نهشته های سازند تاربور در شرق لردگان با ضخامت حدود 182 متر، به طور عمده از سنگ های کربناته تشکیل شده اند. مرز زیرین این سازند با سازند گورپی هم شیب و ناپیوسته می باشد که نشانه عدم رسوبگذاری و فرسایش، و مرز بالایی با سازند پابده هم شیب و پیوسته است. سن سازند تاربور در ناحیه مورد مطالعه بر اساس گونه های شاخص فرامینیفرا مایستریشتین میانی و بالایی تعیین گردید. میکروفاسیس های کربناته سازند تاربور شامل گرینستون، وکستون تا پکستون و وکستون بوده که نشانه محیط رسوبی دریای باز، سد کربناته (ریف) و تالاب پشت سد است. سازند تاربور در این منطقه در یک پلاتفرم کربناته اپی کانتیننتال تشکیل شده است.

مکان یابی روش های اصلاحی در مدیریت حوزه های آبخیز یکی از مسایل چالش برانگیز است و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭼﻨﺪﻣﻌﻴﺎﺭﻩ روشی برای کمک به مدیران برای رفع این مشکل می باشد. این مطالعه با هدف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎﻥ ﻫﺎﻱ ﻣﻨﺎﺳﺐ احداث بندﻫﺎﻱ ﺍﺻﻼﺣﻲ ﺗﻮﺭﻱ ﺳﻨﮕﻲ، خاکی و سنگی ملاتی با استفاده از تحلیل چندمعیاره در حوزه آبخیز دوراهان استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. در این روش ﻣﺪﻝ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻭ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎﻯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻰ(سیل خیزی، فرسایش، درجه آبراهه، ﺷﻴﺐ و ﺭﺧﺴﺎﺭﻩ ی ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژﻯ)، عوامل ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻯ(ﻧﺰﺩﻳﻜﻰ ﺑﻪ ﺭﻭﺳﺘﺎ، نزدیکی ﺑﻪ ﺟﺎﺩﻩ) ﻭ ﻣﺤﺪﻭﺩﻳت ﻫﺎﻯ ﻣﻜﺎﻧﻰ (درجه آبراهه، ﺷﻴﺐ، ﺭﺧﺴﺎﺭﻩ ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژﻯ و ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ) تهیه ﺷﺪ. برای ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺯﻭﺟﻲ و وزن دهی به عوامل ﺍﺯ روش ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮﺍﺗﺒﻰ (AHP) استفاده ﺷﺪ و بردار ویژه ی مربوط به هر معیار از میانگین وزنی معیار مربوطه نسبت به کل معیارها محاسبه گردید. بر اساس نتایج، ‏ سیل خیزی و فرسایش به ترتیب با مقادیر 36/0 و 32/0 از اهمیت بیشتری برخوردار بودند. اهداف نیز به صورت زوجی و بر اساس هر معیار با هم مقایسه شده و امتیاز مربوط به هر کدام مشخص شد. در این حوزه اولویت اول به بندخاکی با امتیاز49/0 و اولویت های دوم و سوم به ترتیب به بندسنگی ملاتی و گابیونی با امتیازهای 32/0 و 13/0 تخصیص داده شد. در انتها نقشه های مربوط به معیارها با استفاده از نرم افزارILWIS به صورت رستری تهیه و به همراه وزن هر معیار وارد مدل تحلیل چندمعیاره مکانی (SMCE) شد و در نهایت نقشه مکان یابی احداث بندهای خاکی، سنگی ملاتی و گابیونی تهیه گردید که زیرحوزه های 6 و7 برای احداث این سازه ها مناسب تر بودند. استفاده از این روش می تواند برای سایر پروژه های بیو مکانیکی در عرصه نیز پیشنهاد شود.

یکی از عوامل اصلی ایجاد فرسایش آبی، ویژگی ذاتی خاک یا فرسایش پذیری است. فرسایش پذیری تابعی از توزیع اندازه ذرات، ماده آلی، ساختمان و نفوذپذیری خاک است. هدف پژوهش حاضر بررسی تغییرات عامل فرسایش پذیری خاک در رخساره های ژئومورفولوژی است. شاخص فرسایش پذیری خاک با نمونه برداری از 58 نقطه در رخساره های ژئومورفولوژی حوضه آبخیز دوراهان-بروجن با روش ویشمایر و اسمیت برآورد شد. در آزمایشگاه توزیع دانه بندی خاک، درصد مواد آلی، ساختمان خاک، مقدار سنگ ریزه، آهک، شوری، اسیدیته و نسبت جذب سدیم تعیین شد. نتایج نشان داد فرسایش پذیری خاک در کل حوضه بین 0/0661-0/0148 تن ساعت بر مگاژول میلی متر متغیر است. شاخص فرسایش پذیری خاک (K) در رخساره های تپه ماهور با دامنه منظم و برونزد سنگی بین 25 تا 50 درصد از لحاظ مقدار بیشتر از بقیه است و از لحاظ دامنه تغییرات نیز از بقیه رخساره ها بیشترین دامنه تغییرات را دارد. از طرفی کمترین دامنه تغییرات در رخساره های ژئومورفولوژی، مربوط به رخساره تپه ماهور با دامنه منظم و برونزد سنگی کمتر از 25 درصد است. به طور کلی با حرکت از سمت شرق به غرب حوضه، شاخص فرسایش پذیری کاهش پیدا می کند و یکی از دلایل آن، وجود رخساره های برونزد سنگی بوده که به عنوان لایه پوششی از خاک محافظت می کند.

منابع طبیعی در بیشتر موارد به عنوان کالای مشترک کنشگران ذینفع مختلف در نظر گرفته می شود که هر یک ممکن است منافع مختلف و اغلب رقابتی با یکدیگر داشته باشند. مدیریت این تضادها جزء مهمی از مدیریت منابع طبیعی بشمار می رود. هدف این مقاله شناخت کنشگران، منافع و منابع آن ها و ترسیم الگوی تضاد بین آن ها در حوضه های دوراهان و چشمه علی در استان چهارمحال و بختیاری می باشد. در این زمینه از یک روش شناسی مطالعه چند موردی با واحدهای تحلیل چندگانه استفاده شد. دو حوضه آبخیز (هر یک حاوی چند روستا) دارای منابع مختلف طبیعی با مالکیت های مختلف ملی و مردمی که گزارش هایی در مورد اختلاف مالکیت مردم آن ها با اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ثبت شده بود، مورد بررسی قرار گرفتند. در گردآوری داده ها از روش های کیفی از جمله مشاهده، مصاحبه های نیمه ساختارمند، گروه های متمرکز، نقشه کشی ها و نمودارها استفاده شد و در تحلیل داده ها به طور ویژه تکنیک ارزیابی الگوی تضاد (CPA) بکار رفت. هر یک از کنشگران بیرونی با اجتماعات درونی روستا منافع مختلفی داشتند، که این منافع باعث ایجاد تضاد بین آن ها شده بود. همچنین میزان تضاد بین هر یک از کنشگران در سطح متفاوتی قرار داشت، به طوری که بیشترین میزان تضاد، مربوط به کنشگران حفاظت گرا بیان شد. در صورتی که تضاد با کنشگران دیگر در حد اختلاف یا یک نارضایتی ناشی از خدمات رسانی نامناسب بود. از مهمترین پیامدهای تضاد بین کنشگران می توان به تضعیف معیشت خانوارهای روستایی، مهاجرت خانوارها از روستا و کاهش سرمایه اجتماعی اشاره کرد. با وجود پیامدهای منفی، تضاد در برخی موارد نتایج مثبت کوتاه مدت بر جای گذاشته و باعث بهبود پوشش گیاهی در بعضی مناطق شده است.

تبدیل مراتع به زمین های کشاورزی در مناطق پرشیب کوهستانی، عموما سبب فرسایش خاک و جاری شدن سیل های ویرانگر شده و کیفیت پویای خاک را تحت تاثیر قرار می دهد. این پژوهش با هدف بررسی اثر تبدیل مراتع به زمین های کشاورزی بر تولید رواناب و کیفیت خاک، در منطقه دوراهان (چهار محال و بختیاری) انجام گرفته است. بدین منظور، یک قطعه زمین مرتعی و یک قطعه زمین کشاورزی که به مدت 40 سال زیر کشت گندم دیم زمستانه بوده است، در کنار هم و در دو موقعیت شیب (پشت و شانه به ترتیب با 20 و 23 درصد شیب) انتخاب شد و در زیر بارانی به شدت 5±20  میلی متر بر ساعت (متناسب با بارندگی های موسمی منطقه) و با استفاده از دستگاه باران ساز قرار گرفته، رواناب و رسوب حاصله جمع آوری شد. تفاوت بین میانگین ها با استفاده از آزمون t بررسی گردید. نتایج نشان داد که مقدار مواد آلی، میانگین وزنی قطر خاک دانه ها و ضریب هدایت آبی اشباع خاک در زمین های کشاورزی به ترتیب 35، 53 و 8 درصد در موقعیت پشت شیب، و 39، 60 و 33 درصد در موقعیت شانه شیب کمتر از زمین های مرتعی بوده است. هم چنین، در بارش با تداوم 60 دقیقه، مقدار تولید رواناب سطحی و هدر رفت خاک در زمین کشاورزی به ترتیب 3 و 8 برابر در موقعیت پشت شیب، و 11 و 55 برابر در موقعیت شانه شیب بیشتر از موقعیت های مشابه مرتع بود.

هدف اصلی تحقیق حاضر پهنه بندی و تبیین توسعه پایدار اجتماعی-انسانی مناطق روستایی استان چهار محال بختیاری با مدل تاپسیس بوده است. ابتدا مبانی نظری پایداری اجتماعی و انسانی و سوابق مطالعاتی آن مورد مطالعه قرار گرفت و بعد از اعتبارسنجی توسط متخصصان در سطح دهستان های استان بررسی شد. روش تحقیق با استفاده از مدل تاپسیس در میان روستاییان 6 شهرستان استان چهارمحال بختیاری در 16 دهستان بوده که روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی با انتساب متناسب در 130 روستا انجام شد. 18 شاخص های اجتماعی انسانی در پنج بعد پویایی جمعیت، مدیریت آموزش و اطلاعات، امنیت و رضایت اجتماعی، تعاون و سرمایه اجتماعی و بهداشت و سلامت مورد بررسی قرار گرفتند که بعد مدیریت آموزش و اطلاعات بالاترین رتبه و بعد امنیت و رضایت اجتماعی پایین ترین رتبه را به خود اختصاص داده است. در پهنه بندی دهستان ها، دهستان بازفت پایین با مقدار 795/0 بهترین وضعیت توسعه پایدار اجتماعی روستایی را دارد و پس از آن فلارد و پشتکوه به ترتیب با ارزش نهایی 728/0 و 696/0 وضعیت مساعدتری نسبت به دیگر دهستان ها به لحاظ توسعه پایدار اجتماعی روستایی دارند. دهستان دیناران با ارزش وزنی 043/0، پس از دوراهان و دوآب با ارزش نهایی 212/0 و 215/0 ضعیف ترین دهستان ها به لحاظ توسعه پایدار احتماعی روستایی بودند. مطابق یافته های محلی برای ایجاد هماهنگی و تعادل پایداری اجتماعی-انسانی جهت دستیابی به توسعه پایدار متوازن در استان پیشنهادهای کاربردی ارایه گردید.

منابع طبیعی یکی از ارکان جدایی ناپذیر زندگی انسان هاست و بسیاری از نیاز های ضروری آدمی مانند خوراک، پوشاک و مسکن از وجود چنین منابعی حاصل می شود. اما تلاش برای برآورده کردن نیازهای معیشت خانوار، گاه باعث ایجاد تضاد و درگیری بین ذی نفعان منابع طبیعی می شود که تاثیرات نامطلوبی بر معیشت آن ها می گذارد. از این رو، هدف این پژوهش ترسیم الگوی تضاد بین کنشگران و تحلیل تاثیر این تضادها بر جامعه روستایی در حوضه های دوراهان و چشمه علی در استان چهارمحال و بختیاری است. در این زمینه از روش شناسی کیفی شامل طرح مطالعه چندموردی با واحدهای تحلیل چندگانه استفاده شد. بنابراین، در گردآوری داده ها، روش های کیفی مانند مشاهده، مصاحبه های نیمه ساختاریافته، گروه های متمرکز، نقشه کشی ها و نمودارهای ون به کار رفت. داده ها در نهایت، با روش ارزیابی الگوی تضاد، ترسیم و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که وجود منافع مختلف بین کنشگران باعث ایجاد تضاد در سطوح متفاوت بین آن ها می شود. همچنین، تضاد بین کنشگران باعث تضعیف معیشت خانوارهای روستایی، مهاجرت خانوارها از روستاها و کاهش سرمایه های اجتماعی می شود. با وجود پیامدهای منفی، تضاد در برخی موارد نتایج مثبت بر جای گذاشته است؛ برای مثال، اقدامات کارشناسان منابع طبیعی در حفاظت از منابع طبیعی و جلوگیری از بهره برداری های بی رویه، با وجود تضاد، باعث بهبود پوشش گیاهی در بعضی مناطق شده است.