آفات و بیماریهای گیاهی
سال:1403 | دوره:92 | شماره:2 |تعداد مقالات:9

یکی از مهم ترین ویروس­های توتون که از پراکنش جهانی برخوردار است، ویروس وای سیب­زمینی (Potato Virus Y, PVY) می باشد. به منظور بررسی تأثیر غلظت های مختلف عصاره آبی و اتانولی سه گونه جلبک قرمز دریایی (Digenea simplex (Wulfen) C.Agardh ، Gracilaria corticata (J. Agardh) J.Agardh و Padina australis Hauck) بر شدت و غلظت نهایی ویروس وای سیب زمینی(Accession: MF688631.1) و میزان کلروفیل گیاه توتون، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در سال زراعی 1396-1397 در شرایط گلخانه در شهرستان گرگان انجام شد. نتایج نشان داد که تأثیر نوع جلبک و نوع عصاره اثر معنی داری بر شدت علائم، غلظت نهایی ویروس و میزان کلروفیل در بوته توتون داشت. به طوری که جلبک P. australis بیشترین اثر را بر کاهش غلظت ویروس (شدت جذب نوری برابر 943/1) و شدت علائم بیماری (937/2) نشان داد. همچنین بیشترین مقادیر کلروفیل (273/21) نیز در این تیمار مشاهده گردید. نتایج کلی این تحقیق نشان داد میزان تأثیر عصاره ها، روی کاهش غلظت ویروس در میزبان توتون تحت تأثیر زمان کاربرد، نوع جلبک و نوع عصاره (آبی یا اتانولی) می باشد

شته گندم ­یولاف، (Hemiptera: Aphididae) Sitobion avenae (F.) یکی از فراوان ترین شته­های مزارع گندم ایران است. با توجه به اهمیت مدل سازی رشد جمعیت در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات، در این پژوهش نسبت به تهیه مدل های مناسب برای پیش بینی جمعیت شته گندم - یولاف در مزارع گندم منطقه ماهیدشت کرمانشاه اقدام شد. برای این منظور، ضمن آماربرداری هفتگی از یک مزرعه گندم دو هکتاری طی پنج فصل زراعی، جمعیت شته در 10000 ساقه (پنجه) گندم شمارش و برای مدل­سازی رشد جمعیت از آن استفاده شد. بر اساس نتایج به دست آمده، دو مدل نمایی و لجستیکی برای پیش بینی جمعیت شته مناسب نبودند، ولی مدل­های نرمال و مربع سکانت هذلولوی ضمن تایید از نظر معیارهای آماری، از نظر زیستی نیز مورد تایید قرار گرفتند و به دلیل توصیف منطقی نوسانات جمعیت شته گندم ­– یولاف، در کل طول فصل، برای پیش بینی نوسانات جمعیت شته یولاف – گندم در مزارع گندم منطقه ماهیدشت و مناطق با اقلیم مشابه کرمانشاه قابل استفاده بودند.

کفشدوزک شکارگر Coccinella septempunctata از مهم ترین دشمنان طبیعی شته های یونجه محسوب می شود. این پژوهش در سال زراعی 1400- 1401 با هدف بررسی ویژگی های زمین آماری این گونه کفشدوزک در مزارع یونجه شهرستان های دزفول (خوزستان) و بروجرد (لرستان) به ترتیب با مساحت پنج و هفت هکتار (90 و 130 شبکه 25×25 متری) انجام شد. نمونه برداری از کفشدوزک ها با استفاده از یک کادر 1×1 متری انجام و در هر شبکه دو کادر به صورت تصادفی انداخته و تعداد کفشدوزک های داخل کادرها به صورت مشاهده مستقیم شمارش و ثبت گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار GS+ انجام و به منظور مدل سازی تغییرات وابستگی مکانی با افزایش فاصله بین نمونه ها، منحنی های واریوگرام محاسبه و ارائه گردید. نتایج تجزیه های زمین آماری برای گونه فوق نشان داد که در 21 تاریخ نمونه برداری (هر هفته یک بار)، در مزرعه یونجه بروجرد، 13 مورد با مدل نمایی و هشت مورد با مدل کروی و در دزفول 16 مورد با مدل کروی و پنج مورد با مدل نمایی برازش بهتری نشان دادند. درجه وابستگی مکانی بین 521/0 تا 999/0 و ضریب تبیین بین 52/0 تا 99/0 متغیر بود. الگوی پراکنش این گونه از نوع تجمعی و دامنه مؤثر برای این گونه بین 6/94 تا 8/481 متر قرارگرفت. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از روش های زمین آماری علاوه بر این که اطلاعات خوبی در زمینه بوم شناسی و نحوه پراکنش این گونه و پراکندگی آن در مزرعه در اختیار ما قرار می دهد، بررسی امکان استفاده از این روش به جای روش های نمونه برداری های متراکم می تواند انجام پروژه های تحقیقاتی را بسیار آسان تر کند.

زنجرک خرما، از آفات کلیدی نخلستان­های ایران است. بررسی تأثیر ارقام مختلف روی جمعیت زنجرک خرما هدف این پژوهش بود. آزمـایش در قـالب طرح بلوک­هـای کـامل تصادفی با سه تیمار و چهار تکرار در استان­های هرمزگان، فارس، کرمان سال1401 اجرا شد. با ظهور پوره­های سن دوم و سوم نسل زمستانه، تاج نخل با حشره­کش بایو2 (ml/L25/10.3%EC) محلول­پاشی شد. یک روز قبل و 14روز بعداز محلول­پاشی، پوره­ها و قطرات عسلک شمارش شدند. درصد عناصر کلسیم، نیتروژن، پتاسیم، فیبر خام و قند در برگچه­های خرما اندازه­گیری شد. از روش تجزیه خوشه­ای برای گروه­بندی ارقام استفاده شد. نتایج نشان داد که بین ارقام مختلف خرما تفاوت های معنی دار وجود داشت و رقم خرما بر جمعیت پوره ها و تعداد قطرات عسلک تأثیرگذار بود. همچنین اثر محلول­پاشی با Bio2 روی ارقام مختلف متفاوت بود. به­طوری­که بیشترین تعداد پوره(82) و قطرات عسلک روی رقم شاهانی(145) مشاهده شد. دسته­بندی ارقام مختلف خرما براساس مقادیر پارامترهای مختلف اندازه­گیری شده دربرگ نشان داد که ارقام خرما در شش گروه مجزا قرار گرفتند. نتایج همبستگی بین ارقام مختلف خرما با میانگین پوره نشان داد که همبستگی معنی­دار منفی(947/0- و 910/0به­ترتیب یک روز قبل و 14روز بعد) وجود داشت. بررسی همبستگی بین ارقام مختلف خرما و میانگین درصد عناصر مشخص کرد که بین وزن برگچه­ها با ارقام همبستگی منفی معنی­داری(714/0-) وجود داشت. فیبر خام برگچه­های خرما مؤثرترین متغیر در جمعیت پوره زنجرک خرما(70/0= R2) با همبستگی منفی(72/29-) بود. نتایج این پژوهش ضمن تاکید بر نقش عناصر مختلف برگچه­های خرما در جمعیت O. lybicus ، می­تواند در انتخاب ارقام در برابر این آفت کمک نماید.

حشره­کش­ها می­توانند اثرات ناخواسته ای بر حشرات غیرهدف داشته باشند. در این پژوهش، اثر چند حشره­کش­ بر حشرات کامل و شفیره های کفشدوزک هفت نقطه ای Coccinella septempunctata بررسی شد. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با یازده تیمار و سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی با دمای 2 ± 24 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 60-50 درصد و دوره­ی نوری 8 :16 (تاریکی: روشنایی) انجام شد. تیمارها شامل حشره­کش های فنیتروتیون (5/0، 1 و 2 در هزار)، دلتامترین (15/0، 3/0 و 75/0 در هزار)، ماترین (75/0، 1، 5/1 و 2 در هزار) و شاهد (آب­) بودند. غلظت توصیه شده فنیتروتیون، دلتامترین و ماترین برای آفات گندم به ترتیب برابر 2، 75/0 و 5/1 در هزار می­باشد. حشرات بالغ در هر سه غلظت دلتامترین و فنیتروتیون تلفات 100 درصدی داشتند، اما ماترین تلفاتی ایجاد نکرد. در مورد شفیره ها، دلتامترین 100 درصد تلفات ایجاد کرد: فنیتروتیون در غلظت های 2، 1 و 5/0 در هزار به ترتیب سبب تلفات 100، 2/82 و 50 درصدی شد و ماترین در بالاترین غلظت با ایجاد بیش از 81 درصد تلفات، در گروه نسبتاً زیان آور قرار گرفت. این نتایج، بر لزوم اجتناب جدی از کاربرد دلتامترین و فنیتروتیون در زمان اوج جمعیت کفشدوزک هفت نقطه ای و همچنین پرهیز از افزایش غلظت مصرفی فنیتروتیون و ماترین تأکید می­نماید.

در این تحقیق، امکان تولید انبوه و فرمولاسیون جدایه باکتری Bacillus subtilis B2 با قابلیت بیوکنترلی بر روی سفیدک سطحی خیار بررسی شد. برای بهینه­سازی محیط کشت باکتری  B. subtilis، غربالگری منابع کربن و نیتروژن مختلف از نرم افزار® (Design Expert) استفاده شد. براساس نتایج طراحی مرکب مرکزی (central composite) و روش رویه-پاسخ ، غلظت بهینه ملاس چغندر و عصاره ذرت خیسانده (CSL) در محیط کشت برای تولید حداکثر توده سلولی باکتری به ترتیب 6-45/4 و 6-82/3 گرم در لیتر بود. بر اساس نتایج بهینه­سازی فاکتور­های محیطی با روش طراحی فاکتوریل کسری، حداکثر توده سلولی باکتری در محیط کشت بهینه با دمای32 درجه سلسیوس، هم زن 90 دور در دقیقه، درصد زادمایه 5/3 و اسیدیته 6 حاصل شد. پس از بهینه­سازی محیط کشت، در مجموع 18 فرمولاسیون مختلف پودری خشک با استفاده از مواد حامل و مواد افزودنی مختلف تهیه شد. بیشترین جمعیت سلول زنده باکتری پس از شش ماه نگهداری در دمای 4 و 24 درجه سلسیوس، در فرمولاسیون شماره 3 حاوی تالک، سدیم آلجینات و تری­هالوز، به ترتیب با جمعیت 108×9/7 و 107×2/4 سلول زنده در هر گرم فرمولاسیون حاصل شد. ماندگارترین فرمولاسیون حاوی باکتری  B. subtilis برای کنترل سفیدک پودری خیار در گلخانه انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد بین درصد کنترل بیماری در تیمار فرمولاسیون جدایه باکتری(42/45 درصد) و قارچ کش دومارک( 53/46 درصد) اختلاف معنی­داری وجود نداشت.

تنش خشکی از مهم ترین تنش های غیرزیستی و از عمده ترین فاکتورهای محیطی محدود کننده رشد و نمو گیاهان و تولید محصولات کشاورزی می باشد. استفاده از هم زیست های مفید مانند قارچ میکوریزا به گیاه در شرایط تنش خشکی کمک می کنند. در این پژوهش اثر متقابل سطوح مختلف تنش خشکی و قارچ میکوریزا روی دو رقم گیاه باقلا و یکی از آفات مهم آن یعنی شته سبز نخود فرنگی (Acyrthosiphon pisum) مطالعه شد. شاخص های رشدی گیاه باقلا و شاخص های زیستی و رشد جمعیت شته سبز نخودفرنگی اندازه گیری و بررسی شد. نتایج حاصل از آزمایش سال اول نشان دهنده اثر متقابل تنش خشکی با قارچ میکوریزا روی شاخص های سطح برگ و وزن تر گیاه و همچنین اثر متقابل سه طرفه بین رقم گیاه، تنش خشکی و قارچ میکوریزا روی شاخص سطح برگ گیاه بود. در آزمایش سال دوم نتایج نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش شاخص های رشدی گیاه مانند ارتفاع گیاه و تعداد برگ گیاه می شود. همچنین تنش خشکی روی شاخص های زیستی شته سبز نخودفرنگی مانند بقاء، طول عمر و مرگ و میر اثر منفی داشت و همچنین اثر متقابل دو طرفه تنش خشکی و قارچ میکوریزا روی شاخص بقاء شته اثرگذار بود. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش می توان گفت تنش خشکی شدید اثرات قابل ملاحظه ای بر گیاه و شته دارد و می تواند بر عملکرد گیاه باقلا و همچنین جمعیت شته سبز نخودفرنگی تأثیر داشته باشد. البته اثر متقابل تنش خشکی و قارچ میکوریزا بر رشد گیاه و همچنین بقاء شته قابل چشم پوشی نیست.

لکه­ خرمایی با عامل Pyrenophora tritici-repentis و لکه ­قهوه­ای با عامل Bipolaris sorokiniana از مهمترین بیماری­های لکه­ برگی گندم هستند که خسارت قابل توجهی به تولید این محصول در دنیا وارد می­کنند. در این تحقیق مقاومت تعدادی از لاین­ های مرکز بین­المللی تحقیقات ذرت و گندم در دو استان شمالی کشور، گلستان و مازندران، در شرایط مزرعه­ای بررسی شد. در ایستگاه بایع­کلا مازندران 19 لاین حساس به لکه­خرمایی بودند. سایر لاین­ها هم درجات مختلفی از مقاومت به بیماری لکه­خرمایی را نشان دادند. در خصوص بیماری لکه قهوه­ای غیر از لاین­های شماره 5، 18، 25، 28 و 36 که همگی واکنش نیمه حساس (MS) نسبت به آلودگی نشان دادند و بقیه لاین­ها به این بیماری مقاوم بودند. در ایستگاه قراخیل مازندران 14 لاین واکنش نیمه حساسیت (MS) و حساسیت (S) نسبت به بیماری لکه­خرمایی داشتند در حالیکه غیر از لاین شماره 28 با واکنش نیمه حساس (MS) سایر لاین­ها به بیماری لکه قهوه­ای مقاوم بودند. در ایستگاه گرگان (عراقی­محله) استان گلستان 7 لاین شامل 1، 5، 10، 12، 17، 18 و 47 نسبت به لکه­خرمایی حساسیت داشتند ، در حالیکه تمامی لاین­ها نسبت به عامل بیماری لکه ­قهوه­ای مقاوم بودند. از میان 50 لاین مورد بررسی، 24 مورد شامل لاین­های شماره 2، 9، 11، 13، 14، 15، 19، 21، 22، 23، 24، 29، 30، 31، 34، 35، 37، 38، 40، 42، 43، 46، 48 و 49 نسبت به هر دو بیماری در سه منطقه مورد ارزیابی در استان­های مازندران و گلستان مقاومت نشان دادند که در برنامه های به نژادی اصلاح گندم توصیه می شوند.

با هدف بررسی اثر اختلاط دوتایی تری­فلوسولفورون­متیل، کلریدازون و کلوپیرالید روی علف­ هرز خرفه، سه آزمایش جداگانه در محیط بیرون در دانشگاه بوعلی سینا همدان در تابستان 1402 اجرا شد. در هر آزمایش، مقادیر 0، 25/6، 5/12، 25، 50 و 100 درصد دُز برچسب شده از دو علف­کش­ در قالب نسبت­ های اختلاط (100:0)، (80:20)، (60:40)، (40:60)، (20:80) و (0:100) تهیه و در مرحله چهار تا پنج برگی خرفه به کار برده شدند. برهمکنش های اختلاط علف­کش­ ها پس از برازش یک مدل هم­اثر مناسب (براساس آزمون عدم برازش) روی مقادیر ED50 (مقدار علف­کش لازم برای کنترل 50 درصدی خرفه) به دست آمده از نسبت­های مختلف اختلاط تعیین شد. برازش مناسب مدل خطی دُز افزایشی روی مقادیر ED50 به دست آمده از نسبت­های مختلف اختلاط کلریدازون + تری­فلوسولفورون­متیل حاکی از وجود اثر افزایشی بین آن هاست؛ لذا، آن ها اختلاط ­پذیر هستند. برازش مناسب مدل غیرخطی هِولت روی مقادیر ED50 به دست آمده از نسبت­ه ای مختلف اختلاط کلوپیرالید + تری­فلوسولفورون­متیل (λ برابر 66/1) حاکی از وجود اثر هم­افزایی بین آن هاست؛ لذا، آن ها نیز اختلاط­ پذیر هستند. در حالی که برازش مناسب مدل غیرخطی وُیلوند روی مقادیر ED50 به دست آمده از نسبت­ های مختلف اختلاط کلوپیرالید + کلریدازون (η1 برابر 7/1 و η2 برابر 8/3) حاکی از وجود اثر هم­کاهی بین آن هاست؛ لذا، اختلاط این دو علف کش توصیه نمی شود.