مرتع و آبخیزداری
سال:1396 | دوره:70 | شماره:1 |تعداد مقالات:20

یکی از انواع فرآیندهای دامنه ای که هرساله موجب خسارات جانی و مالی فراوان در بسیاری از نقاط ایران و جهان می شود، پدیده زمین لغزش است. تهیه نقشه پهنه بندی زمین لغزش امکان شناسایی مناطق آسیب پذیر را فرآهم کرده و در برنامه های محیطی مدنظر قرار می دهد. هدف از این پژوهش پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوزه آبخیز هفشجان واقع در استان چهارمحال و بختیاری با به کارگیری روش ارزیابی چندمعیاره مکانی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، نرم افزار ILWIS و تکنیک AHP می باشد. در این راستا ابتدا با توجه به موقعیت زمین لغزش های به وقوع پیوسته، مطالعات تطبیقی و نتایج سایر محققان، هشت لایه اطلاعاتی برای این مهم شناسایی شد. سپس درخت واره عوامل و محدودیت ها در نرم افزار ILWIS طراحی گردید، تمامی لایه ها استاندارد سازی شده و با استفاده از مدل AHP عوامل مربوطه ارزیابی و تعیین وزن گردید. نهایتا مدل و نقشه پهنه بندی خطر زمین لغزش منطقه تهیه و ارائه شد. نتایج نشان می دهد که در بین عوامل موثر، فاکتورهای فاصله از جاده، فاصله از گسل و فاصله از آبراهه به ترتیب با وزن های 0.4047، 0.2239 و 0.1302 به عنوان مهم ترین عوامل در ایجاد زمین لغزش در منطقه مطالعاتی شناسایی شدند. بر اساس مدل ارائه شده، حدود 1.32 درصد از مساحت حوضه (1013900 مترمربع) دارای خطر وقوع بسیار زیاد و 9 درصد (6909800 مترمربع) دارای خطر وقوع زیاد است. نتایج حاصل از ارزیابی دقت و صحت مدل ارائه شده، روند صعودی شاخص زمین لغزش را از پهنه خطر خیلی کم به سمت پهنه خیلی زیاد ترسیم می کند و نشان دهنده دقت لازم جهت مدل مذکور می باشد.

پوشش گیاهی و تولید همواره دو شاخص مهم در اندازه گیری و ارزیابی مراتع بوده که گاهی به عنوان نماینده دیگری نیز اندازه گیری می شوند. این دوشاخص در مطالعات وسیعی مورد استفاده قرار گرفته و نقشی تعیین کننده در ارزیابی ساختار و عملکرد مراتع دارند. در بعضی موارد در زمان یا مکان های متفاوت، آماربرداران مختلفی پوشش گیاهی و تولید را اندازه گیری می کنند. این تحقیق تاثیر آماربرداران و فرم های رویشی مختلف را بر برآورد رابطه بین پوشش گیاهی و تولید را بررسی کرده است. بدین منظور، تاثیر سه گروه آماربردار و پنج فرم رویشی مختلف (فاکتورها) بر برآورد رابطه بین پوشش گیاهی (کواریانس) و تولید (متغیر وابسته) در قالب طرح فاکتوریل کاملی در مراتع چهارطاق ناغان استان چهارمحال و بختیاری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، متغیر پیشگوی پوشش گیاهی شاخص مناسبی (P£0.05) برای بیان تولید فرم های رویشی می باشد، اما گروه های آماربردار مختلف بر برآورد رابطه بین پوشش گیاهی و تولید فرم های رویشی به طور معنی داری (P£0.05) تاثیر گذارند. فرم های رویشی تفاوت معنی داری (P£0.05) در برآورد رابطه بین پوشش گیاهی و تولید ایجاد نمی کنند. ولی، تاثیر متقابل گروه های آمار بردار و فرم های رویشی بر برآورد رابطه بین پوشش گیاهی و تولید معنی دار (P£0.05) است. از این رو می توان نتیجه گرفت، اگرچه متغیر پیشگوی پوشش گیاهی عامل مناسبی برای بیان تولید است، ولی، باید در صورت امکان به طور همزمان از گروه های آماربردار مختلف به ویژه هنگامی که اندازه گیری تولید فرم های رویشی مختلف مد نظر است، استفاده نشود.

هدف این تحقیق بررسی عوامل موثر بر استفاده بهره برداران شهرستان دهگلان از منابع اطلاعاتی و کانال های ارتباطی برای مشارکت در طرح های اصلاحی و احیایی مرتع بود. جامعه آماری مورد نظر در این تحقیق به تعداد 80 نفر از مرتع داران شهرستان دهگلان بود. حجم نمونه این تحقیق با استفاده از فرمول کوکران و تطبیق با جدول کرجسی و مورگان، 68 بهره بردار تعیین شد. به منظور انتخاب نمونه ها از روش نمونه گیری تصادفی استفاده شد. ابزار مورد استفاده در این روش برای گردآوری داده ها و اطلاعات، پرسشنامه بود. روایی پرسشنامه را نظر متخصصان و پایایی آن را ضریب آلفای کرونباخ تایید کرد (آلفا بزرگ تر از 0.7). تجزیه وتحلیل داده ها به وسیله نرم افزار SPSS نسخه 22 انجام شد. نتایج آمار توصیفی نشان داد که بیشتر بهره برداران بی سواد بودند. بیشتر آن ها از منابع اطلاعاتی و کانال های ارتباطی به میزان کم استفاده می کردند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که سه متغیر درآمد، سطح تحصیلات و بعد خانوار در حدود 54 درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کردند.

در این مطالعه تغییرات بانک بذر خاک در دو پوشش گندمی و درختچه ای آتش سوزی شده که بیان گر شدت های مختلف آتش (کم وزیاد) بود، بررسی شد. نمونه برداری خاک از سایت شارلق واقع در پارک ملی گلستان انجام شد، بنابراین تعداد 10 نمونه خاک شامل 5 درختچه و نیز 5 قطعه پوشش گندمی در سایت کنترل و نیز تعداد 5 درختچه و 5 قطعه پوشش گندمی سوخته به عنوان شدت کم وزیاد در سایت آتش سوزی انتخاب شد. جوانه زنی بذور به روش کشت گلخانه ای صورت گرفت. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون GLMM و جهت مقایسه تیمارها از آزمون «تی غیر جفتی» در نرم افزار R استفاده شد. اگرچه نتایج به دست آمده نشان داد که میانگین تعداد بذور جوانه زده در سایت آتش گرفته (74.5) به طور کل نسبت به سایت کنترل (132.3) تفاوت معنی داری نداشتند، اما نتایج بیان گر تاثیر معنی دار آتش بر گروه های کارکردی بود. تعداد نونهال پهن برگان یک ساله درشدت کم آتش افزایش (1785 به 3543) و درشدت زیاد آتش کاهش داشت (5000 به 1471). تعداد نونهال گندمیان چندساله نیز درشدت کم آتش کاهش چشمگیری از خود نشان داد (7114 به 842) درحالی که درشدت زیاد آتش تفاوت معنی داری مشاهده نشد (928 به 1871). شدت آتش سوزی در تمامی گروه های کارکردی به جز پهن برگان یک ساله تاثیر معنی داری بر غنای گونه ای بانک بذر خاک داشت. نتایج این تحقیق بیانگر این است که در مطالعات آتش سوزی صرفا با بررسی اثر آتش سوزی نمی توان تصویری دقیق از اثر آن به دست آورد و با بررسی شدت آتش سوزی و سطح آن می توان اثر آتش سوزی و نیز پاسخ های متفاوت گونه های گیاهی و یا گروه های کارکردی را تحلیل نمود.

به منظور اجرای عملیات حفاظتی و مدیریت در حوزه آبخیز نیاز است تا سهم منابع مختلف تولید رسوب تعیین شود. طی سال های گذشته روش های منشایابی در تعیین سهم منابع مختلف رسوب بطور گسترده ای مورد استفاده قرار گرفته اند. با توجه به تعداد کم نمونه های برداشتی از مناطق منشا و همچنین وجود جواب های مختلف در نتیجه بیش برازشی، سهم منابع به دست آمده، دارای عدم قطعیت هایی است که لازم است مورد بررسی قرار گیرد. بدین منظور در این تحقیق با استفاده از روش های مونت کارلو و گلو (GLUE) اقدام به تعیین عدم قطعیت جواب های به دست آمده با استفاده از روش ترکیبی چند متغیره در زیرحوضه زیدشت-فشندک طالقان گردید. بدین ترتیب که پس از برداشت نمونه های رسوب و منابع، مقادیر 54 عنصر ژئوشیمیایی و 3 عنصر آلی تعیین گردید. سپس با استفاده از آماره H کروسکال والیس و تحلیل تشخیص چند متغیره، ترکیب بهینه متشکل از 17 عنصر تعیین، و با استفاده از مدل ترکیبی چند متغیره، سهم منابع تعیین شد. نتایج به دست آمده در منطقه نشان داد که سهم منابع زیرسطحی نسبت به منابع سطحی (فرسیش سطحی و شیاری) بیشتر بوده و اختلاف بین حد بالا و پایین به دست آمده برای منابع مختلف، بالا بوده که نشان دهنده عدم قطعیت بالای این روش است.

سرمایه اجتماعی یکی از ارکان اصلی در توسعه پایدار محلی و توانمندسازی اجتماعی محسوب می گردد. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی سرمایه اجتماعی در رسیدن به توسعه پایدار محلی در شهر سه قلعه شهرستان سرایان استان خراسان جنوبی می باشد که در این منطقه پروژه بین الملل توانمندسازی جوامع محلیجرا شده است. در این تحقیق میزان روابط اعتماد و مشارکت در شبکه ذینفعان با استفاده از پرسشنامه های تحلیل شبکه ای بر اساس مشاهده مستقیم و مصاحبه با کلیه ذینفعان و بر اساس سنجش شاخص های تحلیل شبکه ای مانند تراکم، دوسویگی، انتقال یافتگی و میانگین فاصله ژئودزیک در دو مرحله قبل و بعد از اجرای پروژه بین المللی توانمندسازی جوامع محلی ند. بر اساس نتایج میزان اعتماد، مشارکت و سرمایه اجتماعی پس از اجرای پروژه افزایش یافته است. سرعت گردش و تبادل اعتماد و مشارکت بین افراد بعد از اجرای طرح افزایش یافته و اجرای این پروژه، اتحاد و یگانگی بین افراد را نیز تقویت نموده است.

برنامه شبیه سازی هیدرولوژیکی فورترن (HSPF) قدمت دیرینه ای در مدل سازی حوزه آبخیز دارد و در دنیا مطالعات زیادی درباره این مدل انجام شده است. حوضه حبله رود، با مساحتی بالغ بر 3200 کیلومترمربع، از زیر حوضه های مهم حوزه آبریز کویر نمک است که بخش زیادی از آب موردنیاز دشت گرمسار، به ویژه در بخش کشاورزی را تامین می کند. مطالعات پیشین درباره هیدرولوژی و منابع آب در این حوضه، در گام زمانی روزانه، بیشتر محاسبه آماره های دبی های روزانه بوده، بنابراین، شبیه سازی دبی های روزانه بسیار درخور اهمیت است. در این تحقیق، ضمن برآورد پارامترهای مدل برای پیش بینی جریان، به نتایج مدل در شرایط فعلی دسترسی به حداقل داده ها و اطلاعات موردنیاز مدل پرداخته می شود. به طورکلی، نتایج شبیه سازی حاکی از آن است که بسته نرم افزاری مدل (WinHSPF) به هنگام اجرا، با سیستم متریک، دارای خطای زیادی است و بهتر است سیستم انگلیسی انتخاب شود. همچنین، به دلیل نیازمندی مدل به داده های سری زمانی ساعتی، جزئیات بیشتر درباره مولفه های هیدرولوژیکی و سایر اطلاعات زمینی و کمبود اطلاعات و دقت پایین این داده ها و نیز خطای خود مدل در برخی موارد، مانند استفاده میانگین پارامتر نفوذ برای قطعه مشخص کاربری اراضی و نبود معیار مشخص در ترسیم زیر حوضه ها، با مقادیری که برای ضریب کارایی مدل (0.77 و 0.18) و ضریب رگرسیون (0.468 و 0.49)، به ترتیب در دو دوره واسنجی و اعتبارسنجی به دست آمد، حاکی از نتایج ضعیف مدل در شبیه سازی جریان روزانه است، به گونه ای که مقادیر دبی شبیه سازی شده در اواخر فصل بهار بیشتر و در تابستان و پاییز کمتر از مقادیر مشاهداتی است. در پایان این پژوهش برای شبیه سازی بهتر با این مدل راه حل هایی ارائه می گردد.

در این تحقیق اثر استرس شوری روی تغییرات روزنه برگ های H. coronarium و H. criniferum با استفاده از میکروسکوپ نوری بررسی شد. طرح به صورت آزمایش فاکتوریل شامل (تیمارهای گونه های گیاهی و سطح شوری صفر، 100، 200، 250 و300 میلی مولار کلرید سدیم) بر پایه طرح کاملا تصادفی در 4 تکرار و 50 عدد بذر در هر تکرار کشت گردید. بذرها در گلدان های پلاستیکی در ماسه های استریل شده رشد نمودند. همه گلدان ها با آب مقطر تا مرحله جوانه زنی آبیاری شدند، سپس با محلول هوگلند همراه با تیمارهای شوری به مدت 40 روز آبیاری ادامه یافت. درنهایت صفات روزنه اندازه گیری شدند. آنالیز آماری داده ها به وسیله نرم افزار SPSS انجام شد. اختلاف بین میانگین ها با استفاده از آزمون دانکن (P<0.05) مشخص گردید. نتایج نشان دادند کمترین مقدار طول روزنه، عرض روزنه و مساحت روزنه در تنش شوری 300 میلی مولار مشاهده شد. طول و عرض روزنه با افزایش تنش شوری کاهش یافتند. طول روزنه 22.33 و 23.76 میکرومتر به ترتیب برای H. coronarium و. H. criniferum کاهش یافت، از آنجائی که عرض روزنه با 17.13 و 18.62 میکرومتر به ترتیب برای H. coronarium و. H. criniferum کاهش یافت. مساحت روزنه 397.11 و 442.83 میکرومترمربع به ترتیب برای H. coronarium و H. criniferum کاهش یافت. استرس شوری اثرات مثبت روی تراکم روزنه ها (میکرومتر مربع) داشتند. بیشترین تراکم روزنه ها در گونه H. criniferum در ترازهای 250 و 300 میلی مولار شوری به دست آمد.

امروزه طرح های اسکان عشایر کشور، بهبود کیفیت زندگی خانوارهای عشایری را به عنوان هدف نهایی خود دنبال می کند. در برخی مناطق این نوع از طرح ها به دلایلی نظیر عدم مطالعات اولیه مناسب قبل از اسکان و مشکلات اجتماعی و اقتصادی به وجود آمده پس از اسکان با موفقیت همراه نبوده است. اسکان عشایر در استان خراسان شمالی نیز از آن جمله است، لذا شناسایی و اولویت بندی مشکلات طرح های اسکان عشایر خراسان شمالی به منظور ارائه برنامه ریزی های اصولی در اجرای صحیح این نوع از طرح ها ضروری است. داده های موردنیاز مطالعه شناسایی و اولویت بندی مشکلات طرح های اسکان عشایر، از طریق تکمیل پرسشنامه ای دو قسمتی شامل معیارها و زیر معیارها و همچنین گزینه های مناسب جهت رفع چالش های موجود به صورت مقایسات زوجی توسط کارشناسان مربوطه جمع آوری و سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی با به کارگیری نرم افزار 2000 Expert Choice مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که دو معیار مدیریتی و برنامه ریزی و فرهنگی و اجتماعی به ترتیب با ضرایب (0.433) و (0.314) بیشترین تاثیرگذاری را بر عدم موفقیت اجرای طرح های اسکان عشایر در استان خراسان شمالی داشته اند. لذا، اصلاح ساختار موجود در نظام اجرایی و برنامه ریزی کشور به عنوان مهم ترین راهکار جهت رفع مشکلات مربوط به معیار مدیریتی و برنامه ریزی و افزایش مشارکت عشایر در مدیریت و برنامه ریزی به عنوان مهم ترین راهکار جهت رفع مشکلات مربوط به معیار فرهنگی و اجتماعی، پیشنهاد گردید.

درک و سازی پویایی روابط رسوب معلق و دبی جریان به منظور مهار فرایند فرسایش و کاربرد برنامه های مناسب در زمینه کاهش رسوب معلق رودخانه ها و نیز اثرات درون و برون منطقه ای انتقال رسوب ضروری می باشد. با وجود این، تفیسر پویایی الگو های پسماند رسوبی به عنوان پاسخ رسوبی و هیدورلوژیکی حوزه آبخیز به وقایع بارش کم تر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو تحقیق حاضر با هدف بررسی پویایی الگو های پسماند رسوبی طی وقایع رگبار در سه حوزه آبخیز جنگلی آموزشی و پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس در استان مازندران، گلازچای در استان آذربایجان غربی و دره تفی در استان کردستان انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل الگو های پسماند 67 رگبار نمونه برداری شده نشان دهنده تنوع شرایط حاکم بر حوزه های آبخیز مورد مطالعه بود. بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، الگو های پسماند رسوبی در هر سه حوزه آبخیز مورد مطالعه نشان دهنده رفتار مختلف مشارکت رسوبی با الگوهای ساعت گرد، پادساعت گرد و عمدتا الگوهای 8 شکل و مرکب طی وقایع رگبار بودند. در حوزه آبخیز دره تفی در مقایسه با دو حوزه آبخیز مطالعاتی دیگر علی رغم تفاوت و تنوع بیش تر الگوهای بارشی غالب منطقه، الگو های پسماند رسوبی دارای تنوع کم تر و عمدتا با شکل های 8 شکل و مرکب با فراوانی 61.29 درصد بود. نتایج هم چنین نشان دهنده فراوانی 44 درصدی الگو های پسماند ساعت گرد و مرکب در حوزه آبخیز گلازچای و نیز فراوانی 53.33 درصدی الگو های مرکب در حوزه آبخیز جنگلی آموزشی و پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس بوده که عمدتا نشان دهنده تامین رسوبات از بخش های نزدیک به خروجی و منابع سطحی حوزه های آبخیز مطالعاتی بود.

مهم ترین عامل موثر بر کیفیت علوفه گیاهان، مرحله فنولوژی است که با شناخت آن می توان زمان مناسب چرای دام در مرتع را تعیین کرد. در این پژوهش، از چهار گونه مهم مرتعی، شامل درمنه دشتی (Artemisiasieberi)، آنک (Salsolakerneri)، عجوه (Aelieniasubaphylla) و سفید جاز (Eurotiaceratoides) در سه مرحله فنولوژی، رشد رویشی، گلدهی و بذردهی در اواخر 1389 و اوایل 1390 در مراتع ندوشن استان یزد نمونه برداری به عمل آمد. در هر مرحله، برای هر گونه 5 تکرار و برای هر تکرار، حداقل پنج پایه گیاهی از نقاط مختلف تیپ گیاهی موجود در منطقه انتخاب و رشد سال جاری آن ها برداشت گردید. نمونه ها پس از خشک شدن و جدا نمودن اندام های مختلف (گل، برگ و ساقه) آسیاب شدند و در آزمایشگاه با روش طیف سنجی مادون قرمز (NIR) مورد تجزیه قرار گرفتند و شاخص های مهم کیفی از قبیل پروتئین خام (CP)، دیواره سلولی عاری از همی سلولز (ADF)، ماده خشک قابل هضم (DMD) و انرژی متابولیسمی (ME) آن ها تعیین گردید. نتایج بررسی نشان داد که بالاترین درصد پروتئین خام مربوط به برگ A. subaphylla و در مرحله رویشی (9.19%)، بالاترین درصد ADF مربوط به ساقه A. subaphylla و در مرحله بذردهی (53.42%) و بالاترین درصد (DMD (13.48% و بالاترین مقدار انرژی متابولیسمی (6.18 MJ/KgDM) مربوط به برگ A. sieberi و در مرحله رویشی است. همچنین اواخر دوره رویشی را مناسب ترین زمان برای چرای دام می توان در نظر گرفت.

هدف از این پژوهش شناسایی عوامل موثر در رخداد زمین لغزش و پهنه بندی حساسیت آن با استفاده از روش های رگرسیون لجستیک و رگرسیون چند متغیره خطی است. بدین منظور در ابتدا با استفاده از تفسیر عکس های هوایی با مقیاس 1:40000، نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی و عملیات میدانی با استفاده از GPS ‎، نقشه پراکنش زمین لغزش ها به صورت سطح به عنوان متغیر وابسته تهیه گردید. برای تعیین عوامل موثر در رخداد زمین لغزش از آنالیز مقادیر عددی پارامترها با روش ماشین های بردار پشتیبان در محیط نرم افزار Rapid Miner استفاده گردید و از 21 لایه اطلاعاتی انتخابی، 15 لایه اطلاعاتی انتخاب و جهت تهیه نقشه پهنه بندی به عنوان متغیر مستقل در محیط ArcGIS ‎‎ 10.1 تهیه و رقومی گردیدند.پس از وزن دهی به لایه ها، نقشه پهنه بندی با استفاده از روش های انتخابی در 5 کلاس خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد تهیه گردید. نتایج وزن دهی لایه ها نشان داد که در هر دو روش، کاربری اراضی و جهت شیب بیشترین تاثیر را در وقوع زمین لغزش داشته اند. منحنی ROC و مساحت زیر منحنی (AUC) برای نقشه های پهنه بندی ترسیم و از AUC برای صحت سنجی استفاده گردید و مقادیر حاصل از آن نشان داد که مدل چند متغیره خطی (0.890) دارای کارایی بالاتری نسبت به مدل لجستیک (0.829) جهت پهنه بندی خطر زمین لغزش است. بر اساس نتایج مدل برتر (چند متغیره خطی)، 16046.1 هکتار (20.13 درصد) از منطقه در رده خطر زیاد و 15671.2 هکتار (19.66 درصد) از منطقه در رده خطر خیلی زیاد قرار گرفته است.

با وجود اینکه بیشتر از 45 سال از عمر اجرای پروژه های آبخیزداری در کشور می گذرد و روز به روز بودجه های اختصاص یافته به این طرح ها افزایش می یابد، همچنان روند فزاینده فرسایش خاک، نابودی منابع طبیعی و خسارات سرسام آور و بسیار دردناک ناشی از آن ادامه دارد که نشان دهنده ضعف در عملکرد و شکست طرح های حفاظت از منابع طبیعی است. بنابراین در طرح های آبخیزداری که عموما با عوامل بسیار مختلفی سر و کار داشته و بیشتر جنبه مدیریتی طرح ها باید قوی دیده شود، ارزیابی می تواند جایگاه مناسبی داشته باشد و میزان کارایی و دستیابی به هدف این طرح ها را مشخص نماید. حوزه آبخیز کن به مساحت 20571 هکتار یکی از حوضه هایی است که عملیات آبخیزداری در آن در سال 1379 به اجرا درآمد. در این تحقیق جهت ارزیابی اثرات این عملیات، پس از جمع آوری آمار و اطلاعات لازم و بررسی صحت و دقت داده های ایستگاه های هواشناسی و هیدرومتری حوضه از روش های منحنی جرم مضاعف، مقایسه هیدروگراف سالانه و آنالیز هیدرولوژیکی، بررسی میزان رسوب در دوره های خشک و مرطوب، رسم منحنی سنجه رسوب، بررسی میزان رسوب در بارش های مشابه قبل و بعد از اجرای طرح و... استفاده شد. منحنی جرم مضاعف نشان دهنده اثر مثبت این عملیات بر میزان رواناب و رسوب بوده است. نتایج حاصل از رسم منحنی رژیم هیدرولوژیک نیز نشان می دهد که اثر عملیات آبخیزداری بر واکنش هیدرولوژیک حوضه نسبت به بارندگی مثبت بوده و توانسته است آن را آرام تر نماید. یعنی به ازاء بارندگی مشابه در پیش و پس از عملیات آبخیزداری، میزان رواناب تولید شده کاهش یافته است. همچنین میزان بار معلق در اثر اجرای طرح از 56/47892 تن در سال به 22365 تن در سال رسیده و در بارش های مشابه میزان دبی حاصله بعد از اجرای طرح و متعاقب آن رسوب حاصل از آن کاهش داشته است که نشان دهنده اثر مثبت این عملیات است.

هدف پژوهش حاضر پیش بینی و مقایسه تغییرات اقلیمی آینده با استفاده از مدل های گردش عمومی جو تحت سناریوهای مختلف در حوزه آبخیز تالار استان مازندران بوده است. با توجه به بررسی آمار ایستگاه های موجود، جهت بررسی پدیده تغییر اقلیم در حوزه مطالعاتی از مدل LARS-WG5 و سه سناریوی A1B، A2، B1 و هر کدام در سه سری انتشار 2026-2011، 2061-2046 و 2095-2080 با تعیین سال پایه 2007-1992 (به مدت 15 سال) از آمار ایستگاه سینوپتیک منطقه ای قراخیل قائم شهر استفاده شد. نظر به اینکه مدل LARS-WG5 یکی از معتبرترین روش های ریز مقیاس نمائی آماری می باشد که تولید داده ها توسط این مدل در سه مرحله کالیبره کردن، ارزیابی و ایجاد داده های هواشناسی صورت می گیرد، لذا مبنایی برای پژوهش صورت گرفته در حوضه مورد مطالعه بوده است. بر اساس نتایج این پژوهش ماه های می و اکتبر دارای بیشترین تغییرات بارش و ماه های جولای و آگوست دارای تغییرات شدید کاهشی مخصوصا در دوره 2095-2080 در دوره های آتی حوزه مطالعاتی می باشند که پیامدهای این تغییرات می تواند در وقوع سیلاب های فصلی در ماه های پربارش و همین طور وقوع خشکسالی ها و کمبود آب در فصول کم بارش در حوضه مورد مطالعه مورد توجه دقیق تر قرار گیرد. از لحاظ دمائی نیز ماه های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر با افزایش درجه حرارت در دوره های آتی و ماه های ژانویه و فوریه نیز دارای کمترین میانگین دمای شبیه سازی شده آتی می باشند.

دشت سرها ازجمله مهمترین واحدهای ژئومرفولوژی می باشند که به لحاظ فعالیت ها انسانی و بهره برداری، بیشتر مورد توجه قرار می گیرند. تاکنون روش ها و عوامل مختلفی نیز جهت طبقه بندی مناطق دشتی ارائه شده است. یکی از روش های طبقه بندی که بیشتر در مطالعات منابع طبیعی در ایران مورد استفاده قرار می گیرد، تقسیم بندی واحد دشت سر به سه تیپ دشت سرلخت، اپانداژ و پوشیده می باشد که عوامل مختلف کمی و کیفی جهت تفکیک آنها از یکدیگر به کار گرفته می شود. در این تحقیق پارامترهای ژئومرفومتری کمی موثر در تفکیک لندفرمهای مختلف به منظور طبقه بندی تیپ های دشت سر، با استفاده از شبکه های عصبی مصنوعی و آنایز حساسیت، مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. این پارامترها در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته و با استفاده از معادلات ریاضی و اعمال روابط مربوطه برروی مدل های رقومی ارتفاعی، قابل محاسبه و استخراج می باشد. پارامترهای ژئومرفومتری مورد استفاده در این تحقیق شامل درصد شیب، انحنای سطح (Plan Curvature)، انحنای مقطع (Profile Curvature)، انحنای حداقل (Minimum Curvature)، انحنای حداکثر (Maximum Curvature)، انحنای متقاطع (Cross sectional Curvature)، انحنای طولی (Longitudinal Curvature) و انحنای گوسی (Gaussian Curvature) می باشد. این پارامترها در یک منطقه ای به وسعت 125000 هکتارو در 1500 نقطه محاسبه و سپس نتایج با نقشه واقعیت زمینی مورد مقایسه و واسنجی قرار گرفت. روش نمونه بردای در این تحقیق از نوع ابرمکعب لاتین (Latin Hyper cube) می باشد که به نوعی همان روش تصادفی – طبقه بندی شده می باشد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که مهمترین پارامترهای ژئومرفومتری موثر در طبقه بندی دشتهای مناطق بیابانی شامل انحنای حداقل و انحنای مقطع می باشد که دارای بیشترین میزان حساسیت در بین تیپ های مختلف دشتی می باشد. از طرف دیگر هرچه از شدت توپوگرافی منطقه کاسته می شود، نقش و اهمیت این عوامل نیز در تفکیک تیپهای دشتی کمرنگ تر می شود. بطوریکه بیشترین قابلیت این پارامترها در دشت سرهای لخت و کمترین کارایی آنها در دشت سر پوشیده می باشد.

زمین لغزش یکی از مهم ترین پدیده های زمین شناختی دامنه های البرز شمالی است که به طور تدریجی و گاهی در مدت زمان کوتاه باعث بروز خسارات قابل توجه می گردد. در چندساله اخیر به دلیل تغییرات نامطلوب در کاربری ها و تخریب فزاینده مراتع و جنگل ها و اراضی زراعی و اجرای نامناسب پروژه های عمرانی در مناطق مستعد لغزش، تشکیلات زمین شناسی مستعد به لغزش، میزان بارندگی و اقلیم منطقه و وجود دامنه های پرشیب، فراوانی وقوع این پدیده مخرب، افزایش یافته است. در این تحقیق زمین لغزش های رخ داده محدوده چهاردانگه، واقع در جنوب شهرستان ساری با استفاده از دو مدل پایه فیزیکی SHALSTAB و SINMAP موردبررسی قرار گرفت و نقشه پایداری دامنه این محدوده به وسیله این دو مدل تعیین شد. در ابتدا مشخصات فیزیکی و مکانیکی سیزده گمانه در محدوده اندازه گیری گردید و با پنجاه وشش مورد از لغزش های رخ داده در منطقه، مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصل از تحقیقات میدانی، نمونه 87.3 و 69.5 درصد برای پیش بینی ناپایداری دامنه در منطقه چهاردانگه است. این به این معنی است که مدل SINMAP کارایی بیشتری از مدل SHALSTAB در بررسی تجزیه وتحلیل پایداری دامنه دارد.

در بسیاری از مناطق نیمه خشک ایران فرسایش خاک به عنوان یک معضل محیط زیستی بر حاصل خیزی خاک، کیفیت آب و زیست بوم های آبی اثر می گذارد. نرخ خاک برداشت شده بر اساس نوع فرسایش و فرآیندهای تخریب زمین متفاوت است. فرسایش شیاری معمولا در مواقع بارش شدید بر روی دامنه های شیب دار ایجاد می شود و شرایط انتقال رسوب در آن نامتعادل است. در این تحقیق با استفاده از مدل نروفازی اقدام به شبیه سازی غلظت رسوب حاصل از فرسایش شیاری شده است. یک سری از روابط تجربی و پارامترهایی که برای شبیه سازی هیدرودینامیک شیار، جدا شدن خاک و ظرفیت حمل و انتقال رسوب که بر فرسایش حاصل از شیار موثرند به عنوان ورودی مدل در نظر گرفته شدند. فرآیند توسعه و ارزیابی مدل با استفاده از مجموعه داده های مشاهده ای در 27 شیار آزمایشی با دبی 12 لیتر بر دقیقه مقایسه شد. در این پژوهش برای تعیین ترکیب بهینه ورودی ها از روش گام به گام از میان 10 پارامتر ورودی موثر در برآورد غلظت رسوب شامل ویژگی های خاک، توپوگرافی و پوشش گیاهی استفاده شد. بر اساس نتایج روش گام به گام، چهار پارامتر درصد شیب، درصد پوشش گیاهی، درصد رس و تنش برشی جریان برای مدل سازی انتخاب شدند. ارزیابی مدل نشان داد که مدل نروفازی با ضریب تبیین، جذر میانگین مربعات خطا و میانگین خطای اریب، به ترتیب، 0.697، 30.5 و 1.0 قادر به پیش بینی قابل قبول غلظت رسوب حاصل از فرسایش شیاری بود.

هدایت هیدرولیکی یکی از مهم ترین خصوصیات هیدرولیکی است که حرکت آب در محیط متخلخل را کنترل می کند. ازاین رو برآورد دقیق آن در ارزیابی میزان تبادل آب بین جریان های سطحی و زیرزمینی از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این مطالعه از 12 رابطه تجربی مبتنی بر آنالیز اندازه ذرات و 4معادله نفوذ به منظور برآورد هدایت هیدرولیکی 3 نوع رسوب در عرصه پخش سیلاب جارمه در استان خوزستان استفاده شد و نتایج حاصله با هدایت هیدرولیکی اندازه گیری شده توسط آزمایش استوانه های مضاعف مقایسه و ارزیابی شدند. نتایج به دست آمده از روابط تجربی نشان داد که در 9 رابطه بیش برآورد یا کم برآورد مشاهده می شود و 3 رابطه نزدیک به مقادیر اندازه گیری شده، برآورد کرده اند. رابطه هیزن بیشترین بیش برآورد، رابطه اسلیچتر بیشترین کم برآورد و رابطه شفرد بهترین برآورد را داشته است.درمجموع، روابط تجربی به منظور قابل استفاده بودن نیاز دارند تا ضرایب C در آن ها اصلاح شود.نتایج به دست آمده از معادلات نفوذ نشان می دهد که هر 4 معادله نفوذ، برآورد قابل قبولی از هدایت هیدرولیکی داشته اند و اختلاف معنی داری بین آن ها مشاهده نمی شود.در بین این معادلات، کاستیاکوف و گرین-امپت بهترین معادلات بوده اند.

با وجود مطالعات زیادی که در زمینه خشکسالی هواشناسی در استان اصفهان انجام شده است، مطالعه خاصی در مورد خشکسالی های هیدرولوژیک انجام نگرفته است. در این مطالعه برای اولین بار روند شاخص های جریان کم به عنوان مهم ترین شاخص های خشکسالی هیدرولوژیک در حوزه های آبخیز استان اصفهان انجام گرفت. میانگین دبی روزانه به عنوان شاخص هیدرولوژیک و جریان های کم 1، 7، 15، 30 و 90 روزه به عنوان شاخص های خشکسالی هیدرولوژیک در 22 ایستگاه هیدرومتری با حداقل دوره آماری 20 ساله در این مطالعه محاسبه و روند آن ها در سطح استان بدست آمد. نتایج تحلیل روند با استفاده از روش من-کندال و همبستگی اسپیرمن نشان داد دبی میانگین روزانه و جریان های کم در اغلب ایستگاه ها دارای روند منفی است. جریان های کم در اغلب ایستگاه ها دارای روند منفی معنی دار هستند. همچنین به جز ایستگاه قلعه شاهرخ، شاخص های جریان کم در ایستگاه های حوضه سد زاینده رود دارای روند نزولی می باشند به طوریکه ایستگاه اسکندری شاهد شدیدترین روند کاهشی است. کاهش دبی روزانه و کاهش دبی جریان های کم به ویژه در سال های اخیر زنگ خطری برای مدیریت منابع آب به ویژه در حوضه سد زاینده رود است.

در این تحقیق تاثیر عوامل محیطی بر تنوع گونه ای در دشت اشتهارد مورد بررسی قرار گرفت. نمونه برداری به روش سطح حداقل انجام شد، در هر تیپ برای اندازه گیری ویژگی های گیاهی با توجه به وسعت هر تیپ 3 ترانسکت 500متری با فواصل 50 متر بین ترانسکت ها (به دلیل تنک بودن پوشش گیاهی منطقه) مستقر گردید. در هر پلات نوع و تعداد گونه های گیاهی موجود و درصد آنها تعیین شد. همچنین در ابتدا و انتهای هر ترانسکت پروفیل حفر و از عمق 20-0 سانتی متر نمونه خاک برداشت شد. از خصوصیات خاک رس، سیلت، شن، ماده آلی، آهک، اسیدیته، هدایت الکتریکی، کلسیم، منیزیم، سدیم و پتاسیم اندازه گیری شد. بعد از جمع آوری اطلاعات، شاخص های تنوع گونه ای شانون-وینر و سیمپسون تعیین شد. در نهایت، مهم ترین عوامل موثر بر تغییرات تنوع گونه ای با روش تجزیه مولفه های اصلی مشخص شد. نتایج نشان داد که از بین عوامل موردبررسی، ارتفاع، شیب، عمق و آهک خاک بیشترین تاثیر را بر تنوع گونه ای داشتند.