پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی
سال:1398 | دوره:25 | شماره:3 |تعداد مقالات:6

هدف این پژوهش مفهوم سازی مسیولیت اجتماعی دانشگاه در کشور ایران بود. از آنجا که مسیولیت اجتماعی دانشگاه مانند سایر مفاهیم انسانی و اجتماعی به ویژگی های زمینه خود وابسته است، برای فهم مسیله مسیولیت اجتماعی دانشگاه در موقعیت ایران و با شرایط خاصی که دارد، روش کیفی مبتنی بر نظریه بر پایه اشتراوس-کوربین راهنمای شناخت شرایط علی، پدیده کانونی، زمینه های موثر و متغیرهای مداخله کننده در مسیولیت اجتماعی دانشگاه، راهبردها و روش های اعضای هییت علمی، فرایندها و پیامدهای آن قرار گرفت. در نمونه هدفمند 50 نفر از اعضای هییت علمی، دانشجویان دکتری، خبرگان آموزش عالی، مدیران دانشگاهی و سیاستگذاران آموزش عالی، فعالان غیرهییت علمی نهادهای مدنی، فعالان در انجمن علمی، شوراها و نهادهای فرهنگی اجتماعی با 17 نفر به صورت فردی مصاحبه عمیق اکتشافی شد و برای تکمیل داده ها 3 گروه کانونی شکل گرفت که درمجموع، 33 نفر حضور داشتند. نتایج پژوهش از تحلیل داده ها در قالب مدلی ارایه و راهبردها در سه سطح کلان (دولت)، میانی (مدیریت دانشگاه) و خرد (اعضای هییت علمی) مشخص شد. درنهایت، تعریف مسیولیت اجتماعی دانشگاه به عنوان نهاد اجتماعی ارایه شد. آنچه مسلم است، چنین انتظار هنجارینی که می تواند به توسعه پایدار و افزایش کیفیت زندگی و احقاق حقوق و کاهش مرارت های بشری بینجامد، بدون مشارکت همه جانبه ذینفعان درونی و بیرونی تحقق پذیر نیست.

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی برنامه درسی نوآورانه در نظام آموزش عالی کشور با استفاده از نظریه برپایه انجام شد. جامعه مورد مطالعه تمام متخصصان و صاحبنظران حوزه برنامه ریزی آموزشی و درسی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری کشور بودند که تعداد 24 نفر از آنها ابتدا به روش هدفمند و سپس، با استفاده از روش گلوله برفی و نمونه گیری نظری برای مطالعه انتخاب شدند. نتایج نشان داد که برنامه درسی نوآورانه شامل ابعاد ابهام پذیری، نوگرایی، جامعه گرایی، تحول گرایی، پیچیدگی، کمال گرایی، بازارمحوری، ارزش گرایی، نیازمحوری و ارتباط محوری است. بر اساس یافته ها عوامل علی موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل ویژگی های آموزشگر، مدیریت، رویکرد دانشگاه، ساختار برنامه درسی، تمرکززدایی، منابع و روش های آموزشی، عوامل انگیزشی-حمایتی، عوامل ساختاری آموزش عالی و ویژگی های فراگیران است. عوامل زمینه ای موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل امکانات و تجهیزات دانشگاه، قوانین و مقررات، عوامل اجتماعی-فرهنگی، شرایط کاری و شغلی و عوامل اقتصادی است. عوامل مداخله گر موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل عوامل فناوری، سیاستگذاری ها و عوامل کلان مدیریتی است. راهبردهای پیشنهادی برای توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل استفاده از نظرهای ذینفعان، انجام دادن مطالعات نیازسنجی، امکان سنجی و آینده پژوهی، تمرکززدایی در آموزش عالی، انجام دادن مطالعات اقدام پژوهی، تامین بودجه و شرایط، برگزاری دوره ها و کارگاه های آموزشی، تاسیس مراکز اعتباربخشی، شناسایی و حمایت از افراد خلاق و ایده پرداز، تشکیل ساختارها و شبکه های رسمی و غیررسمی، تعیین نظام رتبه بندی دانشگاه ها بر اساس شاخص نوآوری و توجه به رویکرد یادگیری محوری و مدیریت دانش است. یافته ها نشان داد که مهم ترین پیامدهای اجرای برنامه درسی نوآورانه دستیابی به چشم اندازها، رسالت ها و اهداف اصلی آموزش عالی، توانمندسازی فراگیران، توسعه کارآفرینی و اشتغال پایدار، افزایش ارتباط دانشگاه با بازار کار و صنعت، بهبود شاخص های رفاه در جامعه و دستیابی به توسعه پایدار همه جانبه است.

هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفه های خودرهبری دانشجویان بود. با اتخاذ رویکرد کیفی از روش نظریه زمینه ای روشمند برای تحلیل نظر صاحبنظران استفاده شد. با چارچوب نمونه گیری هدفمند و با استفاده از روش نمونه گزینی گلوله برفی با 20 صاحبنظر در حوزه آموزش عالی مصاحبه صورت گرفت. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش و جمع آوری داده ها و اطلاعات، ابزار پژوهش مصاحبه بود که با به کارگیری مثلث بندی؛ یعنی مصاحبه عمیق اکتشافی نیمه ساختمند، گروه های کانونی و نیز بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش داده ها جمع آوری شد. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوا در رویکرد نظریه داده بنیاد در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. در پژوهش حاضر پدیده محوری، مفهوم خودرهبری دانشجو انتخاب شد. یافته ها نشان داد که مشارکت اعضای هییت علمی مجرب در تدوین برنامه های خودرهبری، ایجاد زمینه های خودباوری و خودرهبری از طریق برنامه های درسی دانشگاهی و تعامل متقابل استاد و دانشجو و طراحی آموزش های مرتبط با تقویت توانمندی های رفتاری از جمله خودرهبری و خودتنظیمی دانشجویان در کلاس های درس از شرایط علی اثرگذار بر خودرهبری دانشجویان است. در کنار عوامل علی، سازه های محیطی متعددی در سه حوزه عوامل درون دانشگاهی، عوامل برون دانشگاهی و عوامل آموزشی وجود دارد که در تحقق یافتن هدف ایجاد خودرهبری دانشجو نقش مهمی دارد. همچنین سبک رهبری و مدیریت دانشگاه ها، مشارکت دانشجو و مهارت های اجتماعی، عوامل زمینه ای موثر بر خودرهبری دانشجوست. از نظر صاحبنظران لزوم توجه به خودرهبری دانشجویان یکی از وظایف مهم مسیولان آموزش عالی است. دانشگاه ها باید به گونه ای مدیریت و رهبری شوند که خودرهبری به عنوان یک فرهنگ و بخشی از فعالیت های روزانه دانشجویان درآید و به عنوان ارزش افزوده برای همه اعضای هییت علمی و دانشجویان مطرح شود.

پیش نیاز موفقیت آموزش عالی استقلال دانشگاه توام با آزادی علمی است. استقلال دانشگاه عقیده قلبی همه دانشگاهیان در موسسات آموزش عالی سراسر جهان است. قوانین و شرایط اجتماعی که دانشگاه ها در آن فعالیت می کنند، بسیار متنوع است و رابطه بین دولت و موسسات آموزش عالی می تواند شکل های مختلفی داشته باشد و لذا، الگویی واحد برای همه وجود ندارد و نمی توان ویژگی های استقلال دانشگاه های یک کشور را برای کشور دیگر در نظر گرفت. پژوهش حاضر با هدف فهم و تبیین ضعف تحقق استقلال دانشگاهی مطلوب در نظام آموزش عالی ایران از نظر جامعه شناختی و بر اساس رویکرد روث وداک از روش تحقیق تحلیل گفتمان انتقادی شکل گرفت. اسناد و متون مورد مطالعه این پژوهش شامل کلیه متون و منابع نوشتاری و گفتاری بود که درباره شرایط استقلال دانشگاهی در ایران مطرح هستند. یافته های پژوهش نشان داد که بیشتر مشکلات استقلال دانشگاهی ایران به ترتیب به دوازده دلیل از ریشه های جامعه شناختی مرتبط با استقلال سازمانی، علمی، مالی و استخدامی برمی گردد. در بخش پایانی راهبردهای سیاستی برنامه ریزی و پاسخگویی مناسب دانشگاه ها برای کسب اعتماد بیشتر دولت و جامعه، تعدیل توامان نگرش های سیاسی دولتی و نگرش های رابطه ای دانشگاهی برای افزایش استقلال استخدامی، بازنگری دیدگاه سنتی و دولت گرا در آموزش عالی و تاکید هر چه بیشتر بر اخلا ق مداری و ارزش های اخلاقی در آموزش عالی برای احیای استقلال دانشگاهی در ایران پیشنهاد شده است.

الگوهای حکمرانی منطقه ای در دنیا و به ویژه برای کشورهای بزرگ در حوزه مدیریت آموزش عالی اهمیت ویژه ای دارد. در کشور ایران نیز با تصویب سند آمایش آموزش عالی کشور، به موضوع مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور توجه ویژه شد. در بند 1 و 2 این سند به طور ویژه به ساختار مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور پرداخته شده است. بر اساس این سند، آموزش عالی کشور در 10 منطقه دسته بندی می شود. هدف پژوهش حاضر ارایه الگوی سیاستی از چالش های پیاده سازی مدیریت منطقه ای در کشور با توجه به مناطق پیش بینی شده در سند آمایش آموزش عالی کشور بود. در این پژوهش بر اساس استراتژی پژوهش، مطالعه موردی و با استفاده از روش های کمی همچون تحلیل عاملی اکتشافی الگوی سیاستی انجام شد. در بخش ارایه الگوی اولیه نظری 6 مصاحبه انجام و 26 پرسشنامه تکمیل شد و در مرحله تدقیق الگوی نظری نیز 20 مصاحبه صورت پذیرفت. الگوی سیاستی چالش های پیاده سازی ساختار مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور در قالب 13 چالش و در سه بعد چالش های کلان محیط حکمرانی منطقه ای آموزش عالی، چالش های سازماندهی مدیریت منطقه ای و چالش های ساختار سیاسی ارایه شده است.

در این پژوهش نقش قدرت وابستگی به برند در ارزش ویژه برند آموزش عالی بین المللی بررسی شد. روش تحقیق بر اساس هدف از نوع تحقیق کاربردی و بر اساس نحوه گردآوری داده ها از نوع روش توصیفی از شاخه پیمایشی-همبستگی بود. جامعه آماری کلیه دانشجویان غیر ایرانی بودند که محل زندگی آنها خارج از مرزهای ایران است، ولی در یکی از دانشگاه های بین المللی داخل ایران تحصیل کرده اند. این تحقیق با توجه به سابقه مطالعات داخلی جزو معدود مطالعاتی است که در آن دانشگاه های کشور از دیدگاه دانشجویان بین المللی بررسی شده است. ضمن آنکه سعی شد تا با بررسی طیف گسترده ای از دانشجویان، حتی آنهایی که درس خود را به اتمام رسانده و به کشورشان برگشته اند، دیدگاه جامع تری در این حوزه به دست آید. در این مطالعه به دلیل پراکنده بودن اعضای جامعه آماری از روش نمونه گیری غیراحتمالی آسان یا در دسترس استفاده شد. پرسشنامه ها به صورت اینترنتی توزیع شد و تعداد 219 پرسشنامه مبنای تحلیل داده ها قرار گرفت. برای آزمون فرضیه های پژوهش از مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که دانشگاه های بین المللی ایران باید با افزایش کیفیت خدمات رسانی خود و افزایش و بهبود رفتار کارکنان موجب افزایش کیفیت ادراک شده دانشجویان خود شوند که این امر موجب بهبود تصویر برند، هویت برند، معنای برند و شهرت برند و متقابلا موجب افزایش تعهد، اعتماد و رضایتمندی دانشجویان می شود که درنهایت، این امر به افزایش ارزش افزوده برند منجر خواهد شد.