در این مطالعه، تنوع مورفولوژیکی 144 ژنوتیپ از 24 جمعیت گیاه مرزنجوش (Origanum vulgare)، که شامل دو زیرگونه subsp. viride) و (subsp. vulgare بودند، برای تعیین صفات ارزشمند به منظور انجام برنامه های اصلاحی آینده و اهداف دارویی مورد ارزیابی قرار گرفت. در این بررسی، 32 صفت مورفولوژیکی کمی و کیفی مطالعه شدند. نتایج، تنوع بالایی از صفات مهم را در بین جمعیت های آنالیز شده نشان داد. نتایج همبستگی ساده حاکی از روابط معنی داری در میان برخی از فاکتورهای اندازه گیری شده مهم بود. آنالیز عوامل اصلی (PCA) تقریبا 86 درصد از تغییرات مربوط به صفات تاثیرگذار مهم را توجیه کرد که برخی از این صفات عبارت بودند از: طول میانگره دوم، طول برگ، گل آذین و دم گل آذین، متوسط تعداد گل آذین هر ساقه، رنگ براکته، کاسه و جام گل، تراکم کرک های براکته و کاسه، طول و عرض کاسه و براکته و طول دمبرگ. آنالیز کلاستر در فاصله تقریبا 13 جمعیت ها را به دو بخش اصلی تقسیم کرد. اولین گروه 21 جمعیت و دومین گروه اصلی 3 جمعیت را شامل شدند. تمام نمونه های مربوط به گروه دوم و یک جمعیت از گروه اول متعلق به زیر گونه subsp. vulgare بودند در حالی که بقیه جمعیت ها زیر گونه دیگر را شامل می شدند.

مقدمه: مرزنجوش گیاهی متعلق به خانواده نعناعیان و از گیاهان دارویی و اسانس دار مهمی می باشد که در اکثر نقاط دنیا استفاده می شود.هدف: هدف از انجام این تحقیق شناسایی و مقایسه ترکیبات و مقدار اسانس گونه های مرزنجوش وحشی و اروپایی به منظور مشخص نمودن مهم ترین ترکیبات دارویی آن ها است.روش بررسی: دو گونه مهم از سرده مرزنجوش شامل Origanum vulgare L. و Origanum majorana L. در ابتدای تیر ماه سال 1392 از مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده گیاهان دارویی با چهار تکرار جمع آوری شد. اسانس گیری از اندام هوایی خشک شده دو گونه مذکور به روش تقطیر با آب صورت گرفت و اجزای اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی (GC/MS) شناسایی شدند.نتایج: آنالیز اسانس گیاهان نشان داد که میزان اسانس در گونه O. vulgare برابر 0.13 درصد در ماده خشک بود و ترکیبات ترانس کاریوفیلن (21.46 درصد)، جرماکرن -  D(18.99 درصد) و (E, E-a) فارنسن (9.12 درصد) به ترتیب بیشترین اجزای اسانس بودند. همچنین در گونه O. majorana میزان اسانس برابر 1.09 درصد در ماده خشک بود و ترکیبات ترپینولن-4- ال (23.11 درصد)، g-ترپینن (13.94 درصد) و a- ترپینن (8.11 درصد) به ترتیب بیشترین اجزای اسانس را تشکیل می دادند.نتیجه گیری: به طور کلی هر دو گونه در مقدار، گروه ترکیبات و مهم ترین ترکیب اسانس نسبت به هم متفاوت بودند. در گونه O. vulgare با مقدار اسانس کمتر، ترکیبات سزکویی ترپن های هیدروکربنی با 69.18 درصد بیشترین اجزای اسانس را تشکیل می دادند، در حالی که در گونه O. majorana با میزان اسانس بیشتر، ترکیبات مونوترپن های هیدروکربنی با 42.53 درصد بخش عمده اجزای اسانس را به خود اختصاص دادند.

مرزنجوش با نام علمی .Origanum vulgare L یکی از گیاهان خانواده نعناییان می باشد که به عنوان یکی از مهمترین و پرفروش ترین گیاهان ادویه ای و دارویی در جهان به شمار می رود. بخش های هوایی و بخصوص برگ های گونه های مختلف مرزنجوش همواره به عنوان یکی از پرطرفدارترین ادویه ها و طعم دهنده ها در صنایع غذایی، عطرسازی و آرایشی- بهداشتی مورد استفاده قرار گرفته است. تاکنون طیف وسیعی از ترکیبات فعال دارویی از این گیاه شناسایی و استخراج شده اند که از آن جمله می توان به فلاونوئیدها، تانن ها، گلیکوزیدها، استرول ها، ویتامین ها و ترکیبات ترپنوئیدی موجود در اسانس اشاره کرد. یافته های اخیر نشان می دهد که مواد موثره مرزنجوش علاوه بر داشتن خواص ضد باکتریایی، ضد قارچی، ضد ویروسی و ضدسرطانی می تواند در بهبود رینوسینوزیت مزمن، کنترل دیابت، جلوگیری از التهاب و بیماری های قلبی - عروقی نیز موثر واقع شود. مطالعات فارماکولوژیکی نشان داده اند که پتانسیل بالای آنتی اکسیدانی مرزنجوش به دلیل وجود مونوترپن های فنولی نظیر تیمول، کارواکرول و برخی دیگر از ترکیبات فنولی مانند اریگانوزاید و رزمارینیک اسید می باشد. لازم به ذکر است که دو ترکیب اخیر پتانسیل بالایی را در جلوگیری از آسیب های اکسیداتیو پوست (ملانیزه شدن) و پیری پوست از خود نشان داده اند.

مقدمه و هدف مرزنجوش (L. Origanum vulgare) یک گیاه معطر است، که متعلق به خانواده Lamiaceae می باشد. قسمت های هوایی این گیاه دارویی از جمله برگ، گل، ساقه و میوه جهت اسانس گیری استفاده می شوند. هدف از این مطالعه مروری تشریحی، بحث و بررسی خاصیت دورکنندگی اسانس گیاه مرزنجوش در مدیریت آفات بهداشتی می باشد. روش کار جستجو در مطالعه حاضر با استفاده از کلید واژه های اسانس گیاه مرزنجوش، آفات بهداشتی و دورکنندگی در پایگاه داده های PubMed, Web of Science, Science Direct, Scopus و موتور جستجوگر Google Scholar صورت گرفت. تعداد هفت مقاله مرتبط در این زمینه جمع آوری و مطالعه شد، و نتایج آن ها استخراج گردید. یافته ها ترکیبات شیمیایی اسانس گیاه بر حسب محل رویش و واریته های آن متفاوت است، اما کارواکرول و تایمول به عنوان مهمترین ترکیبات اسانس آن معرفی شده اند. اسانس گیاه مرزنجوش دارای خاصیت دورکنندگی علیه آفات بهداشتی از جمله ساس تختخواب، شپش سر و سوسری نوار قهوه ای و علیه ناقلین بیماری های عفونی همچون آیدس آلبوپیکتوس، کولکس پیپینس و کنه تگزاسی می باشد. نتیجه گیری با توجه به اینکه اسانس گیاهان از جمله مرزنجوش دارای عوارض جانبی کمتری برای انسان و محیط زیست هستند و تهیه آنها راحت و ارزان می باشد، می توانند جایگزین نسبتا مناسبی برای مواد شیمیایی مصنوعی جهت کنترل ناقلین بیماری های عفونی و آفات بهداشتی باشند.

به منظور بررسی اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر رشد، عملکرد و برخی خصوصیات فیزیولوژیکی و فیتوشیمیایی گیاه مرزنجوش بخارایی (Origanum vulgare L. ssp. gracile)، آزمایشی گلدانی در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار و پنج تکرار انجام گردید. تیمارهای تنش خشکی شامل چهار سطح 100% (بدون تنش)، 80%، 60% و 40% ظرفیت زراعی بودند. نتایج نشان داد که تنش خشکی تأثیر معنی داری بر مؤلفه های رشدی، عملکرد ماده خشک، محتوی نسبی آب برگ (RWC)، فنل کل، فلاونوئید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی، کلروفیل a، b و کلروفیل کل و درصد و عملکرد اسانس دارد. از نظر مقدار کاروتنوئید اختلاف معنی داری بین تیمارهای مختلف وجود نداشت. با کاهش مقدار آب خاک، ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد و طول شاخه های جانبی، عملکرد ماده خشک، RWC، کلروفیل a، b و کلروفیل کل و عملکرد اسانس کاهش و در مقابل میزان فنل و فلاونوئید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی و درصد اسانس افزایش یافت. علیرغم کاهش عملکرد ماده خشک، اختلاف بین تیمارهای 80%، 60% و 40% ظرفیت زراعی معنی دار نبود. بیشترین درصد اسانس (54/1 میلی لیتر در صد گرم ماده خشک) در تیمار 60% ظرفیت زراعی و بیشترین مقدار فنل کل (21/5 میلی گرم گالیک اسید در گرم ماده تر)، فلاونوئید کل (5/0 میلی گرم کوئرستین در گرم ماده تر) و فعالیت آنتی اکسیدانی (36/77%) در تیمار 40% ظرفیت زراعی مشاهده شد.

مرزنجوش (.Origanum vulgare L) گیاهی از خانواده نعناع و بومی ایران می باشد. این گیاه علاوه بر استفاده در طب سنتی به عنوان داروی مسکن،‏ مدر،‏ معرق و ضدعفونی کننده،‏ در درمان بیماری های مربوط به معده و روده و همچنین یبوست کاربرد فراوانی دارد. گونه های جنس مرزنجوش به طور گسترده ای در صنعت ادویه مورد استفاده قرار می گیرند. در این مطالعه،‏ پیکره رویشی یک زیرگونه از این گیاه (Origanum vulgare ssp. vulgare)‎ پس از جمع آوری از منطقه جنوب چالوس در دو مرحله نموی گل و بذر به روش تقطیر با آب اسانس گیری شد. اسانس های استخراج شده بوسیله دستگاههای GC و GC/MS آنالیز شدند. 19 ترکیب در مرحله گلدهی شناسایی گردید که 99 درصد از ترکیبات اسانس را تشکیل دادند. ترکیبات غالب اسانس مربوط به این مرحله از گیاه عبارت بودند از: لینالیل استات (27.2%)،‏ گاما-ترپینن (16.5%)،‏ 3- اکتانون (10.9%)،‏ بتا- پینن (8.4%) و کارواکرول (6.4%). در مرحله بذردهی نیز 98.6 درصد از ترکیبات شناسایی شده اسانس شامل 22 ترکیب بودند که کارواکرول (23.2%)،‏ آلفا-پینن (15.8%)،‏ بتا-پینن (10.7%) و ترانس-کاریوفیلن (5.3%) به عنوان غالب ترین ترکیبات شناسایی شدند. بر طبق نتایج GC/MS مونوترپن ها به عنوان مهمترین اجزای اسانس در هر دو مرحله تشخیص داده شدند. درصد ترکیبات دیگر اسانس برای مراحل نموی گل و بذر به ترتیب برابر با 16.8 و 5.7 بود.

به منظور بررسی اثرات سطوح مختلف شوری بر محتوای اسانس و برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی دو زیر گونه مرزنجوش بخارایی (Origanum vulgare subsp. gracile (K. Koch) letsw. ) و یونانی (O. vulgare subsp. hirtum (Link) letsw. ) آزمایشی گلخانه ای به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با 4 تیمار و3 تکرار اجرا شد. تیمار تنش شوری با استفاده از کلرید سدیم در محلول غذایی هوگلند و در چهار سطح شاهد (بدون تنش)، و تنش های ملایم (شوری 30 میلی مولار)، متوسط (شوری 60 میلی مولار) و شدید (شوری 90 میلی مولار) اعمال گردید. براساس نتایج، تحت تنش شوری شاخص های رشدی، کاروتنویید کل و شاخص کلروفیل کاهش یافتند، اما فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی و غلظت مالون دی آلدیید و پراکسید هیدروژن در هر دو زیرگونه افزایش پیدا کردند. وزن تر و خشک، کاروتنویید، پراکسید هیدروژن و فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز در مرزنجوش یونانی بیشتر از زیر گونه بخارایی بدست آمد. درصد و اجزای اسانس نیز تحت تاثیر شوری قرار گرفتند. با افزایش شوری، درصد اسانس نسبت به شاهد افزایش یافت و بیشترین مقدار آن (0. 8%) در تنش ملایم بدست آمد. 35 ترکیب از دو زیرگونه مرزنجوش شناسایی شد. کارواکرول (72-30%: کارواکرول زیرگونه یونانی بیشتر از بخارایی)، گاما-ترپینن، کارواکرول متیل اتر و پارا-سیمن ترکیب های غالب هر دو زیرگونه بودند. نتایج این پژوهش برتری مرزنجوش یونانی نسبت به بخارایی را از لحاظ تحمل به تنش شوری و همچنین عملکرد کمی و کیفی نشان داد.

مرزنجوش (Origanum vulgare L. ) گیاهی علفی، چندساله و متعلق به تیره نعناع است که به عنوان ادویه برای طعم دادن به غذاها و نیز برای اهداف طبی به عنوان ضدنفخ، معرق، خلط آور، آرام بخش، اشتهاآور، مدر، ضدسرفه و ضدروماتیسم مورد استفاده قرار می گیرد. جهت ارزیابی تاثیر تنش شوری بر برخی صفات رشدی و فیزیولوژیک، مقدار اسانس و جذب عناصر غذایی در دو زیرگونه از گیاه مرزنجوش، یک آزمایشی گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی و در سه تکرار اجرا گردید. فاکتورهای آزمایشی شامل دو زیرگونه مرزنجوش (ssp. gracile و ssp. vulgare) و تنش شوری در چهار سطح (0، 25، 50 و 100 میلی مولار از NaCl) بودند. نتایج نشان داد که تنش شوری تاثیر معنی داری بر صفات مورد اندازه گیری داشته است. با افزایش میزان شوری، ویژگی های رشدی (ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد برگ و عملکرد ماده خشک)، محتوی نسبی آب برگ، شاخص کلروفیل (SPAD)، درصد و عملکرد اسانس، غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، نسبت پتاسیم به سدیم در برگ و ریشه کاهش، در حالی که مقادیر سدیم و کلر برگ و ریشه هر دو زیرگونه افزایش یافت. عکس العمل دو زیرگونه به سطوح مختلف تنش شوری متفاوت بود. تجمع بیشتر سدیم در ریشه ها و بالاتر بودن نسبت K/Na در برگ ها نسبت به ریشه ها نشان دهنده توانایی زیرگونه های مرزنجوش در محدود کردن انتقال و تجمع یون های Na+ در اندام های هوایی آنها می باشد. در مجموع یافته های این تحقیق نشان داد که زیرگونه vulgare به واسطه تجمع کمتر یون های سدیم و کلر، دارا بودن نسبت بالاتر K/Na و کاهش کمتر در شاخص کلروفیل و عملکرد ماده خشک از میزان تحمل بیشتری در برابر تنش شوری نسبت به زیرگونه gracile برخوردار است.