکی از کهن ترین و گسترده ترین بن مایه های داستان های عاشقانه جهان، عشق نامادری به پسر همسر است. در ادب پارسی افزون بر بهترین نمونه ایرانی آن که در داستان سیاوش و سودابه شاهنامه گزارش شده است، با تاثیر پذیری از روایت قرآنی داستان سامی یوسف و زلیخا، آثارو منظومه هایی پدید آمد که هنری ترین آن ها محبت نامه سروده عبدالرحمن جامی در اورنگ پنجم از هفت اورنگ است. در آثار ملل دیگر نیز روایت هایی با بن مایه مشترک با این داستان وجود دارد که از آن جمله روایتی از شرق دور و در ادبیات تبتی است که در نوشتار حاضر زیر عنوان داستان راهب وایروکانا و ملکه شی پونگ زا، معرفی می شود. سپس در نگاهی کلی نشان داده می شود که رویکرد اصلی این داستان ها بر اصل ترکیب تقابلی گناه-رستگاری قرار دارد و هر دو شخصیت اصلی (زن خطاکار و مرد پرهیزگار) برای عبور از خطا و رسیدن به رستگاری ناگزیر از چهار مرحله: گناه، عقوبت، رهایی از گناه، و رستگاری، عبور می کنند. همچنین درتحلیل گناه در ترکیب تقابلی گناه-رستگاری، با بهره مندی از تحلیل اسطوره ای نشان داده می شود که زن خطاکار در این روایت ها نمادی از آیین ها و اعتقادات کهن و مهجور و مرد پرهیزگار جلوه ای از نظم نوآیین در جوامعی هستند که در سپیده دم تاریخ خود در حال پی افکندن بنیادی نوین هستند و این تقابل کهن و نو به صورت تقابل گناه-رستگاری در این داستان ها نمود می یابد.

عشق و کین خواهی نامادری به فرزند بن مایه چندین منظومه داستانی عاشقانه در ادب فارسی بوده است. در این بین دو منظومه سیاوش و سودابه و وامق و عذار با وجه مشترک عشق و کینه توزی نامادری قرائتی متفاوت از عشق را به تصویر می کشند. عشق سودابه به سیاوش وجه تراژیک می یابد و وامق رانده شده از خانه پدری توسط نامادری پس از پشت سر گذاشتن سختی های فراوان به عذرا نمی رسد و سرنوشت او در حال های از ابهام فرو می رود. نماد های عشق و حماسه در این دومنظومه چه شباهتها و تمایزاتی دارند و پرده بر چه روایتی می کشند؟ یافته ها که به روش توصیفی، استفاده از منابع کتابخان های و استفاده از رویکرد تئون وندایک به تحلیل گفتمان انتقادی بدست آمده نشان می دهد که عشق پرد های است بر رقابت بین گفتمانی و درون گفتمانی در این دو منظومه. با این تفاوت که در داستان سیاوش و سودابه، عشق مفهومی نامقدس و ابزاری برای دسیسه چینی زنانه جهت رسیدن به تمایلات شخصی است که لایه های رقابت بین ناخودآگاه جمعی ایرانی با تورانیان و هاماوران را پنهان می سازد. اما در عاشقانه وامق و عذرا عشق تلاشی مقدس، برای شکستن ساختار های به ظاهر اخلاقی حاکم بر ذهن اطرافیان است. به عبارتی در داستان سیاوش و سودابه تمایلات زنانه که با اعتقادات و باور های فرهنگی همخوانی ندارد شکست خورده و به مرگ عاشق و معشوق می انجامد که نتیجه استمرار رقابت های برون گفتمانی است، اما در وامق و عذرا خواسته فردی مشروع با ساختار های اجتماعی مطلق انگار، برخورد کرده گاه آنها را شکست می دهد تا به وصال نزدیک می شود اما تقدیر، سرنوشت این دو را هم در اصل یونانی داستان و هم در قدیمی ترین نسخه موجود آن یعنی مثنوی عنصری در هال های از ابهام فرومی برد.

قصه های سیندرلا یکی از محبوب ترین انواع قصه های پریان است که تا به امروز شناخته شده است. این قصّه ها نه تنها در فرهنگ غربی بلکه در سطح جهانی به داستان های سنتی تبدیل شده اند که دائماً حفظ و تکرار می شوند، در حالی که به طور مداوم تغییرات و بازخوانی های جدید بر روی آنها انجام می شود. نظریه های متعددی در مورد منشأ افسانه ها وجود دارد، هرچند که هیچ یک از آنها به صورت قاطع قابل ردّ یا پذیرش نیست. اولین قصۀ سیندرلا که برای ما شناخته شده است، سیندرلای چینی «یه شین» (Yeh-hsien) است که قدمت آن در اروپا به قرن نهم میلادی می رسد. قصۀ «گویچک فاطما» نیز یکی دیگر از معروف ترین قصه های سیندرلا است که در آذربایجان ایران شهرتی تام دارد. با توجه به اینکه بن مایه های این دو قصه تقریباً همسان هستند، این مقاله به شیوۀ توصیفی و تحلیلی بدین سؤال که نمادها و نمودهای «مادر مثالی» در قصه های «گویچک فاطما» و «یه شین» چیست، پاسخ می گوید. در این قصه ها، کهن الگوی مادر مثالی در دو چهرۀ سازنده و مخرب دیده می شود. نمادهای این کهن الگو که در قصۀ «گویچک فاطما»متنوع تر از قصۀ «یه شین» است، در سیمای مادر واقعی، نامادری، پیرزن جادوگر و دیگر عناصر طبیعت چون گاو، چشمه، باد، زمین،و عناصر دست ساز بشری چون تنور دیده می شود و در قصۀ «یه شین» تنها در سیمای مادر واقعی، نامادری، ماهی و زمین نمود دارد

در فرهنگ عامه، متناسب با باورها، اندیشه ها و آرزوها، بسیاری از داستان های اسطوره ای حماسی بازنویسی شده یا اینکه الگوی ساختن قصه های جدید قرار گرفته اند که با بررسی آن ها، می توان به نحوۀ دریافت و زاویه های دید عامه دربارۀ آن ها پی برد. هدف در این پژوهش نیز بررسی تطبیقی شخصیت ها، کنش ها و بن مایه های اسطوره ای حماسی قصۀ کره اسب سیاه در فرهنگ بختیاری با داستان سیاوش در شاهنامه با روش اسنادی است. مقایسۀ پایگاه اجتماعی خانوادۀ شخصیت ها، ویژگی های جسمانی ها آنان، مقایسۀ کنش های شخصیت های نامادری، ویژگی اسب ها و پناهنده شدن به پادشاهِ سرزمین دیگر، ازجمله موضوع های بررسی شده در این مقاله هستند. نتایج پژوهش، نشان دهندۀ شباهت بسیار بین قصۀ کره اسب سیاه با داستان سیاوش است؛ چنان که در هر دو قصه، قهرمانان، پادشاه زاده هستند؛ کیستی مادرانشان در پردۀ ابهام است؛ از نظر ویژگی های جسمانی، بسیار زیبا و اسب هایشان از نظر رنگ، صاحب فهم بودن و داشتن توانایی پریدن، شبیه به هم هستند؛ نامادری شان، به دنبال کام جویی از آنان اند؛ هر دو شخصیت سرانجام به سرزمین دیگری پناهنده می شوند؛ در آنجا ازدواج می کنند و شهر و قصری را برای خود بنا می نهند. البته در این دو داستان تفاوت هایی نیز وجود دارد؛ چنان که در داستان سیاوش، مبنا و انگیزۀ رفتار شخصیت ها بیشتر سیاسی است، اما در قصۀ کره اسب سیاه، بیشتر به آموزش مسائل خانوادگی توجه شده است. بر این اساس، درمجموع می توان گفت که قصۀ کره اسب سیاه در فرهنگ بختیاری، بازنویسی خلاقانه یا الگوبرداری از داستان سیاوش است.

روایت شناسی تطبیقی تعلیمی یکی از جدیدترین زاده های مطالعات میان رشته ای است. در این شیوه با رویکرد تعلیمی، به بررسی تطبیقی روایت های مشابه پرداخته می شود. یکی از درون مایه های نسبتا پربسامد در ادبیات تعلیمی، اتهام و تبرئه است. در این جستار، نویسنده به روش تطبیقی، به مطالعه و بررسی هفت روایت از ادبیات جهان می پردازد که درون مایه آن ها متکی بر اتهام و تبرئه است. این روایت ها عبارت اند از: هیپولیت و فدر، نامادری شریر، سودابه و سیاوش، مائل و دختر اچائید، یوسف و زلیخا، پوران و لونا، پویی کائو و تاچی. سپس آموزه های تعلیمی رفتار قهرمان هر روایت استخراج شده، با دیگر روایت ها مقایسه می شود تا به این پرسش اصلی پاسخ داده شود که آیا آموزه های تعلیمی یا اصول اخلاقی نسبت به منطقه جغرافیایی و فرهنگ متفاوت است؟ در نهایت نتایج تحقیق، این فرض را تقویت می کند که تعالیم اخلاقی ارتباطی به منطقه جغرافیایی ندارد و اصول آن بین همه ادیان و اقوام مشترک است.