علوم محیطی
سال:1403 | دوره:22 | شماره:1 |تعداد مقالات:10

سابقه و هدف: تغییرات اقلیمی و اکوسیستمی در هماهنگی با عواملی چون رشد جمعیت و مدیریت نادرست منابع،بسیاری از الگوهای مدیریت منابع طبیعی را به چالش کشیده است. هدف از این تحقیق شناخت روابط همبستآب، انرژی و غذا در دشت ورامین به روش مدل ذهنی و پویایی همبست آب، انرژی و غذا تحت سناریوهای سیاستیبود.مواد و روش ها:  داده ها و روابط مربوط به مدل ذهنی از طریق گفتگو و مشارکت با کشاورزان و مدیران منطقهجمع آوری گردید. داده های مربوط به مدل پویایی همبست نیز از طریق Mental Modeler به وسیله نرمافزارکه برای منطقه مورد مطالعه توسعه WEF سازمان ها، ذینفعان منطقه و مقالات معتبر جمع آوری شد. مدل همبستداده شده است از روابط به هم پیوسته برای مدلسازی ز یرسیستم های آب، کشاورزی و انرژی و تعاملات آنها تشکیلساخته شد و دوره شبیه سازی یک دوره 20 ساله در نظر Vensim شده است. مدل شبیه سازی با استفاده از نرم افزارگرفته شد. معادلات حاکم در هر ز یرسی ستم بر اساس معادلات پا یه رویکرد پو یا یی سیستم ها و نمودارهای حلقهعلی هر ز یرسیستم با استفاده از روابط و بازخوردهای مثبت و منفی ایجاد شد.نتایج و بحث: نتایج مدلسازی پویایی همبست نشان داد وضعیت منابع آب سطحی و امنیت آبی دشت طی دوره20 سال به ترتیب برابر با 158 میلیون مترمکعب و 162 - میلیون مترمکعب خواهد بود؛ که نشان از کاهش منابعدر مقا یسه با وضعیت پایه دارد. نتایج مدل بدون اعمال سناریو نشان داد طی دوره 20 ساله حجم آبخوان دشتورامین از مقدار 4000 میلیون مترمکعب به 2700 میلیون مترمکعب کاهش خواهد یافت. این موضوع نشان می دهدسیاست های تأمین منابع آب ازجمله استفاده بی رویه از چاه ها، توسعه شهرنشینی و ایجاد صنایع و همچنین عدمافزایش بهره وری آب کشاورزی از طریق روش های نوین آ بیاری دلیل بروز چنین مسئله ای است. اعمال سناریوهایتخصیص نیاز محیط زیستی تالاب بندعلیخان نشان داد دشت توان اکولوژیکی برای تخصیص آب به تالاب نخواهدداشت به طوریکه در 20 سال آینده امنیت آبی دشت به 180 - میلیون مترمکعب می رسد. همچنین اعمال سناریوافزایش راندمان آبیاری بدون افزایش سطح ز یر کشت از 58 درصد به 70 درصد در بهبود کاهش تقاضای آبکشاورزی و افزایش سطح کشت مؤثر بود. افزایش سطح زیر کشت نیز تا مقدار 41600 هکتار اثر مثبت بر تقاضایآب کشاورزی داشت اما بیش از این مقدار سبب افزایش فشار منابع آبی گردید. بر اساس محدودیت های منابع آ بیو کاهش امنیت آب در دشت ورامین، تولید محصول دشت نیز با کاهش روبه رو خواهد شد. دشت ورامین به دلیلهمجواری با شهرستان تهران نقش مهمی در تأمین نیاز مردم تهران و شهرستان های اطراف دارد.نتیجه گیری: بررسی نتایج و روند مقایسه داده ها نشان داد طی دوره 20 ساله، دشت ورامین وضعیت نامطلوبی درزمینه منابع آب و تولید غذا خواهد داشت. مدیریت منابع دشت ورامین نیازمند تغییر در باورها و ارزش های سازمانی،کشاورزی و توسعه ای دارد. توسعه سیستم های خورشیدی  به منظور تأمین نیاز انرژی، راه اندازی تصفیه خانه فاضلابشهرستان ورامین و توسعه تصفیه خانه جنوب تهران، حرکت به سمت فشرده ساز ی پایدار در ایجاد پایداری منابعدشت به منظور بهره برداری صحیح منابع مؤثر است. از سویی دیگر افزایش راندمان آبیاری بدون افزایش سطح کشتمی تواند در متعادل کردن وضعیت فعلی کمک کننده باشد به طوریکه با اجرای سیاست های برنامه ششم توسعهتقاضای آب کشاورزی تا حدودی کاهش می یابد و فشار بر منابع آب ز یرزمینی کاسته می شود.

سابقه و هدف: رودخانه ­ها برای حفظ زندگی و اکوسیستم­ ها حیاتی هستند و آب شیرین ضروری برای آبیاری، شرب و صنعت را فراهم می­ کنند. با این حال، مداخلات انسانی از جمله تغییر در الگوهای کاربری زمین، ساخت و ساز در نزدیکی رودخانه ­ها، بهره برداری از منابع آب، و مدیریت سیل و طوفان به طور قابل توجهی بر این سیستم ­های زیست محیطی حیاتی تأثیر گذاشته است.  آنها می توانند توزیع مکانی و سرعت فرآیندهای ژئومورفیکی مانند انتقال رسوب، فرسایش و رسوبگذاری را تغییر داده و در نتیجه، تغییرات قابل توجهی در مورفولوژی رودخانه ها ایجاد کنند. در این پژوهش، ارزیابی مورفولوژیکی از بالادست تا میانه رودخانه تالار به عنوان پایلوت با استفاده از شاخص کیفیت مورفولوژیکی (MQI) برای ارزیابی وضعیت مورفولوژیکی انجام شده است.مواد و روش ­ها: رودخانه تالار براساس رویکرد سلسله ­مراتبی و با توجه به وضعیت فیزیوگرافی به دو واحد چشم ­انداز، سه بخش و 23 بازه تقسیم ­بندی گردید. سپس عملکرد ژئومورفولوژیکی فرآیندها و اشکال رودخانه­ ای، سازه ­های انسان ساخت و  تنظیمات آبراهه ­ها توسط MQI که شامل 28 پارامتر است، مورد ارزیابی قرار گرفتند.نتایج و بحث: نتایج بدست آمده از 28 پارامتر MQI در 23 بازه، نشان می دهد؛ حدود 15% بازه­ ها دارای وضعیت "خوب"، تقریباً 35% بازه ­ها دارای وضعیت "متوسط" و بیش از 50% دارای وضعیت "ضعیف" و "خیلی ضعیف" هستند. علاوه بر این، مهمترین تأثیرات مربوط به تغییر کاربری اراضی یعنی توسعه شهری و کشاورزی و همچنین عبور جاده است. نتیجه ­گیری: نتایج نشان می دهد که بیشتر مسیرهای رودخانه تالار نیازمند اقدامات فوری برای بازسازی و احیاء است. علاوه بر این، اگرچه روش MQI می­ تواند ابزار مناسب و موثری در تشخیص چالش­ های هیدرومورفولوژیکی باشد. با این حال، هنوز برای مدیریت یکپارچه و احیاء کافی نیست و باید با سایر شاخص های فشار انسانی مانند کیفیت آب، فشار هیدرولوژیکی و بیولوژیکی ادغام شود.

سابقه و هدف: از دیدگاه محیط زیست و سلامت انسان ها، مدیریت کیفیت هوا و کنترل آلودگی از منابع متحرک و ثابت از اهمیت بسزایی برخوردارند. یکی از ابزارهای کلیدی در این زمینه، برآورد تولید آلودگی هوا از خودروها و سایر منابع متحرک است. با توجه به تنوع در عملکرد خودروها در شرایط مختلف، این برآورد چالش های زیادی را برای محققان و صنعتگران ایجاد می کند. بنابراین، استفاده از ابزارهای دقیق و قابل اعتماد برای انجام این برآوردها بسیار ضروری است. در مطالعات تدوین فهرست انتشار آلودگی هوای کشور، از نرم افزار بین المللی مدلسازی انتشار وسایل نقلیه (IVE) به عنوان یکی از ابزارهای اصلی برای انجام این برآوردها استفاده می شود.  این نرم افزار به طور جامع می تواند میزان انتشار آلاینده ها را از وسایل نقلیه و منابع متحرک دیگر برآورد کرده و در تدوین فهرست های آلودگی به کار گرفته شود.مواد و روش ها: برای بررسی دقیق تر مقادیر انتشار آلاینده ها، در این پژوهش، مقایسه ای بین داده های مدل IVE و داده های اندازه گیری شده از انتشار خودروهای سواری داخلی با صفر کیلومتر انجام شده است. این اندازه گیری ها با استفاده از آزمایش شاسی دینامومتر آزمایشگاه ISQI و با استفاده از استانداردهای آلایندگی یورو 4 و چرخه رانندگی جدید اروپا (NEDC) صورت گرفته است.نتایج و بحث: مقایسه داده های انتشار آزمایش شاسی دینامومتر خودروهای داخلی با داده های مدلسازی شده توسط IVE نشان می دهد که در برخی موارد، مقادیر انتشار متفاوتی مشاهده می شود. که نشان می دهد مدل IVE به واقعیت نزدیک نیست و نیاز به اصلاحات لازم را دارد.  بجز یک مورد در انتشار NOx که مدل با خودروی کوئیک برابر بود ، سایر نتایج  بدین صورت بود که انتشار NOx در بازه 0.01 تا 0.05 قرارا داشت و مدل عدد 0.03 را نشان داد و در مورد CO در بازه 0.26 تا 0.96 قرار داشت که مدل عدد 48/0را نشان داد و همچنین HC در بازه 03/0 تا 08/0 قرار دارد که نتایج مدل برابر 03/0 است. همانطور که مشخص است مدل IVE در برخی موارد نمی تواند مقادیر واقعی انتشار آلاینده ها را به درستی بازتاب دهد و نیاز به اصلاحات جدی برای بهبود دقت در برآورد آن ها وجود دارد نتیجه­ گیری: مدیران و تصمیم گیرندگان در زمینه کیفیت هوا و محیط زیست باید با دقت به نتایج تحقیقات و آزمایشات در این زمینه توجه کنند. بر اساس تحلیل مقادیر انتشار، مشخص شد که مدل IVE، در برخی موارد، به واقعیت نزدیک نیست و اتکا بر شرایط فرضی برای برآورد مقادیر آلاینده ها غیر قابل اعتماد است. برای بهبود دقت در این برآوردها، اصلاحاتی در مدل IVE لازم است که این اقدامات می تواند به بهبود کیفیت ارزیابی و بهبود عملکرد در مدیریت کیفیت هوا و محیط زیست کمک کند. توسعه رویکردها و راهکارهای مبتنی بر داده های دقیق و شفاف، اهمیت زیادی در این زمینه دارند و می توانند بهبود قابل توجهی در مدیریت کیفیت هوا و کاهش آلودگی هوا داشته باشند. در نتیجه، استفاده از داده های دقیق و به روز برای ارزیابی آلودگی هوا از منابع متحرک و ثابت، از اهمیت بسزایی برخوردار است و نیازمند اصلاح و بهبود مدل های مورد استفاده برای دقت بیشتر در برآورد انتشار آلاینده ها می باشیم.

سابقه و هدف: تبخیر-تعرق یکی از بخش های مهم تعادل چرخه آب هستند. بیش از 72 درصد از منابع آبی کشور به دلیل تبخیر-تعرق از دسترس خارج می شود. این عوامل، اهمیت و ضرورت استفاده بهینه از آب و پیش بینی دقیق میزان تبخیر و تعرق واقعی در کاربردهای مختلف ازجمله کشاورزی و مدیریت منابع آب، اعم از برنامه ریزی آبیاری و مدل سازی رشد گیاه را نشان می دهد. برآوردهای دقیق تبخیر-تعرق در مطالعاتی از قبیل بررسی تغییرات اقلیمی، توسعه ی پایدار و کنترل منابع آبی نقش مهمی را ایفا می کند. با توجه به محدود بودن تعداد ایستگاه های هواشناسی و بالا بودن هزینه و زمان جمع آوری اطلاعات زمینی، استفاده از تکنیک های سنجش از دور، در صورت برخورداری از خروجی دقیق و مناسب، می تواند ابزار مناسبی برای تعیین تبخیر-تعرق واقعی باشد. ازجمله الگوریتم های موجود در سنجش ازدور که مربوط به برآورد تبخیر و تعرق که بر اساس روش های مبتنی بر بیلان انرژی است، می توان به الگوریتم سبال اشاره کرد. سبال یک الگوریتم سنجش از دور است که تعادل انرژی سطحی لحظه ای را برای هر پیکسل از یک تصویر ماهواره ای انجام می دهد. همچنین محدوده مورد بررسی تبریز در غرب استان آذربایجان شرقی است.مواد و روش­ها: در این پژوهش با توجه به دقت و تطبیق پذیری بالا در الگوریتم سبال و همچنین تکنیک های سنجش ازدور برای برآورد تبخیر و تعرق از الگوریتم سبال و تصاویر ماهواره ای لندست استفاده گردید. بدین منظور تصاویر ماهواره ای لندست در سنجنده های ("OLI_TIRS")  و از سال 2013 - 2021 از سایت اداره ی کل ملی هوانوردی و فضا (NASA) تهیه شده است. همچنین در این پژوهش از فنون سنجش از دور حرارتی و سامانه اطلاعات جغرافیایی که به شیوه ای مؤثر و کارآمد با یکدیگر ترکیب شدند استفاده شده است. در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از نرم افزار 10.8 ARC Gis ﺑﺮای ﺗﻬﯿﻪ خروجی و از نرم افزارهای 5.3 Envi به منظور اﻧﺠﺎم ﭘﺮدازش، تجزیه و تحلیل ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﻟﻨﺪﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ.نتایج و بحث: نتایج این پژوهش نشان داد (LST) از سال 2017 قسمت نارنجی و قرمز رنگ افزایش پیداکرده است. پیکسل های با دمای 315 درجه الی 320 درجه و 320 درجه به بالا در منطقه موردبررسی غالب گردیده است. علاوه بر این شاخص NDVI نشان داد پیکسل های رنگ زرد و قرمزرنگ (4/0-2/0) و (<6/0) افزایش پیداکرده است و همچنین ادامه شاخص BT افزایش پیداکرده است و پیکسل های 310-315 درجه جای خود را به 315-320 درجه و 320 درجه به بالا داده است. با توجه به ارتباط میان پوشش گیاهی (NDVI) و دمای سطح زمین که مستقیم بر محاسبه ی تبخیر-تعرق تأثیر می گذارند، نتایج تبخیر-تعرق بدرستی نشان داد روند صعودی در تبخیر-تعرق وجود داشته و از سال 2017 الی 2021 در قسمت خارج از مرکز شهر تبخیر-تعرق افزایش پیداکرده است.نتیجه گیری: با توجه به نتایج این پژوهش، تبخیر-تعرق در خارج از مرکز شهر افزایش پیداکرده است، در قسمت هایی که افزایش دما ثبت شده میزان تبخیر-تعرق نیز افزایش پیدا کرده و رابطه معناداری ثبت شده است. همچنین پیشنهاد می شود با توجه به نتایج پژوهش که سال های 2017، 2019 و 2021 تغییرات مشهودی در خارج از مرکز شهر در تبخیر-تعرق ثبت گردیده است در تحقیقات آینده از فرمول روزانه ماهانه و سالانه استفاده شود.

سابقه و هدف: افزایش پرشتاب جمعیت، رشد سریع شهرنشینی و صنعتی شدن در سال­ های اخیر که عموماً با افزایش تقاضا و مصرف انرژی و در نتیجه افزایش منابع انتشار آلاینده­ ها همراه بوده است، آلودگی هوا به عنوان یکی از بزرگ­ترین بحران­ های حالِ حاضر جوامع شهری و به تبع آن خطرات زیست محیطی و بهداشتی مربوطه را از لحاظ زمانی و مکانی تشدید کرده است. از سوی دیگر، عناصر هواشناسی به طور مستقیم بر میزان آلاینده ­ها و همچنین مدت زمان حضور آنها در جو تأثیر می­ گذارد و پژوهش حاضر به منظور بررسی ارتباط متغیرهای هواشناسی و آلاینده ­های جوی معیار در شهر تبریز انجام گرفته است.مواد و روش­ها: مطالعه حاضر ضمن بررسی وضعیت عناصر هواشناسی (دما، بارش، سرعت باد، رطوبت نسبی، تابش، ساعات آفتابی و ابرناکی) و آلاینده­ های جوی معیار (کربن منوکسید (CO)، نیتروژن دی اکسید (NO2)، گوگرد دی اکسید (SO2)، ازن (O3)، ذرات معلق با قطر کمتر از 10 میکرون (PM10) و ذرات معلق با قطر کمتر از 5/2 میکرون (PM2.5)) در شهر تبریز در بلند مدت (2021 -2004)، به بررسی ارتباط بین آلاینده ­ها و متغیرهای هواشناسی در مقیاس­ های زمانی ماهانه و فصلی با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون در سطح اطمینان 95 درصد و تأثیر این عناصر بر غلظت آلاینده­ ها با استفاده از مدل رگرسیون خطی چند متغیره (MLR) و مدل جمعی تعمیم یافته (GAM) در نرم افزار آماری R 4.3.1 پرداخته است.نتایج و بحث: بر اساس نتایج حاصل از تحلیل همبستگی پیرسون، آلاینده ­های NO2 و PM2.5، SO2 و PM2.5 و همچنین آلاینده های PM2.5 و PM10 همبستگی مثبت معنادار قابل توجهی را به صورت جفتی نشان داده ­اند بنابراین به نظر می­ رسد که این آلاینده ­ها دارای منابع انتشار مشابه هستند. همچنین نتایج این پژوهش نشان می ­دهد که غلظت آلاینده های معیار هوا در تبریز در طول کل دوره آماری در مقیاس­ های زمانی ماهانه و فصلی تحت تأثیر شرایط آب و هوایی قرار داشته و در مقیاس ماهانه، آلاینده­ های NO2 و PM2.5 دارای بیشترین همبستگی منفی با پارامترهای دما، سرعت باد و ساعات آفتابی و بیشترین همبستگی مثبت با رطوبت نسبی، PM2.5 دارای بیشترین همبستگی مثبت با فشار هوا، CO و SO2 دارای بیشترین همبستگی منفی با تابش، O3 دارای همبستگی مثبت قوی با دما، سرعت باد و ساعات آفتابی و بیشترین همبستگی منفی با فشار، رطوبت نسبی و ابرناکی و آلاینده­ های NO2 و PM10، دارای بیشترین همبستگی مثبت با ابرناکی هستند. نتایج حاصل از برازش MLR و GAM برای هریک از آلاینده ­های جوی معیار در شهر تبریز نیز حاکی از عملکرد بهتر GAM در تجزیه و تحلیل روابط موجود میان تمامی آلاینده ­های جوی جز NO2 و مجموعه متغیرهای مستقل است.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش مبین آن است که میزان تأثیر عناصر جوی بر غلظت آلاینده ­های معیار مورد مطالعه در شهر تبریز بسته به نوع آلاینده و در زمان­ های مختلف متفاوت بوده و می­توان اذعان کرد که تأثیر یک پارامتر هواشناسی خاص بر آلودگی هوا تغییر پذیر است. با این حال، به نظر می­رسد که سرعت باد، تابش، دما و فشار هوا مهمترین عناصر هواشناسی مرتبط با غلظت آلاینده ­ها در شهر تبریز هستند. همچنین یافته ­های پژوهش نشان می­ دهد که MLR و GAM هردو به خوبی می­ توانند تغییرپذیری متغیر پاسخ با استفاده از مجموعه متغیرهای پیشگو را تبیین و روابط خطی و غیرخطی میان آنها را توضیح دهند. با این حال، GAM با در نظر گرفتن رابطه غیرخطی میان غلظت آلاینده ­های جوی و عناصر هواشناسی در مقایسه با MLR، قادر به توجیه درصد بیشتری از تغییرات تمامی آلاینده­های جوی معیار به جز آلاینده NO2 است.

سابقه و هدف: زمین یکی از اساس یترین منابع طبیعی است که در جایگاه عوامل تولید، در بخش های مختلف اقتصاداثرگذا ر است. امروزه زمین افزون بر نقش اصلی خود، به علت محدودیت عرضه آن و شرایط خاص اقتصادی ماهیت دارایینیز پیدا کرده است که با توجه به افزایش روزافزون جمعیت و تقاضاه ای گوناگون برای این عامل در بخش های مختلفاقتصادی، مسئله کمیابی و محدودیت زمین ملموس تر شده است. نداشتن قابلیت انتقال و جابجایی، استهلاک ناچیز درفرآیند مصرف و تولید و از همه مهمتر ناهمگن بودن واحدهای مختلف زمین، تدوین الگوی تقاضا و عرضه زمین را دشوارمی سازد؛ لذا برآورد توابع عرضه و تقاضای زمین آسان نیست. در این تحقیق نیز زمین ب هعنوان یک کالای ناهمگن در نظرگرفته شده و ارزشگذاری زمین کشاورزی با توجه به ویژگی های منحصر به فرد آن، هدف این مطالعه می باشد. از آنجایی کهزمین یکی از منابع مهم در بخش کشاورزی ا ست، بنابراین تعیین ارزش واقعی آن می تواند برای مدیریت زمین، استفادهکاراتر از آ ن و توسعه کشاورزی بسیار مهم باشد. از طرفی بیشترین بازده ممکن را از آن به دلیل عوامل تولید کمیاب ازقبیل نیروی کار، ابزار، نهاده های خریداری شده و توانایی مدیریتی محقق می ساز د. ا ین مطالعه با هدف ارزشگذاری اراضی1400 انجام گرفت .  کشاورزی دشت سیستان با استفاده از روش قیمت گذاری هدانیک در سال 1401مواد و روش ها: برای ارزشگذاری زمین های کشاورزی دشت سیستان، روستاهای ذوالفقاری، رهدار و کود به عنواننمونه انتخاب شد. دلیل انتخاب این روستاها دسترسی به آب رودخانه و همچنین چاهک ها می باشد که به واسطه کشتمحصول اراضی آنها دارای ارزش می باشد. در این مطالعه برای برآورد قیمت زمین های کشاورزی شهرستان زابل از1400 تعداد 99 پرسشنامه در سه روستای - روش قیمت گذاری هدانیک استفاده شد. به این منظور در سال 1401رهدار، کود و ذوالفقاری شهرستان زابل با استفاده از روش نمونه گیری طبق های تکمیل شد. پس از تکمیل نمودن پرسشنامه ها،مدل لاجیت ساده با استفاده از نرم افزار Eviews7 تخمین زده شد و همچنین برای برآورد توصیف های آماری شامل میانگین و حداقل و حداکثر متغیرها از نر م افزارSPSS 22 استفاده شد. در این تحقیق با استفاده از روش تخمین رگرسون اثر 15 متغیر بر قیمت یک هکتار زمین کشاورزی بررسی شد.نتایج و بحث: نتایج برآورد مدل لگاریتم خطی نشان داد، متغیرهای سهولت دسترسی به آب، د سترسی به آب شهری،قابلیت کشت مجدد و فاصله تا جاده اصلی اثر مثبتی بر قیمت هر هکتار زمین کشاورزی دارند. به دلیل آلودگی هایزیست محیطی کمتر، در منطقه یاد شده و توسعه یافتگی کمتر بافت شهری و صنعتی در حریم جاده های اصلی نسبتبه دیگر نقاط مورد مطالعه کشور، و همچنین تمرکز امکانات و زیرساخت ها در نقاط شهری و جاد های مانند آب، برق،تلفن و حمل و نقل راح تتر اثر مثبتی بر قیمت زمین کشاورزی داشته است. تمایل به تغییر کاربری زمین ها نیز بهدلیل وجود شرایط یاد شده سود کم کشاورزی در منطقه و خشکسالی، بسیار بالا است .نتیجه گیری: با توجه به توپولوژی منطقه و هموار بودن و عدم وجود زهکشی مناسب در برخی موارد قیمت زمینکشاورزی تحت تاثیر وجود یا عدم وجود این عامل قرار دارد. درصد زیر کشت بودن زمین خود می تواند موید وجود آب دردسترسی و کیفیت و سودآوری محصول برای مالک زمین باشد که این نیز اثر مثبت بر قیمت زمین خواهد داشت. از سویدیگر تمایل مالک به تغییر کاربری کشاورزی که فعالیتی کمتر سودآور است به کاربری های غیر کشاورزی که سودآوریبیشتری دارد باعث افزایش قیمت زمین م یشود. قابلیت تغییر کاربری به وجود مجوزهای لازم، دسترسی به امکانات وز یرساخت های مورد نیاز و سودآوری این مورد اشاره دارد. در این بین تنها موردی که اثر منفی بر قیمت زمین کشاورزیداشته، فاصله از جاده است که هر چه فاصله زمین از جاده بیشتر باشد قیمت زمین کمتر خواهد شد.

سابقه و هدف: فراوانی و ماندگاری زباله های پلاستیکی در محیط زیست، به ویژه در محیط های دریایی، تهدیداتزیست محیطی گسترده ای برای اقیانوس و تنوع زیستی آن به همراه دارد. ریزپلاستیک ها (1 میکرومتر تا 5 میل یمتر)،جزء مهمی از آلودگی پلاستیک دریایی می باشند . نگرانی در مورد اثرات منفی ریزپلاستیک ها بر سلامت انسان، توجهبه حضور و خواص فیزیکوشیمیایی ریزپلاستیک های موجود در محیط های آبی و درون بدن آبزیان خوراکی را افزایشداده است. بنابراین، هدف اصلی ا ین پژوهش بررسی کمیت (وجود، فراوانی و اندازه) و کیفیت(شکل و رنگ) ریزپلاستیک ها در لوله گوارش ماهی کوتر دم سیاه(Sphyraena genie) دریای عمان است.مواد و روش ها: برای این مطالعه، 27 قطعه ماهی کوتر دم سیاه (میانگین طول کل 36/5 ± 5/42 سانتی متر و وزن کل 5/2 ± 5/353 گرم) از سواحل شمالی دریای عمان در زمستان سال 1399 به وسیله تور گوشگیر جمع آوری شد.  ماهی ها در آزمایشگاه، زیست سنجی و سپس تشریح شدند. برای استخراج ریزپلاستیک ها، هر لوله گوارش با محلول KOH ده درصد هضم و سپس فیلتراسیون خلاء انجام شد. شناسایی ، شمارش و تعیین ویژگی های ریزپلاستیک ها(شکل، اندازه و رنگ) به وسیله استریو میکروسکوپ صورت گرفت . ابعاد ذرات (μm) با استفاده از نرم افزار ImageJ اندازه گیری شد . نتایج و بحث: همه ماهیان مورد بررسی دارای ریزپلاستیک در دستگاه گوارش بودند( 100 درصد). 285 ذره ریزپلاستیک در ماهی کوتر دم سیاه دریای عمان یافت شد. میانگین فراوانی ریزپلاستیک ها 19/5 ± 5/10 ذره به ازای هر ماهی و 2/0± 8/0 ذره به ازای هر گرم وزن تر ماهی بود. ریزپلاستیک های شناسایی شده به شکل رشته (فراوانی: 73%)، قطعات نامنظم (26%) و صفحات فیلم (1%) بودند. رنگ ریزپلاستیک ها از طیف رنگی روشن تا تیره متغیر بود. ترکیب رنگ بر حسب فراوانی عبارت بود از سیاه> خاکستری> شفاف> کرم> قرمز> آبی و قرمز تیره> سبز و قهوه ای> صورتی و سفید> آبی تیره و هلویی. حدود نیمی از ریزپلاستیک ها طولی کوتاه­تر از 300 میکرومتر داشتند در حالی که تنها حدود 9% ذرات ریزپلاستیک بلندتر از 1 میلی متر بودند. از نظر اندازه، ریزپلاستیک ها در هشت گروه دسته بندی شدند: دستۀ یک (اندازه: 100 -1 میکرو متر؛ تعداد 64 ریزپلاستیک)، دسته دو (300 -100 میکرو متر؛ تعداد 85 ریزپلاستیک)، دسته سه (500 -300 میکرو متر؛ تعداد 45 ریزپلاستیک)، دسته چهار (500 میکرومتر-1 میلی متر؛ 66 ریزپلاستیک) دسته پنج (2-1 میلی متر؛ 19 ذره ریزپلاستیک)، دسته شش (3-2 میلی متر؛ پنج ذره ریزپلاستیک)، دسته هفت (4-3 میلی متر؛ یک ذره ریزپلاستیک) و دسته هشت (5-4 میلی متر؛ بدون ریزپلاستیک). ریزپلاستیک های قطعه نامنظم نسبت به رشته کوچک تر و عمدتاً کمتر از 100 میکرومتر بودند. با توجه به شکل و اندازه کوچک اغلب ذرات ریزپلاستیک، وجود بقایای ماهیان کوچک (جمجمه، فلس و رشته های آبششی) و خرده صدف در لوله گوارش ماهی و همچنین رژیم گوشت خواری ماهی کوتر دم سیاه، می توان احتمال داد که ذرات ریزپلاستیک ثانویه تخریب شده ممکن است از طریق زنجیره غذایی منتقل شده باشند.نتیجه گیری: در لوله گوارش همه نمونه های مورد بررسی ماهی کوتر دم سیاه ذرات ریزپلاستیک مشاهده شد.ریزپلاستیک های جداسازی شده به شکل های رشته ، قطعات نامنظم و فیلم بودند. رنگ های سیا ه، خاکستری و شفافبه عنوان رنگ های غالب مشهود بودند که رشته به عنوان شکل غالب در ریزپلاستیک ها بو د . ریزپلاستیک های 1 میلیمتر وکمتر، فراوا نترین (92 %) ذرات بودند. وجود ریزپلاستیک در ماهی مطالعه شده نگرانی های اکولوژیک و بهداشتی را به دنبالدارد . از این رو افزایش آگاهی عمومی و مدیریت ورود آ لاینده های پلاستیکی به محیط زیست دریا ضرو ر ی است .

سابقه و هدف: زمین سیما در مناطق تحت حفاظت، یک مزیت گردشگری در طبیعت است و به همین علت سنجش زیباشناختی و ارزیابی کیفیت منظر در این مناطق ضرورت دارد. با وجود اینکه در سایر گردشگاه ها نیز این موضوع از اهمیت برخوردار است اما در مناطق تحت حفاظت که شکل گردشگری به صورت اکوتوریسم و بر پایه بازدید است، این امر بیشتر اهمیت دارد. از این رو این پژوهش با هدف مدل سازی ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری منظر با هدف گردشگری در مناطق تحت حفاظت با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی جهت پیش بینی ارزش زیباشناختی مناظر و اولویت بندی متغیرهای تاثیرگذار بر مدل صورت پذیرفت. مواد و روش ها: پژوهش حاضر در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی تحت مدیریت استان البرز انجام شده است. در این مطالعه جهت ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر مناطق تحت حفاظت با هدف گردشگری، ترکیب رویکرد ارزیابی جامع و روش مدل سازی شبکه عصبی مصنوعی به کار گرفته شد، رویکرد ارزیابی جامع شامل دیدگاه کاربر محور با تکمیل پرسشنامه و استفاده از 19 عنصر عینی شامل 15 معیار عینی منظر (تنوع پوشش های طبیعی و انسانی، تنوع فرم رویشی، فرم ترکیب درختان، فرم بدنه آبی، تنوع رنگی، منظره آب، منظره سنگ و صخره، منظره جاده و مسیرهای عبوری، منظره پوشش گیاهی درختی و درختچه ای، منظره پوشش گیاهی علفی و بوته ای، منظره سطوح لخت و بدون پوشش، منظره ساختمان ها و سازه ها، منظره آسمان، نسبت سطوح سخت و نسبت سطوح نرم) و 4 معیار مربوط به ویژگی نقاط چشم انداز (ارتفاع، شیب، تیپ پوشش گیاهی و انبوهی پوشش گیاهی) بود. بدین منظور، ابتدا واحدهای همگن ارزیابی منظر با استفاده از 6 شاخص مکانی (شامل ارتفاع از سطح دریا، درصد شیب، منظر گیاهی، قابلیت دید روستا، قابلیت دید رودها دائمی و فصلی)، شناسایی شد. سپس 100 عکس از مناظر منطقه تهیه و مدل سازی به روش شبکه پرسپترون چندلایه انجام شد. در گام بعدی به آنالیز حساسیت مدل ارزیابی کیفیت زیباشناختی منظر جهت اولویت بندی و نیز تعیین موثرترین معیارهای زیباشناختی بصری در ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر در منطقه پرداخته و در نهایت سامانه پشتیبان تصمیم گیری ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر مناطق تحت حفاظت با هدف گرشگری طراحی شد.نتایج و بحث: مدل دارای ساختار 1-6-19 (19 متغیر ورودی، 6 نورون در لایه مخفی و یک متغیر خروجی) با توابع انتقال لگاریتم سیگموئید در لایه پنهان و خطی در لایه خروجی و الگوریتم بهینه سازی لونبرگ-مارکوارت، با ضرایب تبیین در سه دسته داده آموزش، اعتبارسنجی و آزمون معادل 72/0، 75/0 و 70/0 به عنوان ساختار بهینه مدل ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر مناطق تحت حفاظت با هدف گردشگری معرفی شد. بر اساس نتایج آنالیز حساسیت، منظره آب، فرم ترکیب درختان، انبوهی پوشش گیاهی، با ضرایب اثرگذاری 233/0، 147/0و 104/0 به ترتیب بیشترین تاثیر را در کیفیت زیباشناختی بصری مناظر مناطق تحت حفاظت از خود نشان دادند. روند تغییرات کیفیت زیباشناختی منظر بر حسب تغییرات منظره آب و فرم ترکیب درختان بیان کننده این امر بود که با افزایش معیارهای مذکور در مناظر منطقه، کیفیت زیباشناختی بصری به صورت غیرخطی افزایش می یابد؛ به صورتی که با 23/8 درصد افزایش سطوح آب در منظر و تغییر فرم ترکیب درختان از تکی به گروهی، به ترتیب افزایش 46/0 و 48/0 واحدی کیفیت زیباشناختی بصری منظر مشاهده شد. همچنین روند تغییر معیار انبوهی پوشش گیاهی کاهش کیفیت زیباشناختی بصری مناظر منطقه را با افزایش معیار مذکور نشان داد. نتیجه گیری: آنالیز حساسیت و شناسایی تأثیرگذارترین عناصر و معیارها بر کیفیت زیباشناختی بصری مناظر مناطق تحت حفاظت با هدف گردشگری نشان داد جهت دستیابی به ارزش زیباشناختی بصری منظر بالا و تعیین زون های گردشگری متمرکز و گسترده در مناطق تحت حفاظت، منظر آب می بایست در اولویت اول برنامه ریزی قرار گیرد. مدل ارائه شده در این پژوهش به عنوان یک سیستم پشتیبان تصمیم گیری در ارزیابی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر در مناطق تحت حفاظت با هدف گردشگری است و امکان پیش بینی کیفیت زیباشناختی بصری مناظر در مناطق تحت حفاظت با شرایط اکولوژیک مشابه و نیز بوم سازگان های مشابه را فراهم می کند. همچنین از مدل ارائه شده در این مطالعه، می توان در تهیه طرح مدیریت و زون بندی مناطق تحت حفاظت بویژه در زون های گردشگری استفاده نمود.

سابقه و هدف: از پیامدهای پدیده تغییر اقلیم در استان خوزستان می توان به خشک شدن بخش بزرگی از تالاب‍ های این استان شامل میانگران و هورالعظیم اشاره کرد که با ادامه خشک شدن آن­ها در سال‍ های اخیر سبب تولید توفان های گرد و غبار شده است. در این راستا هدف از این پژوهش، پیش بینی تغییرات اقلیمی در محدوده تالاب‍ های میانگران و هورالعظیم توسط مدل ریزمقیاس نمایی آماریSDSM  بر پایة سناریوهای اقلیمی A2، B2 و HadCM3 است. با توجه به شرایط خاص منطقه و اینکه مطالعات اندکی در خصوص تغییر دمایی در این مناطق صورت گرفته، شناخت وضعیت تغییر دمایی می‍ تواند به مدیریت بهتر منابع و بویژه مدیریت منابع آب کمک کند. مواد و روش ها: برای این منظور با استفاده از داده‍ های روزانه دمای میانگین، دمای کمینه و بیشینه در ایستگاه‍ های سینوپتیک ایذه و بستان به‍  عنوان نزدیک­ترین ایستگاه به تالاب‍ های هورالعظیم و میانگران در دوره‍ های 2039-2010، 2069-2040 و 2099-2070 پیش‍ بینی صورت گرفت و سپس با دوره پایه (1961-1990) مقایسه انجام شد. جهت بررسی عملکرد مدل‍ ها و مقایسه آن­ها از دو روش ترسیمی و معیارهای آماری مرسومPBISE ، NSE،MAE ، RMSE و R2 استفاده گردید. با استفاده از پارامترهای بزرگ مقیاس مشاهداتی NCEP و نرم افزار SDSM به انتخاب پیش ­بینی کننده­ های منتخب در پارامترهای اقلیمی پرداخته شد. بدین منظور، از بین 26 پارامتر بزرگ مقیاس NCEP و توابع مختلف آن­ها، پارامترهای بزرگ مقیاس برای متغیرهای اقلیمی مورد نظر انتخاب گردید. این پارامترها شامل میانگین فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل سطح 850 هکتوپاسکال و میانگین دما در ارتفاع دو متری بودند. همچنین در ادامه پیش بینی دوره بازگشت رویدادهای اقلیمی حدی در مدل HadCM3، با سناریوهای A2 و B2 تا سال 2099 انجام گرفت. نتایج و بحث : نتایج حاصل از شبیه ‍سازی مدل HadCM3همراه با داده‍ های مشاهده­ای در ایستگاه ایذه و داده‍ های سالانه مدل‍سازی شده نشان داد که میانگین دما 47/18 درجه سانتی‍گراد و برای ایستگاه بستان میانگین دمای 10/19 درجه سانتی‍گراد بدست آمد. همان‍طور که مشاهده می‍ شود هر دو ایستگاه در دوره پایه میانگین دمایی بالاتری را داشته‍ اند و بیشینه دما در تالاب میانگران بسیار بیشتر از تالاب هورالعظیم در دوره پایه می‍باشد. نتایج کمینه دمایی نیز که نشان می‍ دهد اختلاف در دو ایستگاه کم و جزئی است. نتایج حاصل از بررسی چرخه‍ ها در مناطق مورد مطالعه حاکی از آن است که در سناریوی A2 حالت‍های خاص اقلیمی در منطقه دارای دوره های بازگشت کوتاه مدت است. در دو ایستگاه در سناریوی B2 در صدک بالایی چرخه معنی‍ داری، میانگین دمایی در سطح اطمینان (5/97%) در دوره بازگشت 30 ساله و در صدک پایین چرخه معنی‍ داری میانگین دمایی در سطح اطمینان (5/2%) در دوره بازگشت 1 ساله در هر دو سناریو بدست آمد که نشان‍ دهنده محدوده وسیع‍تر دوره بازگشت و احتمال بیشتر رویدادهای حدی دمایی در سناریوی B2 است. در مقایسه دو ایستگاه مشاهده می‍ شود که در سناریوی A2 تالاب میانگران 02/1 درجه سانتی‍گراد و تالاب هورالعظیم 08/1 درجه سانتی‍گراد افزایش میانگین دما دارند. همچنین در سناریوی A2 تالاب میانگران میانگین و بیشینه دمایی بیشتری را دارد در حالی که تالاب هورالعظیم افزایش کمینه دمایی بیشتری را داشته است. این در حالی است که در سناریوی B2 میانگین دمای تالاب میانگران 47/1 درجه سانتی‍گراد و تالاب هورالعظیم 12/5 درجه سانتی‍گراد افزایش دما را دارد. نتیجه گیری: نتایج حاصل از بررسی داده‍ ها در دوره‍ های مشاهداتی و شبیه‍ سازی شده با سناریوی B2 و A2 نشان‍ دهنده افزایش دمای میانگین، کمینه و بیشینه در دوره‍ های شبیه‍ سازی شده آتی نسبت به دوره مبنا در ایستگاه‍ های ایذه و بستان بوده، به ­طوریکه در ایستگاه بستان دمای متوسط کمینه و بیشینه سالانه نیز در دوره سوم بیشینه، روند افزایشی را نسبت به دوره پایه داشته و در هر دو سناریو به دلیل افزایش دما، روند خشک شدن هر دو تالاب ادامه خواهد داشت.

سابقه و هدف: هدف این مطالعه بررسی محرک‏ های رفتاری کاهش ضایعات مواد غذایی در بین خانوارهای روستایی بود. پایه مفهومی این مطالعه نظریه رفتار برنامه ‏ریزی شده (TPB) است که هدف آن توضیح رابطه بین قصد، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک ‏شده روستاییان در زمینه کاهش ضایعات مواد غذایی است. این مطالعه TPB را با وارد کردن سازه ‏های جدید نگرانی‏ های محیط‏ زیستی، احساس گناه و عادت توسعه می ‏دهد.مواد و روش­ ها: مطالعه حاضر از طریق پیمایش انجام شد. برای جمع ‏آوری داده ‏ها، یک پرسشنامه محقق ساخته با الهام از مطالعات دیگر طراحی و اعتبارسنجی شد. بمنظور اطمینان از روایی پرسشنامه، ابتدا نسخه اولیه توسط تیمی متشکل از سه نفر از متخصصان دانشگاهی در حوزه رفتارهای محیط ‏زیستی بررسی شد تا روایی محتوا و صوری آن مورد بررسی قرار گیرد. سپس بر اساس بازخورد متخصصان، سازه‏ ها و گویه ‏های هریک از آن­ها مجددا مورد بازبینی قرار گرفت. سپس از طریق انجام یک پیش ‏آزمون خارج از جامعه مورد مطالعه، پایایی ابزار پژوهش مورد ارزیابی قرار گرفت. برای این منظور، یک مطالعه راهنما در میان 30 نفر از روستاییان شهرستان پیرانشهر انجام گرفت. به منظور برآورد پایایی ابزار پژوهش از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقادیر آلفای کرونباخ برای سازه‏ها / متغیرهای پنهان در بازه 70/0 تا 90/0 بود که بالاتر از مقدار آستانه توصیه شده 70/0 است. علاوه بر این، برای اندازه گیری مدل بازتابنده، از مقادیر بارهای عاملی گویه، مقادیر تی، شاخص­ های روایی همگرا و شاخص­ های روایی واگرا (تشخیصی) استفاده شد. در مراحل پایانی پژوهش نیز از ضرایب پایایی ترکیبی به­ عنوان ابزاری برای ارزشیابی همسازی دورنی سازه­ ها و گویه­ های استفاده شد. نتایج ارزیابی نهایی پایایی و روایی نشان داد که همه مقادیر مشاهده شده برای این شاخص ­ها در محدوده مورد قبول خودشان بودند. جامعه هدف این مطالعه را کلیه روستاییان شهرستان نقده با تنوع گسترده‏ای از زمینه‏ های اجتماعی تشکیل می ‏دهد (36764=N). حجم نمونه با استفاده از جدول نمونه ‏گیری کرجسی و مورگان (1970) 384 نفر تعیین شد. روش نمونه ‎گیری مطالعه حاضر تصادفی طبقه ‏ای با انتساب متناسب بود. برای این منظور، ابتدا شهرستان به دو بخش مرکزی و محمدیار تقسیم گردید، سپس از هر بخش دو دهستان، از هر دهستان‎ دو روستا و در نهایت از هریک از روستاها افرادی به صورت تصادفی انتخاب شدند. داده ‏ها از طریق پیمایش جمع‏آوری و با استفاده از مدل‏سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) مورد بررسی قرار گرفت.نتایج و بحث: نتایج نشان داد که هنجار ذهنی، نگرش و کنترل رفتاری درک‏شده در زمینه کاهش ضایعات مواد غذایی بطور قابل توجهی بر قصد کاهش ضایعات مواد غذایی تأثیر می گذارند. به طور مشابه، دو محرک احساس گناه و نگرانی محیط‏ زیستی نیز به طور مثبت بر قصد تأثیر گذاشتند. افزون بر این، تأثیر مستقیم دو متغیر قصد و عادت بر رفتار کاهش ضایعات معنی ‏دار بود.نتیجه ‎گیری: ازآنجا که انگیزه درونی پایدار یا نیات قوی برای حفظ رفتار طولانی مدت مورد نیاز است، بنابراین، توصیه‏ می‏ شود سیاست ‏ها و برنامه‏ ها در مورد توسعه و ارزیابی مداخلات رفتاری با هدف ترویج رفتار کاهش ضایعات مواد غذایی به طور گسترده بر تقویت قصد روستاییان تأکید داشته باشد، زیرا در صورت وجود شرایط و انگیزه ‏های مساعد، افراد تمایل بیشتری نسبت به کاهش ضایعات مواد غذایی خواهند داشت. یافته های این مطالعه بینش‏ های مفیدی برای سازمان‏ های دولتی، سیاست گزاران، مراکز بهداشت و درمان، عوامل ترویج و آموزش کشاورزی و دانشگاهیان که علاقمند به توسعه استراتژی هایی برای کاهش ضایعات مواد غذایی هستند، دارد.