هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل کلیدی موفقیت موک ها در آموزش و ارائه الگوی جاری عوامل موثر بر موفقیت آنها می باشد. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتزپژوهی است. جامعه پژوهش کلیه مقالاتی هستند (374 مقاله) که از سال 2010 تا 2018 در مورد موک ها در پایگاه های تخصصی و علمی ارائه شده اند. نمونه پژوهش 47 مقاله است که این تعداد بر اساس پایش موضوعی، اشباع نظری داده ها و به صورت هدفمند انتخاب شده اند. داده های پژوهش از تحلیل کیفی اسناد مورد مطالعه، گردآوری شده اند. با تجزیه و تحلیل داده ها، عوامل کلیدی موفقیت دوره های آموزشی موک در 5 بعد، 15 عامل و 46 مقوله شامل بعد تعامل (ارتباطات متنوع، مدیریت بحث و ویژگی ارتباطات)؛ بعد مشارکت (انگیزش، آموزش متنوع، تسهیلات و ویژگی دوره)؛ بعد سیستم مدیریت (مدیریت یادگیری و مدیریت محتوا)، بعد استاندارپذیری (صحت و اصالت، پشتیبانی و طراحی ساختار) و بعد زمینه ای (نگرش اجتماعی، مهارت و فناوری)، طبقه بندی شدند. نتایج نشان داد برای ایجاد دوره های اثرگذار موک باید زمینه تعاملات و مشارکت فراگیران را مهیا ساخت، سیستم های مدیریت مناسب را طراحی؛ به استانداردهای موجود توجه و زمینه نگرش مثبت به اینگونه آموزش ها را در بین موسسات آموزشی و آحاد جامعه فراهم آورند.

هدف عوامل مختلف در استفاده از موک باید مورد توجه قرار گیرد تا در این راستا ارایه دهندگان موک بتوانند با توجه به اهمیت و ضرورت ارتقای بسترهای ارایه دهنده موک ها به تمام عوامل اشاره شده، توجهات کافی مبذول داشته باشند. بنابراین هدف مطالعه حاضر بررسی عوامل موثر در استفاده از موک از دیدگاه فراگیران آرموک است. روش ها این مطالعه از نوع کاربردی بود که با استفاده از روش پیمایشی انجام گردید. طی آن کلیه فراگیران آرموک به روش هدفمند طی یک دوره 3 ماهه (اردیبهشت، خرداد، تیر) در سال 1396 توسط پرسشنامه محقق ساخته به صورت الکترونیک از طریق گوگل داکس مورد بررسی قرار گرفتند. تعداد کل نمونه مورد بررسی بعد از تکمیل پرسشنامه 26 نفر بود. داده های به دست آمده بعد از ورود به نرم افزار آماری Excell با استفاده از آمارهای توصیفی مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج در مجموع نتایج یافته ها حاکی از آن بود که عامل " دانش نظری من افزایش یافته است " به عنوان مهم ترین نتایج تاثیرات شرکت در آرموک شناخته شد. بیش از نصف فراگیران از موک انصراف داده بودند. «کمبود وقت» به عنوان مهم ترین دلیل انصراف از دوره یا تکمیل نکردن دوره شناخته شد. عامل «به رسمیت شناختن رسمی موفقیت و توسعه حرفه ای» به عنوان مهم ترین عامل ارتقای تکمیل دوره از نظر فراگیران اعلام گردید. نتیجه گیری به منظور ارتقای بسترهای ارایه دهنده موک ها، برنامه ریزان و سیاست گذاران، مدیران ارشد حوزه آموزش عالی در وزارت های علوم و فناوری، بهداشت و درمان و آموزش وپرورش و نیز ارایه دهندگان بستر آرموک می بایست با آگاهی از عوامل مختلف در استفاده از آرموک برنامه ریزی های دقیق تری در جهت ارایه بسترهای آموزشی موک، داشته باشند.

هدف: یکی از تازه ترین روند یا روش ها در آموزش درون خطی، به رشد فراوان موک ها مربوط می شود. هدف مطالعه حاضر بررسی انگیزه، دلایل و دانش فراگیران در استفاده از موک است. روش ها: این مطالعه از نوع کاربردی بود که با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعه پژوهش مطالعه حاضر را کلیه اعضای گروه بحث الکترونیک کتابداری و اطلاع رسانی مشهد و گروه بحث علم اطلاعات و دانش شناسی ایران تشکیل داد. داده های به دست آمده بعد از ورود به نرم افزار آماری Excell با استفاده از آمارهای توصیفی مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج: نتایج بررسی انگیزه، دلایل و دانش فراگیران در استفاده از موک، نشان داد که عامل به روز کردن دانش به عنوان مهم ترین عامل انگیزشی فراگیران شناخته شده است. بیش از نصف فراگیران به طور متوسط از موک استفاده می کردند. اکثر فراگیران اطلاعات روشن و واضحی درباره موک نداشتند. نتیجه گیری: ازآنجاکه اکثر فراگیران اطلاعات روشن و واضحی درباره موک نداشتند، لزوم تشکیل کارگاه های آموزشی به منظور معرفی و آشنایی با موک در تولید و ارائه موک توصیه می شود.

پیشینه و اهداف: تغییرات و رویکردهای جدید ایجاد شده توسط کووید 19 و حرکت شتابان به دنیای دیجیتال در آموزش، موجب رشد مهارت­ های فناورانه و یادگیری خودراهبر در دانش ­آموزان و دانشجویان شد. این امر منجر به استفاده از مدل­ های یادگیری جدیدی با استفاده از فناوری­ هایی مانند موک (دوره ­های آنلاین باز انبوه) شده است. بهره­ برداری بهینه از امکانات موک ­­ها مستلزم بررسی تازه ­ترین پژوهش ­های انجام شده در داخل و خارج از کشور است. با توجه به پراکندگی این پژوهش­ ها، یکپارچه سازی و تجمیع آنها در یک چارچوب جامع و بررسی اولویت ­های پژوهشی هرگروه ضروری به نظر می­ رسد. بررسی ادبیات پژوهش حاکی از آن است که تعداد فراتحلیل ­های انجام شده در حوزه موک محدود بوده و چندین سال قبل انجام شده است. با توجه به سرعت رشد این فناوری به خصوص در سال­ های اخیر، این پژوهش سعی دارد از پژوهش­ های جدید این حوزه در ایران و جهان، اطلاعات مفیدی را جهت توسعه دیدگاه پژوهشگران، جمع آوری و ارائه نماید. لذا هدف این پژوهش ترسیم سیمای پژوهش­ های حوزه موک در ایران و جهان است.روش ها: این تحقیق از نظر هدف کاربردی، به لحاظ روش جمع آوری داده ­ها، توصیفی و از نظر ماهیت داده ­ها کیفی/کمّی می ­باشد. روش گردآوری داده ها بررسی مطالعات اسنادی به وسیله جستجوی الکترونیکی مقالات موجود در اینترنت و فیش برداری از آنان است. روش پژوهش فراتحلیل منطبق با الگوی راث و شل و جامعه آماری پژوهش، کلیه رساله ­های دکتری و مقالات علمی پژوهشی داخلی و خارجی در حوزه موک بودند که در سایت های ایرانداک، گیگالیب، مگیران، اس آی دی، اسپرینگر و ساینس دایرکت نمایه شده بودند و یا از طریق موتور جستجوی گوگل اسکالر دسترسی به آنها فراهم شد. نمونه آماری شامل 6 رساله دکتری و 42 مقاله خارجی به زبان انگلیسی و 5 رساله دکتری و 18 مقاله داخلی، در مجموع 69 پژوهش داخلی و خارجی بودند که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. معیار ورودی پژوهش­ ها مرتبط بودن با موضوع موک، انتشار الکترونیکی، انتشار در پنج سال اخیر و انتشار در بانک­ های اطلاعاتی و مجلات معتبر بود که از میان آنها پژوهش­ هایی که از دیدگاه فنی در حوزه موک انجام شده بودند و یا دارای اعتبار علمی نبودند و یا دسترسی به تمام متن آنها امکان پذیر نبود، از نمونه آماری کنار گذاشته شدند. پژوهش ­های منتخب جهت تحلیل محتوا به نرم افزار مکس. کیو. دی. ای (Max QDA) وارد و در دو گروه پژوهش­ های داخلی و خارجی و براساس سال انتشار دسته بندی شدند تا مقالات تکراری حذف و مقایسه و بررسی مقالات دقیق­ تر انجام شود. پس از آن محتوای هریک از مقالات با دقت لازم، بررسی و مطالب مهم هر مقاله از جمله عنوان، کلمات کلیدی، نوع موک بحث شده و مقطع آمورشی موک در این پژوهش ­ها کدگذاری باز و محوری شده و با استفاده از آمار توصیفی، مقایسه داده ­ها در دو دسته از پژوهش­ های داخلی و خارجی انجام پذیرفت.یافته ها: یافته ­های این پژوهش حاکی از آن است که به طور کلی ادبیات موک در ایران و جهان حول محورهای اثربخشی موک ­ها؛ تدوین الگوی طراحی آموزشی موک­ ها؛ چالش ­ها و راه­کارها در موک­ ها؛ عوامل تأثیرگذار بر موک­ ها و فراتحلیل پژوهش ­ها، متمرکز بوده است. علاوه بر آن، در پژوهش ­های ایرانی در قیاس با مطالعات جهانی به مباحث تعامل در موک­ ها، مبحث هیبرید موک­ ها و موک ­های دانش ­آموزی بسیار محدود و ناچیز پرداخته شده است.نتیجه گیری: کمبود آمادگی فنی و زیرساخت ­های اینترنتی و عدم کفایت سواد فناورانه در قشر دانش آموزان و عدم توجه به ضرورت تعامل می ­تواند از دلایل عدم توجه کافی به هیبرید موک ­ها و موک ­های دانش آموزی باشد که با محدودیت­ های کرونایی و مهاجرت اجباری آموزش به فضای مجازی به­ نسبت بهبود یافته و ضرورت آن آشکار شده است. بنابراین با عنایت به یافته ­های پژوهش حاضر، مبنی بر اهمیت تعامل، هیبرید موک ­ها و موک­ های دانش ­آموزی در پژوهش ­های خارجی، برای استفاده بیشتر از امکانات موک­ ها، عنایت به این مباحث در ایران نیز ضروری به نظر می ­رسد.

پیشینه و اهداف: دوره های برخط آزاد انبوه به عنوان یکی از جدید­ترین تکنولوژی آموزشی سبب تغییرات اساسی و کیفیت بخشی به فرایند های آموزشی در سطح دانشگاه های مختلف شده اند و به شدت در حال گسترش هستند. موک ها یک محیط یادگیری آنلاینند که به ­عنوان جدیدترین انقلاب در آموزش و یادگیری آنلاین در نظر گرفته می شوند. این دوره های یادگیری فراگیر، دسترسی به دانـش را کـه در گذشـته راحـت نبـود، بـرای افراد بسیاری فراهم نموده است. موک، دوره ای است که هدف آن مشارکت تعاملی فراوان و دسترسی آزاد از طریق اینترنت است. با وجود اهمیت این مسأله، هنوز مقیاسی استاندارد برای سنجش برنامه­درسی مبتنی بر موک وجود ندارد؛ لذا پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباریابی مقیاس برنامه­درسی مبنی بر موک در آموزش عالی انجام شده است.روش ها : طرح پژوهش، ترکیبی و روش پژوهش در بخشی کیفی، مرور اسناد بوده است. در این راستا در ابتدا داده­های کیفی، گردآوری و تحلیل، سپس بر مبنای نتایج کیفی به دست آمده به تحلیل و گردآوری داده­های کمّی پرداخته شد و در ادامه از نتایج بخش کمّی برای تبیین بهتر یافته­های کیفی استفاده گردید. جامعه آماری نیز شامل منابع داخلی و خارجی موجود در حوزه آموزش مجازی، الکترونیکی و موک بود. جهت دست یابی به متون و مقالات مرتبط با کلیدواژه های فارسی و انگلیسی برنامه­درسی، موک، آموزش­مجازی، یادگیری الکترونیکی، دوره­های برخط در منابع الکترونیکی متعدد داخلی نمایه شده و منابع الکترونیکی در خارج از کشور سعی شد جدیدترین منابع در ارتباط با پژوهش حاضر استخراج شود. براین اساس از سال 2000  تا 2019 منابع موجود و غنی در راستای پژوهش حاضر مطالعه و با استفاده از روش تحلیل مضمون، 62 مضمون پایه، 7 سازمان دهنده و یک مضمون فراگیر کشف گردید. روش پژوهش بخش کمّی، توصیفی- پیمایشی و جامعه آماری 386 نفر از اعضای هیأت علمی دانشگاه مازندران بوده است که طبق جدول نمونه­گیری مورگان و براساس نمونه­گیری طبقه­ای نسبتی 181 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، در بخش کمّی پرسش نامه محقق ساخته بوده که روایی محتوایی آن 83/0 و پایایی براساس ضریب آلفای کرونباخ بالای 92/0 به دست آمد.یافته ها: نتیجه تحلیل عامل تأییدی نشان داد که برنامه­درسی مبنی بر موک، شامل مسائل مدیریتی، فناورانه، نیروی انسانی، هدف، محتوا، راهبرد های یاددهی یادگیری و ارزشیابی است. مقادیر شاخص ­های TLI و CFI در سطح مطلوب و بیشتر از نقطه برش 90/0 هستند. بنابراین مدل دارای برازش مناسبی با داده ها است.نتیجه گیری: از آنجاکه موک، دوره ای است که هدف آن مشارکت تعاملی فراوان و دسترسی آزاد از طریق اینترنت است و به عنوان منبعی برای یادگیری و آموزش در نظر گرفته می­شود؛ می توان گفت این شیوه به نسـبت شـیوه سـنتی دارای جذابیت های بسیار بیشتری است. از طرفی امروزه وجود اطلاعات بیش از حد و در دسترس بودن منبع اطلاعاتی نا معتبر در اینترنت برای افراد، به چالش بزرگی تبدیل شده که دسترسی به موک ها، می تواند به آن هایی که به دنبال اطلاعات هستند، کمک کند؛ زیرا محتوای آن توسط مؤسسات معتبری تهیه شده است و به راحتی می توان فهمید که آیا منبع معتبر و موثق است یا خیر؟.