مردم از دوره جاهلی با غزل آشنا بوده اند و در این زمینه اشعار زیبایی از خود بر جای گذاشته اند. غزل در دوره جاهلی وسیله بود نه هدف و جنبه مادی داشت اما غزل در دوره اسلامی مستقل شد و مانند دوره قبل وسیله نبود بلکه هدف و غایت بود. دین جدید و قرآن همانگونه که چیزهای بسیاری را تحت تاثیر قرار داد، بر شعر نیز تاثیر گذاشت. شعر، در این دوره، رنگ عفت و پاکی به خود گرفت. و به دو گرایش بادیه نشینی و شهرنشینی تقسیم شد، غزل در گرایش اول غزلی عفیف و پاک بود و بیشتر در میان مردم چادرنشین که زندگی فقیرانه داشتند رایج بود. فقر و تهیدستی و محرومیت دست به دست هم دادند و روان و زبان مردم را تزکیه گرداند. اما غزل شهرنشینی بیشتر در شهرها بود؛ آنجا که مردم زندگی مرفه و آسوده ای داشتند. از معروفترین شاعران غزل سرا «قیس بن الملوح (مجنون) و جمیل بثنیه و کثیر عزه و عروه و توبه»  را می توان نام برد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

کان الغزل العذری حیا فی العصر العباسی رغم وجود الشعراء الذین ارتفعوا عن الحس المادی وعاشوا فی حبهم معیشة طاهرة نقیة وعلی رأسهم محمد بن داود الإصفهانی المعروف بالظاهری. فهو نتاج تربیة إسلامیة صافیة امتزجت فیه التعالیم الدینیة بروح إنسانیة فنتجت عنها هذه العفة و"النیرفانا" من أهم میزاته ویمثل انعطافا واضحا فی تیار الشعر العربی، لأنه وضع غرضا شعریا متمیزا وکان حافظا لأسالیب الشعر الموروثة، کما تأثر بالحضارة الإسلامیة والثقافات الأخری آنذاک.سعت هذه الدراسة أن تبرز بعض معالم التربیة الروحیة المشترکة عند البوذیة والإسلام وأهمیة الحیاة الروحیة ومکانتها عند الدیانتین، وتدور حول وسائل العملیة لتحقیقها ثم أسالیبها لتجرد النفس عن رغباتها وتحقیق الوصول إلی الذات الإلهیة. ومن أهم عناصرها الموت، الألم، تعطیل الإرادة، الصراع النفسی والمازوشیة.هذا والمنهج الذی التزمناه فی بحثنا توصیفیا تحلیلیا ویعتمد علی مناهج الداراسات الحدیثة فی النقد النفسی الحدیث ویمکن معرفة الأجواء الأدبیة المسیطرة علی العصر العباسی من خلال النقد النفسی لأشعار الإصفهانی کما سلکنا فی هذا البحث مسلک النقد والتفنید. إذن دراسة دقیقة لأشعاره توضح قیمة هذا الشعر من الناحیة الفنیة واتجاهه العفیف فی معالجة هذا الجانب الشعری المتمیز.

من ملامح تاریخ الأدب الأندلسی کثرة الشاعرات المجیدات فی القریض وتسبّب هذا أن قدرا کبیرا من الشعر الأندلسی یختصّ بهنّ. دراسة هذا الأدب تکشف عن المیزات الأصلیة لهذه التجربة الشعریة وما یعود إلی خصائص هؤلاء الشاعرات وإخراجهنّ المعانی القدیمة بصیاغة جدیدة تختلف عن المعانی السائدة فی الشعر التقلیدی والّتی أدّت إلی النهضة الأدبیة.هذا والمنهج المتّبع فی دراستنا هذه هو المنهج التوصیفی- التحلیلی وهو یعتمد علی مناهج الداراسات الحدیثة فی النقد النفسی الحدیث، لکی نتعرّف الأجواء الأدبیة المسیطرة علی هذا العصر والبواعث النفسیة المؤثرة علی الشاعرات وعلی تجربتهنّ الشعریة.ونستنتج من القراءة السیکولوجیة والنقدیة النفسیة الحدیثة لغزل الشاعرات الأندلسی أنّه مرآة لمنازعهن النّفسیة وقد تضمّن سماتٍ من المعانی والخیال النابعَین من البواعث الباطنیة. ومواقفهنّ تعود إلی الإزدواجیة الذاتیة. وقد تبلورت هذا الغزل فی اتجاهین متعارضین؛ أولاً الاتجاه المحافظ (العذری) مرتبطاً بالنظرة الإسلامیة ومن أهم عناصره: "الوجع العشقی والانشطار الداخلی" و "الکبت"، و "النوستالجیا"، و "تعطیل الإرادة"، و "النرفانا"، و "المازوشیة"؛ ثانیاً الاتجاه غیر المحافظ (الإباحی) متأثرا بظروف المجتمع ومن أهم عناصره: "الجنسیة المثلیة" أو "الغزل المؤنث"، "الصراحة والجرأة فی التعبیر"، "التهتّک والمجاهرة باللّذات".

تشمل آراء أفلاطون الفلسفیة على أهم المخاوف الإنسانیة؛ والحب هو أحد المفاهیم التی تطرّق إلیها. تطرّق أفلاطون إلى مفهوم العشق فی کل من فیدروس، الجمهوریة وبشکل أخصّ فی المأدبة. المأدبة هی عبارة عن سرد لحوارات الأثینیین الستة (ومن بینهم سقراط) فیما یتعلق بالحب، وأفلاطون هو راویها. إن البحث الراهن، یقوم، وفقاً للمنهج التحلیلی المقارن، على محاولة بحث مفهوم الحب فی دیوان الشاعر العاشق العذری جمیل بن معمر وفقاً للآراء المطروحة فی المأدبة وعلى وجه الخصوص آراء سقراط. وکان مما توصّل إلیه هذا البحث أنه یمکن ملاحظة بعض جوانب الآراء المطروحة فی المأدبة، وبالتحدید آراء سقراط، فی قصائد الحب عند جمیل بن معمر ونظرته للحب، ویمکن مشاهدة هذه الجوانب فی محاور ماهیة الحب الوسطیة، والنصف المفقود، والخلود، والشجاعة والفضیلة. ولعلّ الخلاف الأکثر أهمیةً یتجلّى فی رأی کلا العملین الأدبیین بالحب، فسقراط یرى أن فضیلة الحبّ تتضمن وظیفة اجتماعیة وتؤدی إلى صلاح المجتمع، فی حین إن أشعار جمیل لا تأخذ بهذا الرأی، کما نلاحظ وجود نوع خاصٍ من حب الشیوخ للصِّبیة فی المأدبة وهو موضوع لا یُلحَظ أبداً فی أشعار جمیل الغزلیة.

ترجمه همچون ابزاری برای ایجاد ارتباط فرهنگی میان اقوام، همواره مورد توجه مطالعات ترجمه قرار گرفته است. به عبارت دیگر مطالعات ترجمه به مثابه ابزاری برای بررسی نقش متن ترجمه شده، به عنوان اثری مستقل در تعاملات فرهنگی به کار می آید. پژوهش حاضر بر آن است با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی به بررسی چگونگی برگردان فرهنگ عامه بر اساس تقسیم بندی میشل بالار (حفظ غرابت و منطبق سازی) در ترجمه بپردازد. سه نمایشنامه از آثار توفیق الحکیم؛ نویسنده برجسته مصری با عنوان «الحب العذری»، «الشمس و القمر»، «صاحبة الجلالة» انتخاب شده است. نویسنده در این نمایشنامه ها با کاربست سبک نمایشنامه های غربی و بومی سازی آنها به دنبال انسان سازی در دوره معاصر است. داده های مقاله بر اساس اصول ترجمه پژوهی و تحلیل مقابله ای تقسیم بندی و راهکارهای مورد استفاده و معادل ها از نظر معنایی و منظورشناختی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده نشان می دهد لایه های فرهنگی (نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم) تا حدود زیادی به درستی و با مانوس ترین واژگان و عبارات به زبان مقصد برگردان شده است. در نمونه های بسیاری مترجمان توانسته اند از مرز معنای اولیه واژگان گذشته و معنا را به درستی منتقل سازند. مترجمان از روش هایی همچون ترجمه ناگفته ها، ترجمه به معادل نزدیک، ترجمه خلاقانه شیوه های بیانی، جایگزینی و یا ترجمه اصطلاح به اصطلاح بهره گرفته ا ند.

السید محمود محمد الموسوی الملقب بمحمود مناف من الشعراء المعاصرین المغمورین فی عالم الادب العربی، وهو رغم براعته وعبقریته فی إنشاد القصاید الکثیره فی حقل الدین، والعقیده، والحکمه، والملحمه الحسینیه والشعر السیاسی والاجتماعی، الغزل العذری، والغزل العرفانی، المدح النبوی، ومدح الإمام المهدی (عج)، لا یزال مجهولا ومغمورا فی الاوساط الادبیه والنقدیه وبقی شعره بعیدا عن البحوث التی تکشف النقاب عن جمال اسلوبه الشعری إلا ما ندر. تهدف هذه المقاله التی اعتمدت فی خطتها علی المنهج الوصفی التحلیلی الإحصایی، إلی دراسه اسلوبیه لإحدی قصایده العقایدیه تحت عنوان «اضحت دیار الماردین طلولا» وتکون فکرتها مناظره الإمام الحسن بن علی (ع) مع معاویه بن ابی سفیان واصحابه. تبنی الدراسه فی هذه المقاله علی المستویات الثلاثه للاسلوبیه: المستوی الفکری، والمستوی الادبی والمستوی اللغوی. ففی المستوی الفکری نبین فکره القصیده وما جری خلال مجادله ومناظره الإمام الحسن (ع) مع معاویه واصحابه. وفی المستوی الادبی نتقصی الاسالیب البیانیه الشایعه فی هذه القصیده، وضمن المستوی اللغوی، نرکز علی دراسه الاصوات والحروف المستخدمه فی القصیده، ثم نتطرق إلی کیفیه استخدام الکلمات والجمل. ومن النتایج التی توصلت هذه الدراسه إلیها ان الشاعر صادق فی عاطفته، فهو استخدم البحر الکامل الذی یعد من اصلح البحور لإبراز العواطف البسیطه غیر المعقده کالغضب والفرح والفخر. وکذلک توصلنا إلی ان نسبه حروف المجهوره الشدیده اکثر من المهموسه والرخوه وهذا یناسب الجو العام للقصیده، إذ إنها تعبر عن شده غضبه علی السیاسه الامویه. اما فی المستوی الادبی فوجدنا الشاعر انه وظف التشبیه والاستعاره فی اغلبیه الاستعمالات لهدف تشویه وتقبیح السیاسه الامویه ومدح آل البیت (ع) ونسبه التشبیهات البلاغیه اکثر من بقیه التشبیهات. واما بالنسبه إلی الجملات فإنه یکثر من الجمل القصیره والجمله الفعلیه فی هذه القصیده اکثر من الجمله الإسمیه.