چکیده عربی:السلفیه فرقه من فرق المسلمین لهم منهج خاص فی الإلهیات. قام الباحث فی هذا المقال باستعراض المصادر المعتبره عند السلفیه و نقد منهجها فی معرفه الإلهیات علی ضوء المعاییر الإسلامیه، مثل التفسیر بظاهر القرآن و ظاهر السنه النبویه و أتباع عقائد السلف دون تمحیص و تقدیم النقل علی العقل، کما کشف النقاب عن انتقاض التوحید الذاتی والصفاتی وفق أصول المنهج السلفی.   چکیده فارسی:یکی از نحله های فکری معاصر سلفیه هستند که روش خاصی در الهیات برگزیده اند. نگارنده در این مقاله با بررسی منابع معتبر سلفی ها اصول روش شناختی آنان را در الهیات مانند ظاهر گروی در قرآن، ظاهر گروی در سنت پیامبر (ص) و پیروی منقادانه از آرای عالمان درگذشته اسلام به ویژه صحابه، تابعان و تابعان تابعان و تقدیم نقل بر عقل را تبیین و آنها را با معیارهای معتبر اسلامی نقد کرده و آشکار نموده است که با اصول روش شناختی سلفیه برخی از مسائل مهم الهیات مانند توحید ذاتی و صفاتی نقض می شود.

قرآن و سنت در زمان پیامبرص همدوش با یکدیگر بودند. با وفات پیامبرص، سوزاندن مجموعه های حدیثی و یک قرن تاریخ شفاهی، حدیث ظنی الصدور گشت و برابری آن با قرآن از بین رفت. مبانی فکری سلفیان در حجیت قرآن و سنت بدون اجتهاد عقلی، اعتقاد به ظاهرگرایی و مقابله با نوآوری، پذیرفتن نقل الفاظ حدیث و حفظ کامل سنت پیامبر ص در میان صحابه و تابعین، انکار جعل حدیث در آن دوره و اعتقاد به حجیت حدیث مرسل، راه استدلال و اجتهاد عقلی را بر پیروان خود مسدود نمود و با غفلت از اقتضای زمانه، در پی همسانی کامل با صدر اسلام است. و با تکفیر دیگران ایمان و حقیقت را منحصر به خود می دانند. عبدالماجد الغوری پژوهشگر مطالعات حدیثی به پیروی از عقاید سلفیه، در یکی از تالیفات خود با عنوان المدخل الی دراسه علوم الحدیث به علوم مرتبط با حدیث می پردازد. این پژوهش به بررسی رویکرد سلفی در حجیت روایات با تاکید بر دیدگاه های وی در کتاب مذکور می پردازد.

مقاله حاضر به بررسی حضور گروه های سلفی در نوار غزه و موضع آنها نسبت به جنبش مقاومت اسلامی حماس می پردازد. با توجه پیروزی حماس در انتخابات سال 2006 و در ادامه، درگیری های مسلحانه بین گروه فتح و جنبش حماس و در نهایت تشکیل حکومت حماس در غزه، بازه زمانی پژوهش از سال 2006 به بعد لحاظ شده است. در ابتدای مقاله به صورت مختصر به تفکر سلفی، انواع سلفی گری، بسط و گسترش آن در جهان اسلام و به حضور آن ها در فلسطین و نوار غزه پرداخته شده است. با توجه به مواضع تند سلفی های تکفیری نسبت به موضوعاتی چون حاکمیت مردم و دموکراسی، نظرات آنها در خصوص مشارکت در انتخابات و حکومت داری تبیین شده است و در ادامه نظرات آن ها در مورد حاکمیت حرکت مقاومت اسلامی حماس در نوار غزه و عدم اجرای حدود و احکام الهی و همچنین عدم اعلام امارت اسلامی در غزه اشاره شده است. با توجه به مواضع متعارض طرفین نسبت به یکدیگر، به پیامدهای این مواضع از جمله درگیری های فیزیکی، بازداشت ها و درگیری مسلحانه میان طرفین پرداخته شده است.

عملیات استشهادی از مفاهیمی است که در سده های اخیر در ادبیات جنگ مسلمانان راه یافته است. مشروعیت این اصطلاح که در گذشته از آن به عنوان «هجوم تک نفره به صف دشمنان» یاد می شد، به پشتوانه ادله ای از قرآن و سنت و اجماع و عقل، محل استناد علمای اسلامی قرار گرفته است، هرچند در سال های گذشته، برخی اندیشمندان سلفی، اقدامات استشهادی مردم فلسطین را حرام می شمردند. این نوشتار با شیوه تحلیل انتقادی و مراجعه مستقیم به منابع معتبر به روش کتاب خانه ای، با مقایسه دیدگاه عالمان اهل سنت و مروجان فکر سلفیه تکفیری در موضوع استشهادی به این نتایج دست یافته است که اهل سنت چهار شرط برای مشروعیت استشهادی برشمرده اند که «مصلحت برای اسلام و مسلمانان» مهم ترین شرط برای عمل استشهادی است، ولی سلفیه تکفیری انکار کرده اند. افزون بر اینکه، جامعۀ هدف استشهادی که باید دو شرط «کافربودن» و «محارب بودن» را داشته باشد، در بیشتر اقدامات استشهادی که در مناطق مسلمانان انجام می شود، نادیده گرفته شده است. این رأی آنان برخاسته از اندیشه ای است که دارالاسلام را به جهت وجود برخی منکرات، دارالکفر می خوانند. چکیده عربی دراسة مقارنة للمقومات الشرعیة العملیات الاستشهادیة بین آراء أهل السنة والسلفیة التکفیریة المستخلص العملیات الاستشهادیة هی إحدی المفاهیم التی دخلت أدب الحروب الإسلامیة فی القرون الأخیرة. وقد استشهد علماء الإسلام بشرعیة هذا المصطلح، الذی کان یُشار إلیه فی السابق بـ"هجوم الواحد علی صفوف الأعداء"، بناءً علی أدلة من القرآن والسنة والإجماع والعقل، وإن کان فی السنوات الماضیة، بعض علماء السلفیة، حرم عملیات الاستشهادیة الفلسطینین. وقد توصل هذا المقال، باخذ منهج التحلیلی النقدی والرجوع المباشر إلی المصادر الموثقة علی اساس منهج المکتبی، من خلال مقارنة آراء علماء اهل السنة ومروجی الفکر السلفی التکفیری فی موضوع العملیات الاستشهادیة، إلی هذه النتائج التی مفادها أن علماء أهل السنة فرضوا أربعة شروط لمشروعیة عملیات الاستشهادیة ومن اهمها ان تکون فی "صالح الإسلام والمسلمین"، إلا أنها نفیت من قبل علماء السلفیین التکفیریین. مضافاَ إلی ذلک، تم تجاهل شرطین فی جهة المستهدفة عند عملیات الاستشهادیة فی معظم العملیات التی تتم فی البلاد الإسلامیة، وهما أی یشترط "الکفر" وکونها "المحارب". هذا الرأی من وجهة نظرهم ینبع من فکرة أنهم یعتبرون دار الإسلام بدار الکفر وذلک لوجود بعض المنکرات الشرعیة. الکلمات الرئیسیة الاستشهادیة، الانغماس، الانتحاریة، التکفیر، تتریس، دار الاسلام

مواضع نظری و عملی گروه های سلفی در پی دگرگونی شرایط تاریخی– اجتماعی و الزامات سیاسی، در معرض تحول و تغییر بوده است. جنبش سلفیه به عنوان یکی از حرکت های تاثیرگذار در جهان اسلام طی صد سال اخیر، محرک و موجد جنبش های سیاسی و اجتماعی در کشورهای اسلامی بوده است. تعارضات در نظریه و عمل سلفی گری خود موجب تقابل میان اعضای گروه های سلفی در جهان اهل سنت شده است که شعبات مختلف جنبش های سلفی اخوانی و وهابی، نمونه بارز این واقیعت است. هدف این پژوهش، تجزیه تحلیل وجوه افتراق و اشتراک فکری و عملی سیاسی سلفی اصلاحی-تنویری با سلفی گری جهادی – تکفیری است. مهمترین سؤال در این زمینه این است که چه تفاوت و تشابهی میان اندیشه و خط مشی سیاسی سلفی اصلاحی-تنویری و سلفی جهادی-تکفیری وجود دارد؟ فرضیه پژوهش حاضر این بود که میان آن دو علیرغم مبانی عام نظری مشترک، در شیوه تحقق حکومت اسلامی، جهاد و اصلاح جامعه، تفاوت اساسی وجود دارد که یکی طریق مسالمت و دیگری شیوه خشونت را برای احیای اسلام دنبال می کند. با گسترش این خط مشی ها در خاورمیانه و اهمیت مواضع ایران در قبال این تحولات، پرداختن به موضوع سلفیت، اهمیت خاص دارد که مبین ضرورت پژوهش در باره این موضوع است. پژوهش حاضر بر مبنای روش تحقیق تاریخی-تطبیقی و از نوع توصیفی-تحلیلی به این نتیجه رسید که علیرغم مبانی نظری مشترک میان سلفی گری اصلاحی-تنویری و سلفی گری جهادی– تکفیری، در شیوه عملی تحقق حکومت اسلامی و جهاد و اصلاح جامعه، تفاوت های بارز و حاد میان آن دو وجود دارد.

ابوالاعلی مودودی از برجسته ترین مفسران معاصر و تاثیرگذار شبه قاره هند است. «تفهیم القرآن»، مهم ترین اثر این اندیشمند اصلاح گرا و مبارز، تفسیری عصری اجتماعی به شمار می آید که به زبان های مختلفی ترجمه شده است. جایگاه این تفسیر و اندیشه تقریب گرایانه صاحب آن، اهمیت بررسی دیدگاه های تفسیری مودودی را به ویژه درباره آیات فضائل اهل بیت (ع) بیشتر می کند. پژوهش حاضر به شیوه توصیف و تحلیل محتوا، به بررسی این دیدگاه ها و اختلاف آن ها با دیدگاه دیگر مفسران شیعه و اهل سنت می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد با وجود اندیشه تقریب گرایانه مودودی، برخورد وی با آیات فضائل چند گونه است که همگی ناشی از تعصب های مذهبی اوست. سکوت در برابر برخی آیات مشهور مورد پذیرش فریقین، تفسیر خلاف دیدگاه مشهور و توجیه تکلف آمیز برخی دیگر از آیات فضائل مهم ترین شیوه های مودودی برای گذر از تفسیر این آیات است. این برخوردها نشان می دهد، اگر چه مودودی برخی از دیدگاه های جزمی سلفی را نقد و رد کرده است، اما در تعامل با آیات فضائل اهل بیت (ع)، همان مسیر سلفیه را می پیماید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

حدیث بسندگی جریانی فکری است که بین گروهی از مسلمانان شکل گرفت و کم وبیش در عصر حاضر نیز رگه هایی از آن به چشم می خورد. حدیث بسندگان، قرآن را برای همگان قابل فهم ندانسته به همین دلیل از مراجعه مستقیم به قرآن پرهیز نموده و در شناخت معارف دینی تنها به سنت و حدیث مراجعه می کنند. آن ها هرگونه بحث عقلی و تفکر و تاویل در این خصوص را رد می کنند و تنها آیاتی را در شناخت دین می پذیرند که حدیث یا روایتی درباره آن وجود داشته باشد. پژوهش حاضر که به شیوه توصیفی تحلیلی نگاشته شده در پی شناخت و سیر شکل گیری این جریان در اهل سنت است. بررسی ها نشان می دهد جریان حدیث بسندگی در مقابل جریان قرآن بسندگی ایجاد شده است. حدیث بسندگی در بین مسلمانان، نخستین بار از برخی صحابه و تابعان گزارش شده است. این جریان فکری در اهل سنت پس از رحلت پیامبر در دوران صحابه تشکیل و تا دوران معاصر ادامه دارد. حدیث بسندگی در اهل سنت عمدتا بین گروهی از عامه اهل الحدیث همچون حنبلیه، حشویه و سلفیه شکل گرفته است.

سلفیه اصطلاحی نوظهور در تاریخ اندیشه اسلامی است که گروهی از اهل حدیث و پیروان احمد بن حنبل، ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب برای خویش برگزیده اند. آنان در روش شناخته نقل گرا، و در فهم نقل ظاهر گرا هستند، عقل را شایسته فهم مسایل الهی ندانسته و رسالتش را تنها فهم درست سخنان سلف می دانند. بر مبنای هستی شناسی سلفیه خدا موجودی آسمانی و نشسته بر عرش در آسمان هفتم است، صفات خبری زاید بر ذات همچون ید، نفس و وجه دارد و در قیامت به چشم سر دیده خواهد شد. آنان در تبیین و تفسیر اینگونه صفات الهی از حیث معناشناسی براساس اصل ظاهرگرایی در قرآن و سنت و به تبعیت از برخی اهل اثر و اصحاب حدیث به معنای ظاهر و عامیانه این صفات بسنده کرده و آنان را تاویل نمی کنند. در نتیجه با پذیرش این مبانی توحید سلفیه تنها با وحدت عددی سازگار است و توحید حقیقی به معنای ذات بی مانند بسیط مبرای از هرگونه ترکیب ثابت نمی شود. در این مختصر مبانی سلفیه در توحید به خامه نقد کشیده شده است.