شهاب الدّین سهروردی، عارف نامی قرن هفتم هجری، از چهره های بارز تصوّف و عرفان اسلامی است که با تألیف و تصنیف آثار ارزشمند، سعی در انتقال سنّت صوفیه و القای مفاهیم تصوّف به مریدان و نسل های بعدی داشت. هدف از پژوهش حاضر این است که به شیوه تحلیلی-توصیفی به نقد ماهیت تصوف در آراء عرفای قرن ششم هجری با تاکید بر عوارف المعارف سهروردی پرداخته شود. . هدف سهروردی در کتاب عوارف المعارف بیان شیوه ها و آداب متصوفه در انجام اعمال و عبادات مخصوص ایشان است. در رساله ی عوارف المعارف با ذکر برخی مسائل شرعی همچون آداب طهارت، وضو و. . . تصوّف را هر چه بیش تر به شریعت نزدیک ساخته است. بررسی ها نشان داد مقصود صوفیه از نقدها تحقیر تصوّف نبوده، بلکه نقد های آن ها شرط ضروری برای بالیدن این جریان بوده است. معیارهای نقد صوفی عبارتند از، قرآن، سنت، مشرب فکری طریقه ی او، اعمال اشخاص، شیخی که تربیت مریدان را به عهده دارد، تعریفات و نظریه هایی که صوفیه ارائه داده اند. در مواردی نقد به صوفیه زمینه ساز ایجاد یک فرقه ی جدید بوده است، مثلا مقدس مآبی ظاهری و ریاکاری برخی از صوفیه یکی از عوامل ایجاد نهضتی به نام ملامتیه شد. اگرچه صوفیه در میزان رعایت احکام شریعت با یکدیگر اتفاق نظر نداشته اند، این اختلاف بیشتر بر سر جزئیات شریعت بوده است نه اصل آن. با وجود اختلاف در میزان پایبندی به آداب شریعت، هیچ یک از صوفیه جوازی برای عدول از شریعت نداده اند. بیشتر نقد ها از جانب شیخ بر مرید بوده است.

استاد من به صلابت کوهی بود با وقار و متانتی تحسین برانگیز؛ نجابت و عصمتی وصف ناپذیر و فطری و سرشتی داشت و مصداق واقعی تفسیری بود از عصمت که با نقل این بیت از حافظ بیان می فرمود:چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکی است نبود خیر در آن خانه که عصمت نبوداستاد می فرمود: «مفهوم واقعی عصمت این است که انسان همیشه زمام اخلاق را در پندار و گفتار و کردار خود در دست داشته باشد» و تاکید می کرد که «علم آنقدر اهمیت ندارد که تعمق و اخلاق دارد». او معتقد بود که «لجام گسیختگی هرگز نشاط آور نیست».

بیع و مبایعه ی برده (عبد و امه) بااینکه در عصر مولوی جزو دانشهای مألوف و مأنوس بوده است؛ ولی برای دنیای معاصر درک و فهم آن نیاز به تبیین و توضیح دارد و نادیده گرفتن این مهم، فضا را برای قضاوت های غیرمنطقی علیه دین و فرهنگ و سوءنیتهای خاص آماده می کند. در داستان "پادشاه و کنیزک" دفتر اول مثنوی معنوی، کنیزی با عقد بیع مورد معامله واقع شده و مبیع و ثمنی ردوبدل شده است. این تحقیق ابتدا بر اساس تعاریف فقهی_ حقوقی، مفاهیم مربوط به عقد بیع از جمله؛ اقسام، اوصاف، شرایط و آثار آن را در دامنه داستان مورد بحث قرار داده و در پایان به این نتیجه می رسد که در تعیین نوع بیع از جهات مقتضی، چارچوب معامله با گزاره مساومه، نقدی و تملیک انشایی-خارجی همخوانی دارد، در بخش اوصافِ بیع فقط رکن لزوم متزلزل به نظر می رسد، در قسمت شرایطِ بیع در بیان موضوع آن صراحت وجود دارد و در قسمت اوصافِ مبیع رکن طلق و طهارت با مانع مواجه است.

با ورود دین مبین اسلام به سرزمین ایران و همسویی تفکرات و اندیشه های برگرفته از قرآن و مفاهیم دینی-اعتقادی، با تکنیک های ساخت در معماری ایران، معماری این سرزمین، با محتوایی مقدس، همراه شد. با گذشت زمان، گسست فرهنگی و بحران هویت، در کالبد خانه ها و سیمای شهرهای ایرانی پدیدار گشت، به طوریکه دیگر نمی توان رابطه ای منطقی بین معماری معاصر و معماری غنی و پرمحتوای گذشته این سرزمین یافت.در راستای حل این بحران، با توجه به میان رشته ای بودن پژوهش، ابتدا با روش استدلالی و مطالعه استنادی، به شناخت عوامل تاثیرگذار بر فرهنگ و همچنین تاثیرات مذهبی بر کالبد فضایی خانه ها پرداخته شد. سپس با بررسی و واکاوی چند نمونه از خانه های عصر قاجار در شهر اردبیل، به شناخت ارزش های حاصل از فرهنگ و اخلاق اسلامی -که در نهایت به الگوی معماری (شکل خانه ها) منجر می شود- پرداخته شد. در ادامه به ذکر ارزش های حاصل از فرهنگ و اخلاق اسلامی تاثیرگذار بر مسکن و تجلی این ارزش ها در کالبد فضایی خانه های مورد بررسی در این پژوهش پرداخته شد که به قرار زیر می باشد: حجاب، تعاون، طهارت، قناعت، خدامحوری و اطاعت، تواضع.حجاب، در کالبد مسکن به صورت تقسیم مسیرها (هشتی)، ارتباطات تعریف شده فضاها، بکارگیری کوبه های متمایز درب ورودی، رعایت سلسله مراتب و دسترسی از فضای عمومی تا خصوصی، ارتباطات تعریف شده و محدود با محیط بیرون و همچنین سهولت دسترسی فضاها به هم نمود یافته است. تعاون، در کالبد خانه های مورد بررسی به صورت اختصاص فضایی جهت ارتباط با همسایگان و اختصاص بهترین فضا (شاه نشین) به مهمان جلوه گر شده است.طهارت که از دو وجه جسمی و روانی تشکیل یافته، با قرارگیری سرویس در بیرون از خانه، تعبیه فضایی جهت کفش کن (ایوان ورودی)، حضور گل و گیاه و بهره گیری از نور و هوای مناسب و همچنین حضور حوض آب در فضا نمودار گشته است.قناعت با توجه به تناسبات ابعاد کالبد خارجی (نما)، توجه به تناسبات ابعاد فضای داخلی، سادگی فرم بنا و توده گذاری صحیح جهت کاهش مصرف انرژی در ابنیه مورد بررسی شکل یافته است. خدامحوری و اطاعت در کالبد خانه های مورد بررسی، با پرداختن به تزئینات انتزاعی (القای حس روحانی) در فضای داخل بنا، و توجه به اختصاص فضای عبادت، نمود ظاهری یافته است. تواضع نیز با توجه به پرهیز از خودنمایی و همسویی کالبد بنا با محیط (پرهیز از تشخص کالبدی) ظاهر گشته است. در نهایت، با سنجش ارزش های فرهنگی یاد شده در خانه های قاجاری شهر اردبیل، نتایج حاصله نشان از تبعیت قابل قبول این خانه ها از اصول عملی و ارز ش های فرهنگ و اخلاق اسلامی دارد. در پایان، با شناخت این عوامل و ارزش ها می توان به احیای معماری غنی و برخاسته از فرهنگ گذشته این سرزمین پرداخت.

توصیه های بهداشتی اسلام در جهت حفظ سلامت بدن و بهداشت پوشاک و مسکن بسیار است که بخشی از آنها در قالب آیات و روایات و بخشی به عنوان سیره پیشوایان به ما رسیده است. اما آثار بهداشتی دستورات و توصیه های دین برای انجام عبادات، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.طهارت بدن و لباس و کسب طهارت (وضو و غسل)، از جمله مقدمات ورود در عبادت است که بیانگر توجه ویژه اسلام به پاکی و پاکیزگی است و در کتب فقهی نیز به تفصیل آمده است. بهداشت دهان و دندان، سلامت تغذیه، دفع مواد زاید بدن و ازاله ناخن و موهای زاید از دیگر آثار بهداشتی عبادات اسلامی است.البته در میان تکالیف عبادی، تنها نماز و روزه و حج جنبه بدنی دارند و این مقاله پژوهشی قصد دارد احکام واجب و مستحب هر یک از آن عبادات، تا موارد مرتبط با بهداشت بدن را بکاود و نقش آنها را در سلامت بدن بیان دارد.

در این جستار، به بسط پذیری معارف وحیانی و گشودگی زمینه ارتباط انسان با منبع وحیانی-الهی بر پایه سه ساحت اندیشه های فلسفی و عرفانی اندیشمندان مسلمان و نیز قرآن و متون روایی پرداخته شده است. حکما و عارفان مسلمان معتقدند ولایت به منزله روح این جهان و مجرای فیض الهی است و همچنین باطن و جوهره نبوت است. انسان کامل با ارتقای وجودی و سیر باطنی و زدایش حجاب های گونه گون از نفس خویش در مرتبه نخست به مقام ولایت الهی می رسد. در چنین مرحله ای ولی خدا به ملا اعلی متصل و مرتبط می گردد و حاصل این ارتباط و اتصال گشوده شدن باب گنجینه معارف وحیانی به روی او است. از طرفی ولی خدا مجرای فیض الهی تا لحظه وقوع قیامت است. هر کمال و خیری ازجمله معرفت و معنویت عرشی و قدسی در پرتو ولایت ولی خدا به انسان می رسد. همان گونه که گستره ولایت در نظام تکوین تا دامنه قیامت جریان دارد و حضور ولی خدا در جهان همیشگی است، ازاین رو معارف وحیانی نیز به تبع حضور ولی خدا در عالم تا آستانه واقعه قیامت بسط می پذیرد. بسط پذیری معارف وحیانی از پیامدهای استمرار ولایت محسوب می گردد و این بسط پذیری منافاتی با خاتمیت پیامبر اعظم (ص) ندارد؛ بنابراین بسط معارف وحیانی اختصاص به دوره انبیا و اوصیا ندارد و جایگاهی است که برای هر انسانی با لحاظ شرایط ویژه ازجمله طهارت درون و سعه وجودی گشودگی دارد. بسط ناپذیری وحی رسالی و تشریعی با ختم نبوت امری قطعی است.

چکیده فارسی:هشتم شوال هر سال یادآور حادثه ای تلخ برای جهان اسلام، به ویژه عالم تشیع است؛ واقعه ای که طی آن قبور اهل بیت عصمت و طهارت (ع) و اصحاب پیامبر (ص) به همراه آثار پرارزش به جای مانده از روزگار صدر اسلام توسط پیروان فرقه وهابیت تخریب شد، این نوشتار با رویکردی توصیفی - تحلیلی به شرح این حادثه و پیامدها و عکس العمل هایی که در جهان اسلام پدید آورد، پرداخته و در ادامه به پاسخ این پرسش اساسی می پردازد که با وجود فضای ضد وهابی در ایران آن روز و تلاش های علما و نیروهای مذهبی در برخورد و ایجاد فشار بر وهابیون، چه عواملی موجب تلطیف این فضا و به محاق رفتن طرح «کمیسیون دفاع از حرمین شریفین» مرحوم مدرس و در ادامه رفع ممنوعیت حج و سپس به رسمیت شناختن و ایجاد روابط دیپلماتیک با حکومت تازه تاسیس آل سعود شد، در این نوشتار نشان داده شده که مساعی و تلاش های عناصر بهایی حکومت وقت ایران در این خصوص نقش مهم و اساسی داشته است.   چکیده عربی:الثامن من شوال فی کل عام هو ذکری حادثة ألیمة شهدها العالم الإسلامی، ولا سیما عالم التشیع، حیث تمثلت فی تخریب قبور أهل البیت المعصومین (علیهم السلام) وأصحاب النبی الأکرم (صلی الله علیه وآله) وتدمیر الآثار القیمة الموروثة من عصر صدر الإسلام، علی أیدی الفرقة الوهابیة. قام الباحثان فی هذه المقالة بشرح هذه الحادثة وذکرا نتائجها وردود الأفعال التی صدرت إثرها فی العالم الإسلامی، وتطرقا إلی الجواب عن الاستفسارات التالیة وفق منهج نظری تحلیلی: رغم الأجواء المناهضة للوهابیة السادئة فی إیران فی تلک الآونة ورغم مساعی العلماء والمتدینین فی مواجهة الوهابیین والضغط علیهم، فما هی الأسباب التی أدت إلی تلطیف الأجواء وزوال مشروع (مؤتمر الدفاع عن الحرمین الشریفین) الذی طرحه المرحوم مدرس؟ وما الذی أدی إلی رفع قرار منع حج بیت الله الحرام والاعتراف بنظام آل سعود الذی تأسس حدیثا آنذاک وإقامة علاقات دبلوماسیة معه؟ وقد وضح الباحثان أن جهود أتباع الفرقة البهائیة الذین کانوا متغلغلین فی الحکومة الإیرانیة آنذاک کان لهم الدور الهام فی ذلک.

زمینه و هدف: نماز عملکردی معنوی و بهترین وسیله برای تقرب به سوی خدا است. اگر چه در خصوص ارتباط بین نماز و سلامتی در مطالعات مطالب بسیاری بیان شده است، اما هنوز درباره انجام نماز و مشکلاتی که بیماران در اقامه آن در بیمارستان ها با آن مواجه اند، تحقیقات بسیار اندکی وجود دارد. لذا بررسی حاضر با هدف تعیین مشکلات و موانع انجام نماز در بیماران بستری بیمارستان نکویی شهر قم در سال 1388 صورت گرفت.روش بررسی: این پژوهش از نوع توصیفی - مقطعی است که با استفاده از پرسشنامه دو قسمتی (شامل مشخصات دموگرافیک، موانع و مشکلات فردی و ساختاری انجام نماز) به روش نمونه گیری تصادفی بر روی 400 بیمار بستری در بخش های مختلف بیمارستان نکویی شهر قم انجام شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی صورت گرفت.یافته ها: در این مطالعه، اکثریت نمونه ها در شرایط بیماری از اقامه نماز باز می مانند (%72.2). میزان مشکلات و موانع انجام نماز در بیماران بستری که در شرایط فعلی بیماری خود نماز نمی خواندند به ترتیب اولویت، %98.2 به علت مشکلات فردی و %83.8 به علت مشکلات ساختاری بیمارستان بود. در میان مشکلات فردی به ترتیب اولویت پاسخ دهی عبارات «عدم آگاهی از احکام نمازگزار در شرایط بیماری» (%36.8)، «ترک نماز به دلیل شدت ضعف و بیماری» (%22.5) گزارش شد. همچنین اکثر مشکلات و موانع انجام نماز در بیماران بستری که در شرایط فعلی بیماری خود نماز می خواندند، ناشی از مشکلات ساختاری بیمارستان بود (%96.4)، که در میان این مشکلات ساختاری، انجام طهارت و عدم مراعات پاکی و نجاست در سرویس های بهداشتی (%45.9) از اولویت پاسخ های مثبت به شمار می رفت.نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد بیماران بستری در بیمارستان برای ادای نماز با مشکلاتی مواجه می باشند. لذا پیشنهاد می گردد مسوولین مربوطه با تدبیر یکسری اقدامات جدی در جهت رفع مشکلات و موانع اقامه نماز برنامه ریزی نمایند.

در ضرورت نظارت به عنوان یک روش پیشگیری از بزهکاری، جای هیچگونه بحث و تردیدی وجود ندارد لیکن پذیرش اصل بر نظارت در امور عمومی منشأ تحول در سیاست مقابله با بزهکاری در سازمان ها و نهادهای عمومی خواهد شد. قبل از آن هم تردیدی نیست که در امور خصوصی و زندگی اجتماعی روزمره مردم اصل بر پرده پوشی، عدم تجسس، طهارت، پاکی، تقوای افراد جامعه، خیر خواهی و صحت رفتارهای آن هاست. اصل بر نظارت مبتنی بر اصل عدم خیرخواهی است که اهمیت امور عمومی و ضرورت پرهیز از ریسک به امید خودکنترلی افراد آن را ایجاب می کند. اصل بر این است که هر گونه نظار در امور عمومی اعم از نظارت الکترونیک، شنود، مامور مخفی و امثال آن در فضای اداری و حکومتی امری مجاز و ضروری است. بر خلاف تصور عموم، در آموزه های اسلامی اصل بر نظارت بر اساس فرض عدم خیرخواهی است که مقاله به بررسی و بیان ادله این امر در منابع اسلامی و آثار گسترده آن بر اتخاذ سیاست جنایی کارآمد در مقابله با جرایم در حوزه امور عمومی است.

«آیات الاحکام» آیاتی از قرآن است که به تنهایی یا به کمک آیات دیگر، حکم یا احکامی از مسائل فقهی را به عنوان یکی از مهم ترین مباحث اسلامی در طول قرن ها، مورد گفتگو قرار داده است. بر اساس فرموده خداوند، پیامبر(ص) نخستین مفسر قرآن به شمار می رود که وظیفه دارد آیات قرآن ازجمله آیات فقهی را برای مسلمانان تفسیر کند. پس از پیامبر اکرم(ص)، اهل بیت(ع) نیز به تفسیر آیات فقهی قرآن پرداختند. ایشان توجهی خاص به بیان احکام الهی داشتند، فراوانی روایت های رسیده از آن بزرگواران، گواه این مدعاست. از سوی دیگر ایشان عنایت ویژه بر مرجعیت قرآن و لزوم استفاده از آن داشته اند. نتیجه طبیعی این دو آن است که «آیات الاحکام» مورد توجه ویژه اهل بیت(ع) قرار بگیرد.این مقاله می کوشد تا به منظور توجه دادن محققان به میراث گران قدر تفسیری امام رضا(ع)، بخش هایی از این میراث تفسیری را که در ذیل آیات الأحکام آمده است، از منظر تفسیر و نه فقه بررسی کند.