یکی از مباحث عمده در نشانه شناسی اجتماعی و فرهنگی مساله هنجارها و رمزگان های نشانه ای است. فرد با رمزگان های نشانه ای که تولید می کند، خود را در جامعه ای که به آن تعلق دارد تعریف می کند. در واقع، رمزگان های نشانه ای صادر شده از طرف فرد (چه رمزگان های نشانه ای زبانی، پوششی، رفتاری و ...) نه تنها او را به شکل ایجابی تعریف می کند، به این معنی که تعلق او را به طبقه مشخص اجتماعی بیان می نماید، از طرف دیگر او را به شکل سلبی نیز معرفی می کند، چرا که عدم تعلق او را به طبقات اجتماعی دیگر نیز تثبیت می کند. در این مقاله و بر اساس رمزگان های نشانه ای تولید شده توسط فرد ابتدا دو گونه هنجار عینی و ارزشی از یکدیگر تشخیص داده خواهند شد. سپس به دو نیروی مرکز مدار و مرکزگریز رمزگان های نشانه ای که یا به وحدت رمزگان ها و یا به جدایی آنها می انجامد اشاره خواهد شد. در ادامه، دو پدیده امنیت و عدم امنیت نشانه ای با توجه به دو هنجار عینی و ارزشی تعریف خواهند شد و در نهایت به بررسی پدیده های سکوت، بیش تصحیحی، تلافی و سردرگمی نشانه ای، به عنوان پدیده هایی که در عکس العمل در مقابل عدم امنیت نشانه ای مطرح می شوند خواهیم پرداخت. بدیهی است برای هرچه قابل فهم نمودن این اصطلاحات مثال های گوناگونی از حوزه های متفاوت خصوصا از حوزه ادبی آورده خواهد شد.

این مقاله به بحث درباره یکی از روشهای نقد ادبی تحت عنوان معناشناسی می پردازد. ابتدا تفاوت میان معناشناسی و نشانه شناسی را باز نموده سپس کوچکترین عناصر روایی را مورد بحث قرار خواهیم داد. در این راستا برنامه های روایتی پایه نیز تشریح خواهد شد و سپس در یک نظرگاه کلی طرح روایت کلی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

واژه نشانه و دانش نشانه شناسی امروزه از مباحث مهم در عرصه روانشناسی اجتماعی، زبانشناسی و ادبیات به شمار می آیند که چارلز سندرس پیرس و فردینان دو سوسور در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در آثار خود به کار بردند و در مورد آن به بحث و بررسی پرداختند و سپس ژاک دریدا، فیلسوف فرانسوی، به دیدگاههای آنان انتقاداتی وارد کرد. مقاله حاضر سر آن ندارد که همه این نظریات را نقد و بررسی کند بلکه درصدد است روشن سازد که چگونه از دانش نشانه ها می توان در نقد و سبک شناسی ادبی بهره گرفت و سؤال اساسی مقاله این است که چگونه می توان با شناخت نشانه ها به تحقیق و بخش بندی آثار ادبی پرداخت و چگونه ممکن است به ارزشیابی و کاربرد نشانه ها در متون ادبی دست یافت.

نشانه شناسی، علم مطالعه نظام های نشانه ای (زبان، رمزگان، و...)، فرایندهای تاویلی و ابزاری پژوهشی برای فهم حقیقت پنهان در پس علائم، رموز و نشانه ها و نمادهای فرهنگی است. در عرصه پژوهش های سیاسی، این علم به بررسی ماهیت ارجاعی گزاره های سیاسی و نسبت این گزاره ها با حقیقت می پردازد. به بیان دیگر، یک نشانه شناس سیاسی با تمرکز بر کارکرد نشانه ها، به بحث در مورد تولید معنا و چگونگی معنادار شدن زیست جهان سیاسی آدمیان توسط نظام آنان (نشانه ها) می پردازد. از این منظر، تردیدی نیست که پدیده های سیاسی به تنهایی معنا پیدا نمی کنند، بلکه در درون شبکه ای از معانی جای دارند و دارای چهارچوب فرهنگی هستند. نشانه شناسی با مطالعه این چهارچوب و زمینه فرهنگی، به مطالعه سیاست یاری می رساند.

هدف: پاسخگویی به این سوال است که آیا الگوی اف. ار. بی. آر. دارای ساختاری نشانه شناسی است؟ آیا می توان الگوی اف. آر. بی. آر. را بر اساس نشانه شناسی بررسی نمود؟ روش: روش پژوهش تحلیل مفهومی است. بررسی تطبیقی بین مفاهیم الگوهای دو نظریه پرداز نشانه شناسی، "سوسور" و "پیرس" با موجودیت ها و روابط الگوی اف. آر. بی. آر. انجام شده است. یافته ها: بررسی اصول دو الگوی سوسور و پیرس در اف. آر. بی. آر. نشان داد که می توان موجودیت اثر و برداشت را یک نشانه در نظر گرفت که بر اساس الگوی دوجهی سوسور دارای دو جنبه، محتوی ذهنی به عنوان دال و محتوی مفهومی به عنوان مدلول هستند که در کنار هم نشانه را به وجود می آورند. اثر به عنوان یک نشانه می تواند بر دیگر نشانه ها تاثیرگذار بوده و معنای جدیدی تولید نماید. نتیجه گیری: نتایج نشان داد موجودیت های اف. آر. بی. آر. در الگوی سه وجهی پیرس نیز قابلیت تطبیق دارند. زمانی که فرد ایده های ذهنی خود را به نمایش می گذارد اثر خلق می شود. اثرخلق شده در مواجه با افراد مختلف، برداشت های متفاوتی را به وجود می آورد. موجودیت برداشت زمانی که در محمل های مختلفی ارائه می شود به صورت مدارک در مکان های مختلفی نگهدای می شود.

تحقیق حاضر سعی در تعریف زبان وبیان در محصولات تولید شده توسط هنرمندان و صنعتگران با کمک ابزار های نشانه شناسی و تکنولوژی فنی پیشرفته دارد در این راستا به چگونگی کاربرد این زبان در مراحل طراحی محصول اشاره نموده است. در ابتدا کلیاتی در مورد نظریات نشانه شناسی از نشانه شناسان بنام پیرس و سوسور مطرح نموده و سپس به نشانه شناسی در طراحی محصول پرداخته است و اینکه چگونه این عناصر جهت فهم جنبه هایی از ارتباطات در تولید محصول استفاده می شود. و با ذکر چند محصول صنعتی و انطباق عناصر نشانه شناختی با خواص آن محصولات، ارتباط اجتناب ناپذیر آنها را با نشانه شناسی بیان داشته است. سپس به زبان محصولات و اینکه چطور می توانند هویت و ساختار خود را از طریق مواد اولیه، فرم، ساختار و بافت به اجتماع تفهیم نمایند پرداخته می شود. زیبایی شناسی در واقع مطالعه تاثیر گشتالت محصول بر احساس انسان و شامل این است که چطور مردم قسمت یا تمامی محصولات را می خوانند و می فهمند. با این ملاحظه کاربر در محصول آنچه را که می بیند، می بوید، می چشد، می شنود و حس می کند، مربوط به گشتالت، نشانه های محصول و علم نشانه شناسی است.

تجلی شعرکودک، همچون هنر شعر حوزه بزرگسال، در زبان و ساختار خاص آن است، اما تمایز شعر کودک، از شعر بزرگسال، در ضرباهنگ و موسیقی سرشار همراه با ریتم تند زبان، استفاده از دست مایه های زبانی نشاط انگیز، کنش تصویری بالا، بیرونی بودن زبان، استفاده از مکان و محیط بیرونی در شخصیت پردازی مطلق، یک پارچگی و عدم فاصله گذاری و حذف در خط روایی شعر، تک آوایی بودن زبان شعری در محور عمودی، کوتاهی و مقطوع بودن زبان در محور افقی، ترجیح زبان بر پیام، از نشانه های مربوط به حوزه تفکیک شده شعر کودک است. غنای موسیقیایی شعر کودک بسیار پیچیده و دشوارتر از کاربرد صحیح دیگر عناصر زبانی است، چراکه استخدام درست و آگاهانه عناصر موسیقیایی در شعرکودک نیازمند دقت، حوصله و از همه مهمتر تسلط و درک درست از زبان کودکانه می باشد. این مقاله در خدمت تشریح و بازکردن مهمترین نشانه (ویژگی) های زبانی شعر کودک قرار گرفته است.

نشانه شناسی اجتماعی شاخه ای از نشانه شناسی است که به بررسی نهادها و نشانه ها در قالب جامعه و در متن فرهنگ می پردازد. منظومه لیلی و مجنون نظامی که از مهم ترین آثار غنائی ادب فارسی محسوب می شود، روایتگر داستانی از فرهنگ و نظام قبیله­ای عرب است. در این پژوهش که به بررسی نشانه ­شناختی اجتماعی شخصیت مجنون پرداخته می­شود، نگارندگان تلاش می­ کنند ویژگی­های اخلاقی و رفتاری مجنون را در بافت فرهنگی و موقعیتی جامعه عرب با بررسی دال­ها و مدلول­ها، مورد مطالعه قرار دهند. منظومه لیلی و مجنون از منظر نشانه­شناختی و از جنبۀ اجتماعی مورد تحلیل و واکاوی قرار می ­گیرد و به مقوله هایی پرداخته می­ شود که جلوه­های نشانه­شناسی شواهد آن هستند. مجنون یک شخصیت اجتماعی و فرهنگی است؛ بنابراین پردازش شخصیت او مستلزم توجه به نقش فرهنگ است. این شخصیت از لحاظ اجتماعی ویژگی های خاص و منحصربه فردی دارد و اساساً درگیر یک نوع دیوانگی و نابهنجاری اجتماعی است. مواجهۀ مجنون با پدیده های مختلف نظیر مرگ یا عادات خاصی مانند غذا خوردن و به طورکلی سبک زندگی او، ویژگی های نشانه ای خاصی را می آفریند و همواره بعد اجتماعی شخصیت قهرمان در داستان های مختلف می تواند تأثیرپذیر و تأثیرگذار از فرهنگ یک جامعه باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.