یکی از مسائل چالش برانگیز برای زوجین جوان در عصر کنونی، که گاهی منجر به بروز اختلافات عمیقی فی مابین آن ها می گردد، موضوع داشتن یا نداشتن فرزند می باشد. سوالی که از نظر حقوقی قابل طرح می باشد این است که آیا فرزندآوری از آثار نکاح است، به گونه ای که هر نکاحی این اثر را به دنبال دارد یا اینکه نکاح به خودی خود چنین اثری را ندارد، مگر اینکه شرط استیلاد در ضمن نکاح درج شده باشد. در این خصوص دو نظریه وجود دارد، 1. فرزندآوری از آثار نکاح بوده و اگر زوجین قصد باروری ندارند، باید عدم استیلاد را در ضمن نکاح به طور صریح یا ضمنی شرط کنند. 2. نکاح به خودی خود اثری در خصوص فرزندآوری ندارد، مگر اینکه طرفین شرط استیلاد را در ضمن عقد صریحا یا ضمنا بگنجانند. مقاله حاضر با رویکرد فقهی حقوقی در صدد اثبات این نظریه است که اگرچه عقد نکاح به خودی خود اثری در خصوص فرزندآوری ندارد، ولی هر نکاحی به صورت شرط ارتکازی مشروط به استیلاد می باشد، به عبارت دیگر استیلاد نیاز به تصریح در نکاح ندارد، بلکه عرفا در ارتکاز طرفین عقد نکاح استیلاد شرط می باشد، مگر اینکه صریحا یا ضمنا شرط عدم استیلاد شده باشد.

زمینه و هدف: جایگاه فرزندآوری در زندگی خانوادگی و اجتماعی از ارزش ذاتی برخوردار است. فرزندآوری یک حق طبیعی و شرعی برای زن و شوهر دانسته شده است. حق فرزندآوری در فقه در ساحت های فردی، خانوادگی و حاکمیتی قابل بررسی می باشد که تحقیق حاضر با رویکرد حکومتی به آن پرداخته است. حق فرزندآوری چالش های جدی در حوزه های گوناگون خانوادگی، اقتصادی و سیاسی ایجاد کرده و ضرورت دارد که فقه پاسخ گوی آن باشد. در این مقاله به موضوع فرزندآوری پرداخته شده که به عنوان یک حق است اما در شرایطی می تواند از حق به حکم تبدیل شود. مواد و روش ها: این پژوهش با رویکرد تحلیلی و توصیفی انجام شده و اطلاعات آن با روش کتابخانه ای جمع آوری شده است. در این پژوهش بر اساس مبانی فقها در حق فرزندآوری، دیدگاه صحیح در حق یا حکم بودن فرزندآوری پذیرفته شد. یافته ها: فرزندآوری وجهه دوگانه ای در فقه دارد که ممکن است بر مبنای حق به معنای خاص در مقابل حکم باشد یا بر مبنای حکم و تکلیف باشد. مبنای فقهی برگزیده این است که فرزندآوری گاهی می تواند عنوان وجوب کفایی را کسب کند تا در پرتو آن چالش های حق فرزندآوری برطرف و مقاصد دینی تأمین گردد.

فرزندآوری در نظام خانواده از چالش های جدی زوجین در عصر کنونی است. در اینکه فرزندآوری جزو ماهیت شرعی و مقتضای ذات عقد نکاح محسوب نمی شود، هیچ اختلافی میان فقهای امامیه وجود ندارد. گاهی زوجین در امر فرزندآوری دیدگاه یکسانی ندارند و این امر، سبب نگرانی و ناراحتی زوجین از همدیگر می شود. یکی از راه های کم کردن نگرانی های مزبور این است که زوجین فرزندآوری را به یک ضمانت الزام آور تبدیل کنند که در این صورت طرف مقابل حق تخلف از این شرط الزام آور را ندارد و در صورت تخلف تنها راه پشتوانه قانونی، طرح دعوای قضایی در این موضوع است. در این مقاله درصدد بیان دیدگاه فقها درباره فرزند آوری (استیلاد) هستیم. بر این اساس در ابتدا یکی از اهداف نکاح از منظر آیات و روایات (فرزندآوری و بقای نسل) مطرح و سپس اشاره مختصری به جایگاه و ارزش فرزند در آیات و روایات می شود، سپس مقتضای ذات و اطلاق عقد نکاح بررسی شده و در پایان دیدگاه فقها درباره فرزندآوری بیان می شود. این نتیجه حاصل شد که فرزندآوری جزو ماهیت شرعی و مقتضای اطلاق عقد نکاح نیست، اما هر یک از زوجین می تواند با شرط آن در ضمن عقد یا تبانی بر پایه آن، فرزندآوری در قلمرو نکاح را به الزام ضمانت آور و دارای پشتوانه قانونی تبدیل کند.

هدف اساسی این مقاله پژوهشی، بررسی ترجیحات فرزندآوری در بین گروه های قومی منتخب در ایران است. گروه های قومی این تحقیق، مشتمل بر اقوام ترک، ترکمن، کرد، گیلک، لر، لک، و مازنی است. یافته های این تحقیق نشان دهنده شباهت ها و تفاوت های قابل ملاحظه ای در بین گروه های قومی از نقطه نظر ترجیحات فرزندآوری آنها است: از یک سو، مهم ترین وجوه مشترک آنها این است که نه تنها هیچ یک از گروه های قومی مورد مطالعه تقریبا هیچ گونه ترجیح و تمایلی به الگوی بی فرزندی ندارند، بلکه بیشترین ترجیح آنها معطوف به الگوی دو فرزند است. از سوی دیگر، بیشترین تفاوت ها در بین گروه های قومی در زمینه ترجیحات فرزندآوری را باید در الگوی سه فرزند و بیشتر جستجو کرد. در مجموع، تجزیه و تحلیل های این تحقیق، مبین این نتیجه گیری نهایی است که هیچ یک از متغیرهای تحقیق، حتی سطح تحصیلات دانشگاهی نیز نتوانسته است یک نوع هم گرایی قومی در الگوی فرزندآوری زیاد یعنی ترجیح به داشتن سه فرزند و بیشتر را فراهم کند که به خوبی نشان دهنده این نکته مهم است که تعلقات قومی کماکان نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای در ترجیح فرزندآوری زیاد ایفا می کند.

مقتضای ذات و مقتضای اطلاق عقود به مثابه نظریه تشخیصی در ساحت فقه اسلامی بر حقوق و تکالیف ناشی از انعقاد عقود حکومت دارند. تعیین اقتضائات ذات و اطلاق عقد نکاح نیز، با نظر به اقسام آن، تاثیر مستقیمی بر تبیین مصادیق مشروع حقوق و تکالیف زوجین در نتیجه تحقق عقد نکاح دارد. گرچه شاید برای اثبات عدم مشروعیت الزام زوجین به فرزندآوری، به نفی فرزندآوری به عنوان مقتضای ذات و اطلاق عقد نکاح در هر دو قسم دائم و موقت، تمسک شده باشد، در این پژوهش با انگیزه اثبات مشروعیت الزام به فرزندآوری در تحقیقات آتی، به تبیین اقتضائات عقد نکاح، روش کشف آن و ارتباط آن با امر فرزندآوری می پردازیم و با نظر به تفاوت میان اقتضائات عقد دائم و موقت و با اتخاذ مبنای کشف مقتضای اطلاق از طریق شرع و عرف، به تاملی فقهی پیرامون فرزندآوری خواهیم پرداخت و حاصل آنکه مستندا فرزندآوری را به عنوان مقتضای اطلاق عقد نکاح دائم شناسایی و تایید می کنیم.

موضوع شرط فرزندآوری و عدم آن میان زوجین نه در قانون به صراحت مطرح شده و نه در متون فقهی در مورد آن بحث و گفتگو شده است و به علاوه به نحو قطعی در خصوص آن تصمیمی اتخاذ نشده است. با این حال، دیدگاه های متفاوت فقیهان درباره فرزندآوری و جایگاه آن در قلمرو نکاح در ذیل مباحث «کراهت عزل بدون شرط و رضایت زن در عقد دایم» و «عیوب مجوز فسخ نکاح» به طور پراکنده مطرح گردیده است.مولف مقاله حاضر درصدد یافتن پاسخی برای مسایل فقهی چالش برانگیزی است که از دیرباز ذهن فقها را به خود مشغول کرده است. مسایلی از جمله وجود یا عدم اشتراط، التزامات ناشی از حق نکاح، مشروعیت و لازم الاجرا بودن اشتراط عدم فرزندآوری بر اساس آیات، روایات، نظرات فقهای امامیه مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. همچنین، نگارنده با طبقه بندی نظرات فقها در ذیل عناوین موافقین و مخالفین، وجوه تمایزات عقاید مطرح شده را برجسته می نماید. با استناد به آرای آیات قرآن و فقها، نقد و بررسی جنبه های فقهی و حقوقی نظرات مطرح شده در خصوص مسایل فوق الذکر در پایان مقاله آمده است.

میزان باروری در ایران کاهش یافته و سیاست های جمعیتی بر افزایش آن متمرکز شده اند. این مطالعه، بر اساس داده های پیمایش ازدواج سال 1397 سازمان ثبت احوال، نشان می دهد که 98 درصد از جوانان در شرف ازدواج قصد فرزندآوری دارند و تنها 2 درصد تمایلی به داشتن فرزند ندارند. 60 درصد از آن ها قصد دارند در دو سال اول ازدواج صاحب فرزند شوند و 78 درصد به داشتن دو فرزند تمایل دارند. عدم تمایل به فرزندآوری در شهرهای تهران و رشت (5 درصد) و در افراد با تحصیلات و سطح اقتصادی بالاتر کمی بیشتر است، اما به دلیل درصد پایین، این تفاوت ها معنادار نیست. نتایج حاکی از جایگاه ویژه خانواده و فرزندآوری در فرهنگ ایرانی است و نشان می دهد گذار جمعیت شناسی دوم، برخلاف کشورهای غربی، در ایران با گرایش اندک به خانواده های بدون فرزند همراه است. کاهش نرخ باروری در ایران بیشتر به نبود شرایط اقتصادی و اجتماعی مناسب مربوط است تا تغییر فرهنگی در تمایل به فرزندآوری. سیاست گذاری ها باید بر فراهم کردن این شرایط تمرکز کنند تا جوانان بتوانند تمایل خود به فرزندآوری را عملی کنند. شعار پیشنهادی برای سیاست گذاری جمعیت در ایران در سه جمله زیر خلاصه می شود: جوانان پیشگامان تغییرات جمعیتی هستند؛ جوانان ایرانی مایل به فرزندآوری هستند؛ جوانان را در سال های اول ازدواج و در فرزند اول حمایت کنید. . .

مقدمه: فرزند آوری، از موضوعات مهم در حوزه مسائل اجتماعی است و محور توسعه پایدار برای کشورهایی که سطح جانشینی پایینی دارند، محسوب می شود. با توجه به اهمیت موضوع فرزندآوری در رابطه با رشد جمعیت به ویژه در ایران که به تدریج در حال سالخوردگی است، این پژوهش به تعیین ارتباط بین فرزندآوری و عوامل سوق دهنده و بازدارنده از آن در متاهلین خمینی شهر پرداخت. مواد و روش کار: این مطالعه مقطعی، بر روی400 نفر از شهروندان متاهل مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهری و روستایی شهرستان خمینی شهر استان اصفهان در سال 1397که به صورت در دسترس انتخاب شدند، صورت گرفت. داده ها با استفاده از پرسشنامه ذی ربط جمع آوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های توصیفی با استفاده از نرم افزار spss نسخه20 استفاده شد. یافته ها: در این مطالعه میانگین (انحراف معیار) سنی شرکت کنندگان (75/6) 26/33 سال بود. بیشترین عوامل سوق دهنده عنوان شده به ترتیب شامل پایین آمدن هزینه های درمان ناباروری (76%) و مشکل شدن فرزند آوری با بالا رفتن سن (8/74%) و نقش کاهش درد و عارضه بارداری و زایمان (5/62%) و اعتقاد هر شخص و همسرش به تاثیر فرزند در استحکام زندگی(65/58%) و مفید بودن فرزند در هنگام پیری (15/52%). بود. بیشترین دلایل بازدارنده به ترتیب نگرانی از تأمین آینده تحصیلی (3/82%) و امنیت شغلی فرزندان (3/80%) و افزایش مشکلات اقتصادی با آوردن فرزند جدید (5/58%، نداشتن درآمد کافی برای آوردن فرزند (3/57%) بود. بحث و نتیجه گیری: با توجه به نتایج پژوهش، توجه به عوامل سوق دهنده از یک سو و رفع موانع بازدارنده از سوی دیگر به همراه ایجاد امنیت شغلی و آینده تحصیلی همزمان با رفع مشکلات اقتصادی و معیشتی می تواند تا حدودی در رفع مشکل کاهش رشد جمعیت موثر باشد.