بیماری صرع، سومین اختلال نورولوژیک از نظر شیوع است که بیش از70 میلیون نفر از مردم جهان(در حدود1%) به آن مبتلا هستند (1). صرع (Epilepsy)، مجموعه ای از اختلالات نورولوژیک مزمن با علائم ناهمگون است که حملات تشنجیِ خودبخودیِ عود کننده و مکرر مشخصه مهم آن است. تشنج (Seizure)، به علائم یا نشانه های گذرائی گفته می شود که در نتیجة افزایش فعالیت غیرمعمول و هم زمان، در نورون های بخشی از مغز رخ می دهد (1و2). تشنج، تا زمانی که به حالت مزمن تبدیل نشود، صرع نامیده نمی شود (2). ساز وکار ایجاد و توسعه صرع، تا امروز به خوبی شناخته نشده است. صرع‍, زائی (Epileptogenesis) به شکل پذیری (Plasticity) پیچیده مغز گفته می شود که به دنبال جراحت و خونریزی در مغز ایجاد می شود. به دنبال این تغییرات در مغز سالم، تشنج های مکرر ایجاد می شود (9). صرع زائی، فرایندی آرام است، که چند ماه تا بروز تشنج های خودبخودی طول می کشد (10). با استفاده از مطالعات بالینی بر روی انسان، به تنهائی، نمی توان سازوکار های پیچیده، صرع زائی و تشنج را شناسائی کرد. لذا، استفاده از مدل های جانوری مناسب، ضروری به نظر می رسد (5). در این مقاله سعی می شود، ضمن معرفی انواع صرع، فرایند صرع زائی و سازوکار ایجاد صرع مورد بررسی قرار گیرد.

صرع یا اپی لپسی بیماریی است که شیوع بالایی دارد و با رانندگی تداخل نموده و ممکن است منجر به تصادف در حین رانندگی شود. این مطالعه یک بررسی مورد ـ شاهدی بر روی 100 نفر بیماران صرعی و 100 نفر گروه شاهد است که رانندگی می کرده اند. نمونه گیری به صورت مصاحبه حضوری و با تکمیل پرسشنامه بوده است. میانگین تصادف در گروه مورد به ازای ساعات رانندگی حدوداً سه برابر گروه کنترل بوده است، که این تفاوت آماری در مردها و افراد گروه سنی کمتر از 30 سال قابل توجه می باشد. بیش از %60 تصادفات در افراد صرعی به علت حملات نبوده است؛ تصادفات معمولی نیز در افراد صرعی از گروه شاهد بیشتر است. کمپلیانس دارویی در افراد صرعی تصادف کرده بدتر از افراد صرعی تصادف نکرده بوده است و کمپلیانس بدتر دارویی می تواند یک پیش گویی کننده احتمال بیشتری برای بروز تصادف باشد. در افراد صرعی که حمله حین رانندگی داشته اند نیز کمپلیانس دارویی نسبت به افراد صرعی که حین رانندگی حمله نداشته اند بدتر بوده است. 58 درصد بیماران صرعی راجع به رانندگی با پزشک معالج صحبتی نکرده بودند.43.3 درصد حملات صرعی اتفاق افتاده در حین رانندگی از نوع فراگیر بوده است. هیچیک از بیماران مصروع موضوع بیماری خود را به اداره راهنمایی و رانندگی اطلاع نداده بودند.

سابقه و هدف: درمان اصلی صرع با دارو است، داروهای ضد صرعی در سالهای اخیر زیاد شده اند، در اغلب موارد با یک داروی ضد صرعی حملات صرع کنترل می شوند. تعدادی از بیماران که با یک دارو کنترل می شوند عوارض ناخواسته دارویی دارند و گاهی هم ممکن حمله صرعی داشته باشند (انتخاب دارو باید بر اساس نفع و ضرر آن قرار داشته باشد). تقریبا 30% بیماران با صرع کانونی و 25% بیماران با صرع ژنرالیزه اولیه خوب با دارو کنترل نمی شوند. این بیماران اغلب از چند دارو استفاده می کنند و همراه حملات صرعی ناتوان کننده و عوارض جانبی هستند. اگر چه داروهای نسل دوم بی خطر تر و پذیرش بهتری دارند، ولی داده های مبنی بر این مزیت ها در اثر بخشی هنوز کافی نیست. در مطالعه بزرگ انجام شده روی داروهای استاندارد فعلی، کنترل با دو دارو در 40% موارد بهبودی ایجاد می کند، ولی فقط در 9% موارد رها از حملات صرعی می شوند. یک متا- آنالیزیس نشان می دهد که استفاده از داروهای جدید ضد صرعی بصورت اضافه کردن به داروی قبلی توانسته است در 12-29% موارد میزان بروز حملات صرعی را 50% و حتی بیشتر کاهش دهد. برای بیمارانی که صرع آنها با دارو کنترل نمی شود استفاده از جراحی و تحریک عصب واگ اهمیت دارد. کودکان، زنان، افراد دچار اختلال رشد و سالمندان احتیاج به توجهات ویژه دارند.

ورزش فواید زیادی برای مبتلایان به صرع دارد اما عوامل مختلفی جهت تصمیم گیری در مورد فعالیت ورزشی مصروعین باید در نظر گرفته شود . اگر چه بروز تشنج در زمان ورزش نادر است و گاه ممکن است ورزش در موارد بحرانی اثر ضد تشنجی داشته باشد اما پزشکان ، مربیان و والدین بیمار بایستی آموزش لازم جهت کنترل تشنج در زمان ورزش گرفته باشند . تا زمانی که یک فعالیت ورزشی باعث خستگی شدید، دهیدراتاسیون و هیپوگلسیمی نشود بیماران مجاز به ادامه فعالیت ورزشی هستند. بعضی از داروهای ضد تشنجی می توانند اثر متقابل روی تشنج داشته و بدلیل افزایش متابولیسم کبدی دارو در زمان فعالیت ورزشی سطح سرمی دارو کاهش یابد. صرع بیماری نسبتا شایعی است 3-1% (جمعیت کل) و از طرف دیگر سالانه موارد جدید بیماری تشخیص داده می شود ولی پزشکان و بیماران اغلب در مورد رابطه ورزش و صرع آگاهی ندارند ایجاد یک تعادل مناسب بین بیماری، درمان آن و فعالیت ورزشی مناسب که دارای فواید عمده ای در سلامت بیمار می باشند بسیار مهم است. مواردی که برای مصروعین قطعا ممنوع می باشد شامل: تیر اندازی با کمان - بوکس – کراکت – غواصی با شیرجه بدون نظارت – پرواز با هواپیمای بدون موتور تنها – چتر بازی تنها – صعود از کوه بدون نظارت و در صورت داشتن تشنج کنترل نشده موارد زیر ممنوع است: ورزشهای پروازی - ژیمناستیک (میله بارالل، سطوح غیر مسطح) - اسکیت روی یخ – هاکی روی یخ - موتور سواری - کوهنوردی - غواصی -اسکی در سرازیری بدون نظارت - قایقرانی بدون نظارت - شنا و ورزشهای آبی بدون نظارت - اسکی روی آب - موج سواری بنابراین پرهیز از ورزشهایی که حوادث غیر قابل پیش بینی در آنها باعث آسیب به بیمار و یا اطرافیان او بشود ممنوع خواهد بود.

صرع بعد از ضربه به حملات تشنجی تکرار شونده گفته میشود که بعد از ضربه به جمجمه و صدمات مغزی ایجاد می شود و حدود 5-10 % حملات اپی لپسی راتشکیل میدهند. این حملات برحسب زمان بروز بعد از ضربه به جمجمه به سه گروه immediate (بلافاصله)، early (زودرس)و late (دیر رس) تقسیم می شوند. در ایالات متحده که شیوع اپی لپسی را درمردم عادی 2-5/0 % جمعیت گزارش می نمایند فراوانی صرع بدنبال ترومای نفری را بطور کلی 5/2-2% جمعیت شهری بوده ولی در آنهایی که نیاز به بستری در بیمارستان پیدا میکنند به 5 درصد موارد افزایش یافته، درصورتی که در بیماران دچار ضربه و با gcs کمتر از 9 به میزان 15-10 % بالغین و 30-35درصد در کودکان افزایش می یابد و در جمعیتهای با ریسک بالا مانند نظامیان و سربازان با ضربه ای سوراخ کننده جمجمه تا 50 % افزایش می یابد. حدود 80% از اولین حملات تشنج بعد از ضربه های مغزی در 2 ساله افول بعد از ضربه  ایجاد می شود گر چه نصف آنها در سال اول بروز می نماید و اکثر موارد حملات اول به صورت فوکال بوده که در بعضی موارد ممکن است بطور ثانویه جنرالیزه شود و بیشتر آنها در سن زیر 5 سال بروز می نماید و 10 % از آنها ممکن است  به تشنجهای پایدار تبدیل شوند. درمان حملات تشنج مانند سایر موارد تشنجات بر اساس نوع و داروی موثر بر آن با دوز و مدت زمان مناسب و با رعایت عوارض و نحوه مصرف برای بیمار می باشد. درمان پروفیلاکسی در کودکانی که دچار ضربه مغزی شده ولی تشنج نکرده اند ممکن است از بروز حملات زودرس جلوگیری نماید. در صورتیکه تاثیری بر پیشگیری از حملات دیر رس ندارد. در بیماران دچار سانحه و حادثه که ممکن است مشکلات متعددی داشته باشند بروز حملات تشنجی مشکلی افزون بر سایر مسایل  و مشکلات آنها بوده و مطمئنا اقدامات پیشگیرانه در بروز تصادفات و سوانح از یک طرف و آگاهی جامعه و گروههای مسوول و تیمهای درمانگر ازنحوه برخورد و درمانهای لازم با این بیماران می تواند از عوارض حاصل و آلام مترقبت بر آنها بکاهد. لذا در این مقاله در نظر است که با بحث پیرامون چگونگی بروز حملات تشنجی بدنبال ضربه های مغزی و انواع، عوارض موثر در بروز، افزایش ریسک فراوانی و درمان و پیشگیری از آنها گامی موثر در آموزش برخورد و درمان این بیماران و جلوگیری از عوارض متعدد حاصل از آن برداشته باشیم.

زمینه و هدف: صرع یک بیماری مزمن با حملات تشنجی است که وضعیت ناتوان کننده ای را برای بیمار ایجاد می کند. رفتارهای خودمدیریتی صرع شامل فعالیت هایی است که فرد مبتلا، جهت مدیریت بیماری خود انجام می دهد و به نظر می رسد بر تعداد حملات تشنج بیمار نیز موثر می باشد. این مطالعه با هدف بررسی میزان رفتارهای خودمدیریتی صرع و رابطه آن با تعداد حملات تشنج در بیماران مصروع انجام گردیده است.روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع همبستگی است که بر روی 120 بیمار عضو انجمن صرع ایران، بر اساس معیارهای ورود و با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس صورت گرفته است. جهت گردآوری داده ها پرسشنامه های اطلاعات جمعیت شناسی، رفتارهای خودمدیریتی صرع DiIorio و چک لیست ثبت تعداد حملات تشنج مورد استفاده قرار گرفت. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS 16 و آزمون های ضریب همبستگی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.یافته ها: میانگین نمره کلی رفتارهای خودمدیریتی در واحدهای پژوهش 118.05±21.54 بیشترین نمره (میانگین درصد) کسب شده در حیطه مدیریت تشنج (79.9) و کمترین نمره در حیطه مدیریت دارو (57.56) بود. بین رفتارهای خودمدیریتی صرع و تعداد حملات تشنج رابطه آماری معنی داری و معکوس وجود داشت (r=-0.3، P<0.001).نتیجه گیری: فراوانی انجام رفتارهای خودمدیریتی صرع در واحدهای پژوهش، در حد متوسط بود. در بیمارانی که به میزان بیشتری رفتارهای خودمدیریتی صرع را در زندگی روزمره انجام داده بودند، حملات تشنج کمتری وجود داشت.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.