اکوبیولوژی تالاب (تالاب)
سال:1399 | دوره:12 | شماره:45 |تعداد مقالات:8

باوجود رشد و آگاهی جوامع انسانی نسبت به اهمیت اکوسیستم های طبیعی به ویژه تالاب ها، هنوز درک صحیح و فراگیر از اهمیت، کارکرد و ضرورت حفظ این زیستگاه های حیاتی و ارزشمند وجود ندارد. حفاظت از تالاب ها مستلزم داشتن آگاهی کامل از وضعیت تالاب و تغییرات ایجادشده در کاربری های مجاور آن در طول زمان است. یکی از تالاب هایی که در سال های اخیر در کشور مورد تخریب و بی­, توجهی قرارگرفته است تالاب کیاکلایه در شهرستان لنگرود استان گیلان است. در تحقیق حاضر که در سال 1398 انجام شد، جهت بررسی تغییرات زمانی-مکانی محدوده اثر تالاب مذکور، از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سال های 1995، 2007، 2013 و 2019 استفاده شدند. شاخص های پوشش گیاهی، شاخص آب و شاخص مناطق مسکونی روی تصاویر اعمال شدند و نقشه های محدوده شهری و محدوده تالاب با تصاویر به دست آمده از شاخص ها به منظور تحلیل نتایج هم­, پوشانی داده شدند. نتایج تحقیق نشان داد که در محدوده موردمطالعه، پوشش گیاهی و سطح آب در طی 24 سال اخیر کاهش و مناطق مسکونی افزایش چشمگیر داشته اند که این موضوع سبب افزایش احتمال بروز مخاطرات محیطی برای ساکنین و همچنین از بین رفتن سلامت اکوسیستم غنی تالاب شده است. شاخص سلامت اکوسیستم نشان می­, دهد مناطق اطراف مسکن مهر لنگرود، سادات محله، خالکیاسر و قاضی محله بیشترین آسیب را دیده­,اند.

در مطالعه حاضر جهت بررسی تاثیر پساب شهرستان سقز بر پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب در قسمت های مختلف رودخانه 4 ایستگاه شامل 1) ایستگاه سد چراغ ویس، 2) ایستگاه قبل از ورود پساب به رودخانه، 3) ایستگاه بعد از ورود پساب به رودخانه و 4) ایستگاه قبل از ورود رودخانه به سد شهید کاظمی تعیین گردید. پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب از جمله نیترات، فسفات، قلیائیت، آمونیاک، دما، pH و اکسیژن محلول، اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی (BOD) و اکسیژن مورد نیاز شیمیایی (COD) به فاصله زمانی هر 30 روز در تابستان 1396 اندازه­, گیری شدند. براساس نتایج پارامترهای فیزیکوشیمیایی، شاخص کیفیت آب WQI NSF محاسبه شد. نتایج نشان داد که از لحاظ دمایی بین ایستگاه­, های مطالعاتی اختلاف معنی­, داری وجود ندارد (05/0P>). پارامترهای نیترات، فسفات، قلیائیت، آمونیاک، اکسیژن محلول، pH و BOD5 بصورت معنی­, داری تحت تاثیر ایستگاه های مختلف بودند (05/0>P) بطوری که مقادیر BOD5 و آمونیاک در ایستگاه­, های متاثر از پساب شهرستان سقز بالاتر از حد آستانه رشد و نمو ماهیان گرمابی بود. بیشترین و کمترین میزان BOD5 در ایستگاهای سه و یک به ترتیب 001/0±,12 و 707/0±,5/5 میلی­, گرم بر لیتر و همچنین بیشترین و کمترین میزان آمونیاک بترتیب 156/0±,16/1 و 00/0 ±,01/0 میلی­, گرم بر لیتر در ایستگاهای یک و چهار مشاهده گردید. براساس شاخص کیفیت WQI NSF ایستگاهای اول و دوم وضعیت کیفی خوب و ایستگاهای سوم و چهارم وضعیت پایین تر (متوسط) را نشان دادند. بنابراین، با توجه به ورود مستقیم پساب­, های روستایی و شهری به داخل رودخانه، توصیه می­, شود کلیه این واحدها مجهز به سیستم­, های تصفیه پساب و فاضلاب گردند تا ضمن بهره­, برداری از رودخانه مانع تخریب چشم اندازهای طبیعی اکوسیستم­, های رودخانه­, ای گردد.

یکی از متداول­, ترین کاربردهای جنگلداری، شناسایی درختان منفرد و ترکیب گونه­, های درختان با استفاده از تجزیه و تحلیل تصویر و طبقه­, بندی تصاویر ماهواره­, ای یا هوایی است. هدف از این مطالعه، ارزیابی روش­, های طبقه­, بندی بردار پشتیبان (SVM) و درخت تصمیم (DT) در برآورد ویژگی­, های کمی درختان بلوط در تصاویر WorldView-2 و تصاویر پهپادی (UAV) است. در این مطالعه، جنگل هفت برم شیراز، به عنوان منطقه مورد مطالعه به منظور بررسی پتانسیل تصاویر ماهواره­, ای WV-2مورد بررسی قرار گرفت. برآورد پارامترهای جنگلی با تمرکز روی استخراج تک درخت با استفاده از روش­, های طبقه­, بندی SVM و DT با ارزیابی ماتریس پیچیده و سطح زیر منحنی (AUC) با کمک تصویر هوایی فانتوم4 (UAV) در دو منطقه مجزا مورد ارزیابی قرار گرفت. داده­, ها با استفاده از آزمون­, های Tمستقل، تحلیل رگرسیون چند متغیره، با استفاده از نرم افزار SPSS 2، Excel 2016، eCognation, 8. 7، ENVI, 5، PCI Geomatica 16 و Google Earth 7. 3 تحلیل شد. طبقه­, بندی بردار پشتیبان، بالاترین و بهترین دقت را در برآورد پارامترهای تک درخت داشت. روش طبقه­, بندی SVM، یک روش بسیار مفید برای شناسایی درختان بلوط در جنگل­, های کوهستانی زاگرس می­, باشد. با استفاده از داده­, های WV-2، پارامترهای درختان منفرد در جنگل می­, توانند استخراج شوند. روش بردار پشتیبان بر روی تصاویر WV-2 با صحت کلی SVM، 96 درصد و ضریب کاپای آن97/0 نتایج قابل قبولی را بدست آورد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل رگرسیونی نشان داد که استفاده از تصاویر ماهواره ایی WV-2 (R2=0. 98) برای برآورد تاج پوشش درختان مناسب است. در حالی که پهپاد، پتانسیل ارائه راه حل­, های قابل انعطاف و عملی برای نقشه برداری جنگل­, ها را دارد، برخی از مسائل مربوط به کیفیت تصویر هنوز هم برای بهبود عملکرد طبقه­, بندی باید مورد توجه قرار گیرند.

مدل­,کریجینگ معمولی در زمینه پیش­, بینی و درونیابی پارامترهای کیفی آب­, های سطحی به­, طور گسترده­, ای مورد استفاده قرار گرفته­, است. این مدل از میانگین ثابت به منظور ایجاد روند استفاده می­, کند. یکی از مهم­, ترین معایب این مدل این است که وقتی روند شدید وجود داشته باشد، به عملکرد ضعیف برای پیش­, بینی منجر می­, شود. برای رفع این مشکل، یک مدل جایگزینی به نام کریجینگ کور ایجاد شده­, است. تابع میانگین در این مدل غیر ثابت است و پارامترهای این تابع بر اساس روش استنباط بیزی (که به محاسبات زیاد نیاز دارد) به دست می­, آید. برای رفع این مشکلات، در پژوهش حاضر روش کریجینگ معمولی برمبنای کریجینگ کور اصلاح شده­, است، بطوریکه تابع میانگین در دامنه غیر ثابت درنظر گرفته شده ولی به منظور تعیین پارامترهای آن، از رگرسیون به جای استنباط بیزی استفاده شده­, است. در این تحقیق عملکرد روش کریجینگ اصلاح شده­,در برآورد پارامترهای کیفی و شاخص­, های تروفی آب تالاب انزلی با کریجینگ معمولی توسط معیارهای آماری مختلف (ضریب تعیین، جذر میانگین مربعات خطا و میانگین خطای مطلق) مورد ارزیابی قرار گرفت. بدین منظور غلظت 14 پارامتر کیفی در شش محل نمونه­, برداری از آب تالاب انزلی در سال 1397 مورد آنالیز قرار گرفت. سپس روش­, های کریجینگ اصلاح شده و کریجینگ معمولی بر پارامترها و شاخص­, های تغذیه­, گرایی اعمال شدند. نتایج نشان داد که بهترین نتیجه از کریجینگ پیشنهاد شده بدست آمده­, است بطوریکه مقادیر حاصل از مدل با مقادیر واقعی تا حد زیاد همخوانی داشت. علاوه بر آن، نسبت بهبود عملکرد این روش نسبت به کریجینگ معمولی تا 88 درصد رسید. می­, توان نتایج این پژوهش را برای تدوین برنامه پایش کیفیت آب تالاب انزلی در آینده به کار برد.

این پژوهش به منظور بررسی خصوصیات کیفی آب در تالاب انسان ساخت ناصری که در بخش شمال غرب شهر خرمشهر قرار دارد، با استفاده از دو شاخص کیفی آب NSFWQI و IRWQI در سال 1396 در دو فصل بهار و تابستان انجام شد. این شاخص­, ها نشانگرهای متنوع کیفی را به صورت یک سیستم ساده که به راحتی بتوان با آن ارتباط برقرار نمود، بیان می­, نمایند و توانایی ارائه نتایج، بصورت ساده به عموم مردم در راستای تغییر روش زندگی در جهت بهبود شرایط محیط­, زیست را دارا می­, باشند. این تالاب از زه­, آب­, های کشاورزی شرکت نیشکر به نام­, های میرزا کوچک خان و امیرکبیر که در محدوده غرب رودخانه کارون واقع هستند، تشکیل شده است. نمونه­, برداری از 7 ایستگاه (5 ایستگاه در تالاب و 2 ایستگاه شاهد) و سه تکرار و همچنین در 2 دوره اردیبهشت و تیرماه با استفاده از روش­, های استاندارد متد صورت پذیرفت. بدین منظور پارامترهای pH، DO، نیترات، فسفات، BOD5، COD، فیکال کلیفرم، کدورت، سختی کل و هدایت الکتریکی مورد سنجش قرار گرفت. از شاخص­, های NSFWQI و شاخص کیفیت آب­, های سطحی ایران IRWQI برای ارزیابی خصوصیات کیفی آب تالاب ناصری بهره جویی گردید. هر چند نتایج نشان داد که خصوصیات کیفی آب مورد سنجش در تمامی ایستگاه­,های تالاب و شاهد در سطح بد قرار دارد. اما مقایسه این نتایج نشان می­, دهد که کیفیت آب در ایستگاه­, های شاهد در سطح پایین­, تری قرار دارد. در شاخص NSFWQI پایین­, ترین کیفیت در ایستگاه شاهد 7 در اردیبهشت (79/38) و بهترین سطح کیفی در ایستگاه شماره 3 (4/42) در همین ماه قرار دارد. برای شاخص IRWQI نیز ایستگاه­, های 6 و 7 با مقدار شاخص 56549/16 و 54693/16 پایین­, ترین کیفیت را در ایستگاه­, های مورد بررسی نشان دادند و ایستگاه 1 در دوره اردیبهشت با مقدار 80906/16 بهترین سطح کیفیت آب را نشان داد.

تالاب­, ها اکوسیستم­, هایی با بهره­, وری بالا هستند که نقش مهمی در رفاه جوامع انسانی دارند. با این­, حال سلامت این اکوسیستم­, های ارزشمند در سراسر جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه به شدت تحت­, تأثیر با فشارهای محیط­, زیستی ناشی از فعالیت­, های انسانی قرار دارد. تالاب­, ها به عنوان یکی از مراکز مهم تأمین­, ­, کننده نیازهای تفرجگاهی شناخته می­, شوند، از سوی دیگر با توجه به تقاضای روزافزون مردم به منظور استفاده از منابع تفرجگاهی و بررسی خواسته­, های مردم جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم، امری مهم است. ارزش­, گذاری­,اقتصادی ابزاری سودمند به­, منظور برآورد و مقایسه منفعت­, های حاصل از تالاب­, ها و هزینه­, های مربوط به حفاظت از آن­, ها به­, شمار می­, رود. در این پژوهش، ارزش­, گذاری اقتصادی تالاب پیرسلمان با استفاده از روش هزینه سفر انفرادی و فرم تابعی خطی مورد بررسی قرار گرفته است. تعداد 400 پرسش­, نامه بین بازدید­, کنندگان توزیع شد. داده­, ها به صورت مقطعی و پیمایشی در سطح بازدید­, کنندگان تالاب در سال 1398 جمع­, آوری شد. بر اساس نتایج عوامل وضعیت تأهل، شغل، سن، درآمد، فاصله تا تالاب و هزینه سفر مؤثرترین عوامل بر تعداد بازدیدهای سالانه هستند. مازاد مصرف کننده­, ی فردی به ازای متوسط تعداد بازدید، 1391500 ریال به دست آمد. بنابراین، مازاد مصرف کننده­, ی فردی به­,ازای هر بازدید 347875 ریال برآورد شده است. همچنین تعداد کل بازدیدهای سالانه­, ی تالاب 650000 نفر برآورد می­, شود. لذا مازاد مصرف­, کننده کل مورد انتظار، معادل 226118750000 ریال برآورد می­, شود که بیانگر ارزش تفرجی سالانه­, ی تالاب است. نتایج حاصل از این تحقیق، اطلاعات ارزشمندی را به منظور ارتقاء سطح تفرجگاهی تالاب پیرسلمان فراهم می­, آورد و می­, تواند برای تصمیم­, گیران در برنامه­, ریزی­, های بلند مدت، مفید واقع شود.

منابع آب زیرزمینی بزرگ­, ترین ذخیره­, ی قابل دسترس آب شیرین کره­, ی زمین بشمار می آید. بنابراین مدیریت این منابع و کنترل کیفی آن­, ها بسیار با اهمیت است. هدف از این تحقیق، بررسی روند تغییرات پارامترهای کیفی آب زیرزمینی با استفاده از آزمون من­, کندال و طبقه­, بندی کیفی دشت بروجرد –,دورود با استفاده از شاخص GQI می­, باشد. برای این منظور از پارامترهای مختلفی از جمله کلر، سولفات، اسیدیته، سختی­, کل و کل­, جامدات­, محلول مربوط به 41 منبع در دوره زمانی 1395-1372 استفاده شد. نتایج نشان داد بر اساس آزمون من­, کندال، پارامترهای اسیدیته و کلر دارای آماره Z مثبت بوده که روند اسیدیته در سطح 95 درصد معنی­, دار است و سایر پارامترها دارای آماره­, ی Z منفی و روندی کاهشی بود. بر اساس شاخص GQI، همه پارامترها در سال 1395 بر اساس طیقه­, بندی ISIRI در حد مجاز قرار داشتند. بر اساس رتبه­, بندی پارامترهای مختلف مشخص شد که TH، pH و EC بیشترین تأثیر را بر کیفیت منابع آب زیرزمینی دشت داشته­, اند. از نظر مکانی، بیشترین غلظت پارامتر­, های کیفی بجز pH در مرکز دشت قرار دارد. ناحیه­, ی شمال­, شرق دشت نیز مستعد آلودگی بالا نسبت به سایر نواحی دشت خصوصاً از نظر کاتیون­, ها و EC می­, باشد. طبقه­, بندی شولر به منظور صحت­, سنجی نتایج شاخص GQI نشان داد کیفیت در کلاس خوب و قابل­, قبول قرار دارد که تایید کننده نتیجه حاصل از این شاخص می­, باشد.

در مقایسه با سایر اکوسیستم های طبیعی، تالاب ها یکی از با ارزش ترین بخش های سیمای سرزمین محسوب می شوند. خدمات اکوسیستم های تالابی را می توان در چهار طبقه خدمات فراهم سازی، تنظیمی، حمایتی و فرهنگی دسته بندی نمود. از جمله خدمات فرهنگی تالاب ها، گردشگری می باشد. با هدف توسعه اقتصاد گردشگری و حفاظت از تالاب ها، امروزه گردشگری تالابی جایگاه ویژه ای از سوی دولت ها و پژوهشگران یافته است. اﻗ, ﻠ, ﯿ, ﻢ,از دیﺪ, ﮔ, ﺎ, ه ﺑ, ﺮ, ﻧ, ﺎ, ﻣ, ﻪ, ریﺰ, ی ﮔ, ﺮ, دﺷ, ﮕ, ﺮ, ی ﺑ, ﺴ, ﯿ, ﺎ, ر اﻫ, ﻤ, ﯿ, ﺖ,دارد و ﮔ, ﺮ, دﺷ, ﮕ, ﺮ, ان ﻣ, ﻌ, ﻤ, ﻮ, ﻻ,در ﺟ, ﺴ, ﺘ, ﺠ, ﻮ, ی اﻗ, ﻠ, ﯿ, ﻢ,ﻣ, ﻄ, ﻠ, ﻮ, ب یﺎ,اﻗ, ﻠ, ﯿ, ﻢ,آﺳ, ﺎ, یﺶ,ﻫ, ﺴ, ﺘ, ﻨ, ﺪ,ﮐ, ﻪ,در آن ﻓ, ﺮ, د ﻫ, ﯿ, ﭽ, ﮕ, ﻮ, ﻧ, ﻪ,اﺣ, ﺴ, ﺎ, س ﻧ, ﺎ, رﺿ, ﺎ, یﺘ, ﯽ,و ﻋ, ﺪ, م آﺳ, ﺎ, یﺶ,ﺣ, ﺮ, ارﺗ, ﯽ,و اﻗ, ﻠ, ﯿ, ﻤ, ﯽ,ﻧ, ﺪ, ارد. استان لرستان دارای تالاب های بی نظیر با جاذبه های گردشگری منحصر به فرد بسته به شرایط طبیعی و اقلیمی منطقه است و چشم انداز گسترده ای برای انجام این شاخه از گردشگری دارد. لذا پژوهش حاضر به بررسی و مقایسه آسایش اقلیمی و توان بیوکلیمایی تالاب های لرستان طی دوره آماری 18 ساله (1397-1379) پرداخته است تا بتوان برنامه ریزی دقیقی برای جذب گردشگران انجام داد. در این راستا شاخص های TCI و بیکر مورد بررسی قرار گرفتند. با توجه به نتایج حاصله شروع بازدید از تالاب های 11 گانه پلدختر از ماه شهریور توصیه می شود. با توجه به مسیرکوهستانی و صعب العبور دریاچه گهر و میزان کم شاخص TCI در فصل زمستان، بازدید از دریاچه از آذر ماه تا فصل بهار توصیه نمی شود. فصل بهار طی ماه های اردیبهشت و خرداد و همچنین از شهریور ماه تا اواسط آبان زمان مناسبی جهت انجام فعالیت های گردشگری در تالاب های بیشه دالان و تنوردر می باشد. با توجه به نتایج در حالیکه تقویم آسایش بیوکلیمایی تالاب های پلدختر پاییز و زمستانه ارزیابی می شود، تالاب های تنوردر، بیشه دالان و دریاچه گهر جهت انجام فعالیت های گردشگری بهاره و تابستانه پیشنهاد می شوند. این موضوع بر پتانسیل اقلیمی تالاب های لرستان برای انجام فعالیت های گردشگری در فصول مختلف سال تاکید دارد.