اکوپارک، محیطی است که در آن فعالیت های تفرجی، همگام با شناسایی و چگونگی برخورد با مسایل زیست محیطی از جنبه های گوناگون آموزش همگانی صورت می گیرد. فرضیه اصلی طراحی اکوپارک فراهم آوردن پشتوانه های اقتصادی، علمی و زیست محیطی مناسب برای آموزش عمومی و ایجاد فرهنگ صحیح محیط زیستی می باشد.با توجه به زمینه ها و روند توسعه در کشور و با توجه به مشکلات زیست محیطی موجود و نیز تاثیرات ازدیاد روز افزون جمعیت و رشد پرشتاب فن آوری و در پی آن افزایش مصرف و تولید انواع زباله و پساب های خانگی و صنعتی، ضرورت طراحی و اجرای اکوپارک اجتناب ناپذیر دیده می شود. بنابر این با تکیه بر قابلیت های موجود و کاربری های متنوع و مفید اکوپارک، تاسیس این گونه فضاهای تفرجی، زیست محیطی شهری برای حرکت در جهت توسعه پایدار شهری لازم بوده و با توجه به نکاتی از قبیل: تعیین اهداف هر طرح و تطابق آن با اهداف زیست محیطی، همخوانی فعالیت ها با یکدیگر، استفاده از امکانات و موقعیت های مکانی، اجتماعی و مدیریتی برای مطرح نمودن کاربری های فراغتی - آموزشی، توصیه می گردد. در راستای پاسخ به موارد ذکر شده، محدوده فعلی پارک پردیسان در شمال غرب تهران به منظور مطالعه و تدوین ضوابط طراحی اکوپارک انتخاب شده است. برای این منظور ضمن بررسی های میدانی و نیز مطالعه نمونه های موجود در جهان سعی شده است تا این اصول و ضوابط از یک همسویی جهانشمول و علمی برخوردار باشد و طراحی نهایی پارک در این راستا صورت پذیرفت.

اکوپارک فضایی تفریحی است که هدف از طراحی آن علاوه بر حمایت از محیط زیست، خلق مکان تحقیقاتی به منظور بالا بردن دانش محیط-زیستی افراد است. با توجه به روند توسعه کشور و مشکلات محیط زیستى موجود و تأثیرات ازدیاد و رشد پرشتاب جمعیت و در پى آن افزایش مصرف و تولید زباله های خانگى و صنعتى ، ضرورت طراحى و اجراى اکوپارک اجتناب ناپذیر است. از نخستین الزامات در طراحی اکوپارک، معیارهایی است که این گونه پارک ها را از سایر پارک ها متمایز می سازد. در این بحث با اتکا به روش های توصیفی-تحلیلی و با انجام مطالعات کتابخانه ای و روش تحلیل محتوای متن، فرآیند دستیابی به این معیارها از طریق تحلیل نمونه-های موردی موفق و بررسی دیدگاه نظریه پردازان در ارتباط با ویژگی های اکوپارک ارائه گردیده است. در نهایت جمع بندی در رابطه با معیارهای طراحی در چهاراصل پایداری محیط زیستی، پایداری اجتماعی– اقتصادی، ارتقاء سطح فرهنگی و آموزشی و پایداری کالبدی و طراحی اکولوژیکی ارائه شده است.

امروزه وضعیت موجود در شهرها ایجاب می کند که پارک های برنامه ریزی شده به منظور برقراری موازنه اکولوژیک احداث شود. بدین منظور در این پژوهش برای شناسایی پهنه های مستعد ایجاد اکوپارک در منطقه مرکزی استان اصفهان، معیارهای مؤثر شامل توپوگرافی، سیمای سرزمین، اقلیم، سنگ و خاک، منابع آب، حساسیت زیست محیطی و دسترسی در نظر گرفته شد. به منظور تعیین وزن معیارها و زیر معیارها از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) با اعمال نظرات کارشناسی استفاده شد. با استفاده از روش ترکیب خطی وزنی (WLC) کلیه لایه ها تلفیق شده و تناسب اراضی برای ایجاد اکوپارک ارزیابی شد. پس از ارزیابی و اولویت بندی منطقه های مناسب در نهایت یکی از مناطق با مساحت 85/2 هکتار که در مجاورت بستر رودخانه زاینده رود و در باغ بهادران قرار دارد، به دلیل داشتن شایستگی ناحیه ای سرزمین بالاتر و دسترسی و تسهیلات رفاهی بیشتر و مساحت بیشتر به عنوان مناسب ترین منطقه برای ایجاد اکوپارک معرفی شد. نتایج حاصل از همپوشانی نقشه تناسب اراضی برای ایجاد اکوپارک و نقشه پارک های موجود در منطقه نشان داد که پارک ساحلی سرارود در شهرستان مبارکه و پارک ساحلی زرین شهر از نظر معیارهای در نظر گرفته شده در این مطالعه، مکان های مناسبی برای این کاربری هستند.

ارزیابی پایداری اجتماعی به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار، جهت شناسایی و کاهش پیامدهای اجتماعی منفی و کارایی فضا در بلندمدت بسیار مهم است. اکوپارک فرحزاد، به عنوان پروژه‎ ای منظر محور در دل یکی از مناطق غیررسمی شهر تهران، نمونه ‎ای است که در کنار نگرانی ‎های زیست محیطی، نیاز به توجه به ابعاد اجتماعی آن می‎باشد. در همین راستا هدف این پژوهش بر آن است تا به ارزیابی پایداری اجتماعی در ساخت اکوپارک فرحزاد بپردازد. روش تحقیق در این مطالعه کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. داده ‎ها از طریق مصاحبه‎ های نیمه ساختاریافته با کاربران و ساکنان محلی، مشاهده، گردآوری و سپس با استفاده از رویکرد تحلیل درون‎متنی، کدگذاری و تفسیر شده‎اند. یافته‎ های این پژوهش با تحلیل 5 شاخص اصلی با 14 زیرشاخص پایداری اجتماعی، نشان داد که هرچند اکوپارک فرحزاد از نظر کالبدی موجب ارتقاء کیفیت بصری و دسترسی به فضای عمومی شده، اما در ابعاد اجتماعی، عملکردی محدود داشته است. ضعف در مشارکت محلی، بی‎ توجهی به هویت فرهنگی محله، توزیع ناعادلانه فرصت‎ های فضایی و اقتصادی، فقدان امنیت روانی و سرزندگی ناپایدار، از جمله چالش‎ های شناسایی شده در این پروژه هستند. نتیجه ‎گیری پژوهش بر ضرورت بازنگری در رویکردهای بازآفرینی منظر شهری و حرکت به سوی مدل‎های زمینه‎ گرا، مشارکت محور و عدالت محور تأکید دارد؛ رویکردی که بتواند ظرفیت‎ های جامعه محلی را به رسمیت شناخته، الگوی قابل تعمیمی برای دیگر فضاهای شهری مشابه ارائه دهد و زمینه‎ ساز شکل‎ گیری فضاهایی پایدار برای همه اقشار جامعه شود.

برنامه های راهبردی فضایی شهری ابزار هدایت و کنترل فعالیت ها، استفاده از فضا، و تمرکز بر زمینه های موضوعی راهبردی در توسعة سکونتگاه های شهری هستند و فرایندی برای دستیابی به اهداف، راهبردها، سیاست ها، و اطمینان از تخصیص منابع و هم سو کردن منافع ذی نفعان در یک محیط تصمیم شهری معرفی می شوند. این پژوهش در یک مسیر توصیفی، تحلیلی، و تجویزی و با ماهیت کاربردی، استقرایی، و آمیخته می تواند در راستای دستیابی به هدف ارائة دستورکارها، زمینه های دستیابی، و الگوی یک سکونتگاه زیست‏ پذیر و سازگار با نیاز کارکنان یک اکوپارک صنعتی (اکوپارک صنعتی فولاد مبارکه) عمل کند. در گام اول با به کارگیری شیوة مشکل یابی کنشگرانه و مقصودمند و هم پوشانی مشکلات و همچنین دو آزمون تجرید تدریجی مشکلات و آزمون حد و مرز و سنجش و تحلیل مشکلات به لحاظ ماهیت و جمعیت بیانیة نهایی مشکلات ارائه می شود. سپس به منظور بهبود سطح زیست پذیری پس از تدوین بیانیة چشم انداز و بیانیة اهداف به تولید بیانیة راهبردها با استفاده از روش SWOT و رتبه بندی آن‏ ها با بهره گیری از روش QSPM پرداخته می‏ شود. در نهایت با تدوین بیانیة سیاست ها، پروگرام ها، و پروژه ها الگوی سکونتگاه سازگار با اکوپارک صنعتی فولاد مبارکه معرفی می شود. طبق این الگو سه محدودة کلی پروژه‏ های مرتبط با تأمین خدمات و نیازها در محدودة توسعة میان‏ افزا و با بهره‏ گیری از زمین‏ های بایر و بلااستفاده، پروژه‏ های مرتبط با کاهش آلودگی‏ های زیست‏ محیطی و ارتقای بهره‏ مندی از ویژگی‏ های طبیعی در محدودة ظرفیت اکولوژیکی، و پروژه‏ های مرتبط با ارتقای سطح کیفی بافت در محدودة اصلاح هستة اولیة شکل‏ گیری مکان‏ یابی می شوند. تقویت سازکار نظارت بر رعایت ضوابط محیط زیست، استقرار سیستم بودجه ریزی عملیاتی، حذف هزینة زمین و افزایش تسهیلات مسکن، گسترش مراکز خدماتی اقامتی، و افزایش سطح دانش و آگاهی و سطح مهارت و میزان انگیزه در نیروی انسانی از جمله مهم ترین پیشنهادها و دگرگونی‏ ها بر اساس نتایج است.

رودخانه ها به دلیل وجود آب، خاک مناسب و پوشش گیاهی غنی از جمله اکوسیستم های طبیعی پایدار به شمار می آیند؛ تفریح و تفرج در حاشیه آنها، از قدیم الایام یکی از تمایلات بشر بوده و هست. لذا اخیرا مسولین کشور به برنامه ریزی و ساماندهی مسیل ها و رود دره ها در قالب تفرجگاه های طبیعی توجه بسیار کرده اند.این تحقیق، تحلیلی بر دو نمونه از تجربیات جهانی موفق در غالب اکوپارک های رودکناری می باشد. در این راستا ضمن معرفی گروه طراحی مربوطه، این دو اکوپارک کناری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته، نکات ویژه برنامه ریزی و طراحی آنها استخراج شده است؛ سپس به بررسی طرح انجام شده یکی از رود دره های تهران به نام گلاب دره - به عنوان یکی از مکانهایی که دارای پتانسیل بالقوه در کشور – می باشد پرداخته شده و در نهایت با مقایسه نکات ویژه، نتیجه مطالعات به صورت الگویی برای برنامه ریزی و طراحی پروژه های مشابه با توجه به فرهنگ و راه حل های بومی طراحی منظر ارایه گردیده است.

تمرکز و ورود بیش از حد مردم به نواحی پیراشهرها، به خصوص کوهستان ها، زمینه تخریب محیط زیست کوهستان را فراهم می کند. بر این اساس، برنامه ریزی و طراحی فضاهای کوهستانی اجتناب ناپذیر است. هدف از پژو هش حاضر سامان دهی و طراحی یک اکوپارک کوهستانی در چارچوب خدمات منظر است تا بتواند بستر مناسبی برای گذراندن اوقات فراغت، توام با ارتقای دانش محیطی کاربران، در کنار حفاظت و بالا بردن کیفیت اکولوژیک منظر فراهم سازد. به این منظور، از چارچوب خدمات منظر برای طراحی اکوپارک کوهستانی در شاداب کوه شهر گراب (لرستان) استفاده شده است. از این رو، بر اساس شاخص های خدمات منظر، نخست به ارزیابی و تحلیل محدوده اقدام شده است. برای تحقق این امر، نقشه محدوده بر اساس عکس های ماهواره ای تهیه شد و سپس اطلاعات میدانی در پارسل های 30*30 متر جمع آوری شد. نتیجه حاصل، با توجه به اصول طراحی اکولوژیک، در راستای اکوپارک تجزیه و تحلیل شده است. ماهیت مداخله در محدوده بر اساس تفاوت بین سطح خدمات ارایه شده و کیفیت قابل ارایه خدمات مشخص شده است. درنهایت، با درنظرگرفتن چالش ها و امکانات محدوده برنامه لازم تدوین و به طراحی اکوپارک اقدام شده است. بررسی میدانی نشان می دهد که ماهیت استفاده از فضا متناسب نیست. این موضوع به افزایش آسیب پذیری در بخش هایی از سایت منجر شده است. طراحی اکوپارک می تواند بارگذاری موجود را در تناسب با محیط سامان دهی کند و تعادل نسبی در رابطه با محیط را بر قرار سازد که، ضمن حفاظت از ارزش های محیطی کوهستان، به نیازهای تفرجی بر اساس اصول طراحی اکولوژیک پاسخ می دهد.

مقدمه: پارک­ها یکی از کاربری­های مؤثر در کیفیت فضایی مناطق شهری و شاخصی برای ارتقای فضای زندگی و توسعة جامعه محسوب می­شوند که از نظر طراحی از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند. بنابراین، در طراحی آنها باید به فکر ایجاد پارک­هایی بود که از کارایی اکولوژیک بالا و بویژه آثار بیوکلیماتیک چشم­گیر برخوردار باشند.هدف: هدف اصلی این پژوهش بررسی عوامل مؤثر در ارتقاء کیفیت زیست­محیطی، ایمنی و بهداشت اکوپارک­های شهرستان دزفول است.روش شناسی: روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده­ها توصیفی-پیمایشی است. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق­ساخته است که روایی آن از طریق روایی محتوایی و پایایی آلفای کرونباخ به میزان بالاتر از 70/0 تأیید شده است. جامعه ی آماری پژوهش را کارشناسان و متخصصان زیست­محیطی و ساکنان شهر دزفول تشکیل می­دهد که تعداد 12 نفر از کارشناسان به شیوه تمام­شمار و 402 نفر از ساکنان با استفاده از فرمول کوکران به شیوه نمونه­گیری خوشه­ای انتخاب شد. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از آزمون رگرسیون گام­به گام در نرم­افزار SPSS انجام شد.قلمرو جغرافیایی: قلمروی جغرافیایی تحقیق حاضر شهر دزفول است.یافته ها: یافته­های این پژوهش نشان داد که رعایت استاندارد های مرتبط با اکوپارک ها به میزان 51 درصد مهم­ترین عامل تأثیرگذاری، و سایر متغیرها به ترتیب مشارکت و نظارت، درمان و علوم پزشکی و سازمان­های مرتبط، عوامل اجتماعی - فرهنگی، عوامل اقتصادی - خدماتی، مدیریت شهری، تبلیغات، شناخت و آگاهی زیست­محیطی، اولویت­های بعدی تأثیرگذاری بر ارتقاء کیفیت زیست­محیطی، ایمنی و بهداشت اکوپارک های شهرستان دزفول می باشند. نتیجه گیری: در طراحی اکوپارک­ شهرستان دزفول لازم است به رعایت استانداردهای مرتبط با اکوپارک­ها پایبند بود و سایر عوامل تأثیرگذار را نیز درنظر داشت.

امروزه به علت پیشرفت های صنعتی و رشد فزاینده محیط های شهری، ایجاد اکوپارک، به عنوان مکانی که بتواند شرایط محیط زیست طبیعی را برای بشر فراهم کند، ضروری است. هدف مطالعه حاضر مکان یابی تطبیقی اکوپارک در سطح شهرستان های اردبیل، مشکین شهر، سرعین، نیر و نمین با استفاده از مدل های تحلیل چندمعیاره است. در راستای رسیدن به اهداف پژوهش، ابتدا چهار معیار و 15 زیرمعیار به عنوان عوامل مؤثر بر مکان یابی اکوپارک شناسایی شدند. سپس برای وزن دهی عوامل، از روش فرایند تحلیل شبکه ای (ANP) و برای تحلیل مدل نهایی از روش میانگین گیری وزن دار ترتیبی (OWA) به عنوان یکی از روش های تصمیم گیری چندمعیاره استفاده شد. نتایج حاصل از وزن دهی معیارها نشان داد که معیار فاصله از رودخانه ها بیشترین مقدار ضریب وزنی را به خود اختصاص داده است. برای انتخاب مکان مناسب اکوپارک، محدوده مورد مطالعه به چهار گروه از توان بالا تا فاقد توان طبقه بندی شد که 130815 هکتار از مساحت محدوده در طبقه با توان زیاد و 167213 هکتار در طبقه با توان متوسط قرار دارد. مناطقی که به عنوان نقاط با توان بالا جهت ایجاد اکو پارک شناسایی شدند، به طور عمده در کاربری های جنگل، مراتع متوسط و باغات قرار دارند. این مناطق، بیشتر در نزدیکی یکی از رودخانه های دائمی و بزرگ استان قرار گرفته اند. با توجه به نتایج مطالعه، بخش های جنوبی مشکین شهر و شمال کوه سبلان به علت وجود جاذبه های متنوع طبیعی و انسانی و داشتن محیط بکر به عنوان مناسب ترین مکان جهت ایجاد اکوپارک انتخاب شد.