ابن فرا حنبلی از فقهای بزرگ اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری است که نقش مهمی در گسترش مکتب فقهی حنبلی داشته است. آنچه از او به جای مانده او را یک متشرع سنی مذهب متعصب نشان می دهد. ابن فرا در الاحکام السلطانیه که کتابی فقهی سیاسی به شمار می رود، می کوشد تا به توجیه فقهی نظریه استیلا در سیاست بپردازد و در این راه از هیچ کوششی فروگذار نمی کند. به راستی او را می توان یکی از مهم ترین اندیشمندان نظریه تغلب و استیلا در میان اهل سنت دانست. با این حال هیچ نگاشته ای از وی به فارسی ترجمه نشده و کار مستقلی نیز در مورد او وجود ندارد. مقاله حاضر می کوشد با بررسی وجوه مختلف تفکرات ابن فرا، تصویری اجمالی از اندیشه سیاسی وی ارائه دهد.

در منابع معتبر فقهی، مباحث جالب و مهمی در مفهوم و قلمرو غصب مطرح شده که برخی از آنها وارد قانون مدنی گردیده است لیکن قسمتی از این مباحث در قانون مدنی، مدون نشده ولی در سکوت قانون، می توان از منابع فقهی و این مباحث بهره جست. به عنوان نمونه اینکه، آیا برای تحقق غصب، صرف اثبات ید بر مال دیگری کافی است یا این ثبات ید برای همراه با ازاله ید مالک باشد؟ آیا حقوق معنوی (فکری) نیز قابل غصب است؟ در مورد مال، آیا فقط عین مال قابل غصب است یا غصب در مورد منافع هم تحقق می یابد؟ آیا غصب مال مشاع توسط یکی از شرکا، امکان پذیر است؟ در این تحقیق، ضمن بیان مفهوم و قلمرو غصب، پاسخ سوالات مذکور داده خواهد شد.

صفویان از زاویه های مختلف در تاریخ تحولات سیاسی ایران دارای اهمیت هستند. در میان همه موضوعات مربوط به تأسیس و تثبیت دولت صفوی، چرخش گفتمانی متأخر بر تشکیل این دولت در ایران اهمیت زیادی دارد. این چرخش گفتمانی به یک-باره شکل نگرفت و مجموعه ای از زمینه ها و نیز اقدامات پادشاهان صفوی در صورت بندی و تثبیت گفتمان سیاسی و هویتی این حکومت نقش داشت. سؤال این مقاله این است که دولت صفوی برای تثبیت گفتمان خود کدام راهبرد ها را به کار بست؟ یافته های تحقیق نشان می دهد صفویان برای استیلای گفتمان خود از دو چهره انضباطی(ماکروفیزیک) و نیز چهره خرد قدرت (میکروفیزیک) بهره گرفتند و به تدریج، قدرت دولت صفویان از ماهیت کاملاً سخت و مادی فاصله گرفته و جنبه فرهنگی، معنوی و نرم بیشتر مورد توجه آنان قرار گرفت. از میان شاهان صفوی، شاه اسماعیل را باید نماینده چهره سخت قدرت و شاه طهماسب را باید مبدع استفاده از چهره نرم قدرت برای تثبیت گفتمان سیاسی صفویه دانست. روش این پژوهش تحلیل گفتمان است.

این پژوهش در صدد یافتن پاسخی برای این سوال است که «سازمان های اطلاعاتی» از طریق چه مکانیسمی بر «ثبات سیاسی» تاثیر گذاشته و مانع بی ثباتی سیاسی می شوند؟ نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که تاثیر سازمان های اطلاعاتی به عنوان «متغیر مستقل» بر ثبات سیاسی به عنوان «متغیر وابسته»، در نحوه تعامل آنها با «متغیرهای واسطه ای» چون محرومیت نسبی، فرصت های سیاسی، عوامل خارجی، آنومی سیاسی، مشروعیت، تنوع قومی و مذهبی، دموکراسی، جنبش های اجتماعی، فرهنگ سیاسی و مشکلات اقتصادی بروز و ظهور می یابد. در پایان بهترین راهبرد سازمان های اطلاعاتی برای ایجاد و حفظ ثبات سیاسی، تمرکز بر «اقدام شناختی» به جای «اقدام پنهان» و «مشارکت در فرآیند سیاست گذاری» به جای «ایفای نقش هشداردهنده» معرفی شده است.

با شروع قرن 19، انگلستان وارد دوران انتقالی گردید. جامعه شناسان معتقدند که در هر دوره انتقالی، طبقه حاکم سعی بر این دارد تا ارزش های خود را تثبیت نماید، در عین حال مقاومت هایی در برابر این ارزش های جدید رخ می نمایند. در ادبیات قرن 19 انگلیس، هم پیدایش ارزش های جدید و هم مقاومت در برابر آنها به تصویر کشیده می شود. رمان های تامس هاردی به طور کلی، و زیر درخت راج به طور خاص، از این قاعده مستثنی نمی باشند. در این مقاله رمان زیر درخت راج از این منظر بررسی می شود. بسیاری از منتقدان هاردی معتقدند که شخصیت های جدید خلق شده در آثارش با ایدئولوژی های جدید، نشان می دهند که هاردی تلاش دارد با گفتمان های ایدئولوژیک طبقه متوسط و باورهای آنها مخالفت ورزد. اما با توجه به تئوری لوئی آلتوسر در مورد دستگاه های ایدئولوژیک حکومتی و نظریه استیلای گرامشی، می توان هاردی را نمونه راستین جامعه خود و تابع ایدئولوژی های طبقه متوسط (حاکم) جامعه نامید که سعی بر این دارد تا با به تصویر کشیدن شخصیت هایی که در مسیر گفتمان های ایدئولوژیک جاری جامعه خود گام بر می دارند، بنیان جامعه خویش را استحکام بخشد. بنابراین، این مطالعه تلاش دارد با پرداختن به زوایای مختلف این رمان، دریابد که تفکرات لوئی آلتوسر چگونه می تواند به شناخت هاردی، شخصیت هایش و عصری که وی در آن زیست و نویسندگی کرد، کمک نماید.

تحلیل شبکه ای قدرت در بیان میشل فوکو با عنوان حلقه های تور قدرت و رابطه ی میان دانش و قدرت، ریشه در دوره ی تبارشناسی اندیشه ی او دارد که به بررسی روابط بین اجزا و گزاره های برسازنده ی یک گفتمان می پردازد و این پرسش را مطرح می سازد که چگونه، در چه شرایطی و در قالب چه شکل هایی، چیزی مانند سوژه می تواند در نظم سخن ها ظاهر شود؟ مقاله ی پیش رو بر آن است که به بررسی روابط گفتمانی نمایش-نامه ی «تنها راه ممکن»، نوشته ی محمد یعقوبی بپردازد. در این نوع تحلیل که در سطح خرد مطرح می شود، فوکو برای بررسی هر نظام گفتمانی چند نکته بیان نموده است که باید مورد توجه قرار گیرد: اول، نظام تفاوت گذاری هاست که امکان کنش/برکنش دیگران را فراهم می سازد. دوم، نوع اهدافی است که کنش گر دنبال می کند. سوم، وجه های ابزاری است که از طریق اثرهای گفتار، سلاح، نظام های مراقبت و غیره به کار می رود. چهارم، شکل های نهادینه سازی و پنجم، درجات عقلانی سازی است که درون هر گفتمان شکل می گیرد، سازمان می یابد و از رویه های سازگار با موقعیت برخوردار می شود. در تحلیلی که از اثر یعقوبی صورت پذیرفته است، از سویی، علاوه بر در نظر گرفتن راه کارهای پیشنهادی فوکو، به رابطه ی ابژه و سوژه ی ایجاد شده درون گفتمان، نظام استیلا و سلطه و شکل گیری روابط قدرت توجه شده و از سوی دیگر، دسترسی به منابع دانش/قدرت و رابطه ی قدرت با دانش مورد توجه قرار گرفته است.

مفهوم گفتمان امروزه در بسیاری از رشته ها و رهیافت ها از زبان شناسی گرفته تا ادبیات، فلسفه و علوم اجتماعی و سیاسی مورد استفاده قرار می گیرد. نظریه گفتمان یکی از نظریات جدید و تاثیرگذار در عرصه علوم سیاسی است. جامعه شناسان و علمای سیاست طی دهه های اخیر به شکل گسترده ای از این نظریه در تحلیل پدیده ها و ساختارهای اجتماعی و سیاسی بهره برده اند. از این رو، می توان آن را یکی از نظریات غالب در حوزه روش شناسی در «عصر فرامدرن» به حساب آورد. بدین جهت، شناخت پدیدارشناسانه این نظریه و پرداختن به زوایای مختلف آن می تواند ما را در فهم بهتر تحلیل های گفتمانی پدیده های سیاسی و اجتماعی یاری نماید. نوشتار حاضر درصدد است تا به بررسی پیشینه تاریخی، آبشخورهای فکری، مبانی معرفتی این نظریه، قدرت و توانمندی آن در تحلیل پدیده های سیاسی و اجتماعی و نیز نقدهای وارد برآن بپردازد.

توسعه روز افزون جوامع شهری و محدودیت های ناشی از اراضی مسکونی موجب شده تا در برخی موارد ارزش فضا و قرار املاک از سطح زمین بیشتر شود. همین موضوع سبب افزایش تقابل بین مالکیت فردی با مالکیت عمومی شده است. بررسی و تحلیل مبانی مالکیت فضا و قرار می تواند تا حد قابل توجهی کشمکش بین مالکین و متولیان امور شهری را کاهش دهد. نتایج حاصل از مقایسه مبانی این نوع مالکیت در حقوق اسلام، قوانین موضوعه ایران و نظام حقوقی مالکیت در کشورهای فرانسه، انگلیس، آلمان، سوییس و مصر گویای آن است که بر اساس نظام های حقوقی مورد بحث، قواعد تسلیط، احترام، تبعیت، ید و لاضرر مهم ترین مبانی مالکیت فضا و قرار است، از این رو مالک زمین بر فضا و قرار نیز استیلا داشته و این استیلا باید مورد احترام واقع شود، چرا که فضا و قرار از ملحقات و تبعات زمین است و هر شخصی مانع تصرفات قانونی مالک شود به دلیل ورود ضرر، مسوول جبران خسارات خواهد بود.

درهمه تاریخ ایران بعد از اسلام، دوره حاکمیت و استیلا سلسله صفویه، از جهاتی، از جمله؛ احیا حاکمیت ملی، رشد و رونق تجارت، اثر بخشی در مبادلات بین المللی، استقلال مذهبی از سایر دول مسلمان غیر ایرانی، یکپارچگی و وحدت در ساختار سیاسی، هدفمندی فعالیت های رو به رشد اقتصادی، تامین امنیت عمومی و طولانی بودن دوره حاکمیت از مهمترین دوره های تاریخ ایران بعد ازاسلام است. جدا از عواملی که برآیند کلی آنها، شکل گیری، استقرار و استمرار سلسه صفویه را سبب شد، عوامل پیدا و پنهان بسیاری هم به دفعات، استقلال و استیلا صفویان را تا سر حد نابودی پیش برد که از میان مرگ زود رس شاهان، قدرت گیری و سهم خواهی روزافزون قزلباش ها و قبایل و قوای وابسته به آنها، سوء مدیریت و فقدان اقتدار دربار و دستگاه حاکمه، توسعه طلبی ارضی و چشم داشت های غیر متعارف کشور های رقیب از جمله عثمانی و ازبک ها و بعضی دول اروپایی و مداخله نهاد های رقیب قدرت در داخل، همگی عواملی بودند که در مراحلی بعضا حاد، سقوط صفویان را امکان داده و در نهایت برایند مجموعه آن عوامل این نابودی را مسجل و مسلم کرد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش طرح و تدوین شده است که عوامل بازدارنده اضمحلال صفویان که از دیگر سو علل استمرار و استیلا آنها نیز بوده است کدامند؟ و این عوامل چه سر منشاء و مسببی داشته اند؟ و رویکرد شاه عباس اول، بعنوان شاخص ترین شاه این سلسله،خاصه عقلانیت و خردورزی او چه پیامد و نتایجی در روند استمرار یا اضمحلال این سلسله داشته است؟ به حتم نوع نگاه، رویکرد و رویه پادشاه مذکور در این فرایند، خاصه در چند مورد مشخص، یک عامل استراتژیک و اثر بخش بوده و شناخت و فهم زوایا و تبعات و پیامد های آن قابل استقراء، استدلال و استفهام است.