یکی از مباحث مهم در علم اخلاق و حکمت عملی، بررسی امکان و کیفیت تغییر خلق است. ابن­ سینا ازجمله حکمای قائل به تغییرپذیری خلق بوده و در آثار متعددی چگونگی این تغییر را بیان کرده است. وی ریشه ی خلقیات ناپسند را نبودِ اعتدال در قوای نفس و به­ ویژه قوای محرکه ی نفس حیوانی دانسته و از این روی، معتقد است تغییر خلق، تنها با تعدیل قوا و همچنین غلبه ی قوه ی عاقله محقق می­ شود. مقصود ابن­ ­ سینا از تعدیل قوا برقراری ملکه ی توسط بین دو حد افراط و تفریط است. به­ اعتقاد وی این امر از دو طریق حاصل می ­ شود: طریق اول مبتنی­ بر اهتمام به افعال حسنه و مواظبت بر وظایف شرعی و عبادات است که علم اخلاق، آن را تبیین می ­ کند؛ طریق دوم بر تعدیل مزاج بنا نهاده شده که ازدیدگاه وی راهی دشوارتر است و در علم طب به آن پرداخته می­ شود. ابن ­ سینا تعدیل مزاج را از دو طریق، امکان­ پذیر دانسته است: یکی استفاده از ادویه و اغذیه ی مصلح مزاج و دیگری تخیل مزاج معتدل. ازدیدگاه وی طریق دوم به ­ جهت شأن نفس در تدبیر و تصرف بدن و شدت نفوذ نفس در بدن، اثری به­ مراتب بیشتر نسبت ­ به طریق اول دارد.

سابقه و هدف: تاکنون تحقیقات زیادی در موضوعات مرتبط با طب سنتی انجام شده است؛ اما اغلب به صورت کلی بوده و کمتر به جزییات توجه شده است و به نحوه بیان، زبان گفتار، چگونگی توصیف جزئیات و دیدگاه های متفاوت پدیدآورندگان آثار توجه نشده است. این مقاله با هدف کمک به افزایش اطلاعات و دانسته های دارویی کهن و معرفی هرچه بهتر آثار طبی به جامعه علمی کشور به منظور به کارگیری آن در میان محققان و داروسازان گیاهی ارائه شده و در آن سعی شده است تا حد زیادی ضمن بیان دیدگاه حکیم مومن، نحوه بیان و استفاده او از ابزار زبان برای بیان و توصیف جزئیات گل ها و گیاهان طبی و خاصیت درمانی هر جزء، نشان داده شود.مواد و روش ها: این پژوهش با روش توصیفی و مطالعه موردی به بررسی ویژگی های ادبی و علمی کتاب تحفه حکیم مومن، از کتاب های طبی و دارویی عصر صفویه، تالیف محمد مومن بن میرزا محمد زمان حسینی تنکابنی دیلمی پرداخته و امتیازها و ایرادهای کتاب مذکور را بررسی کرده است.یافته ها: یافته ها نشان می دهد، علی رغم اینکه تحفه حکیم مومن از نظر ویژگی های زبانی و نثر ادبی حایز اهمیت نیست، اما توانسته است دیدگاه طبیبان قبلی را به چالش کشیده و مورد پذیرش عموم قرار گیرد، او علاوه بر کار طبابت در کار داروسازی، به خصوص ساختن ادویه مرکبه نیز توانا بوده است، و قبل از کتاب او به ادویه مرکبه، چندان توجه نمی شده و می توان گفت که یکی از امتیازهای کتاب، پرداختن به ادویه مرکبه است.بحث و نتیجه گیری: این کتاب از جنبه طبی و گیاهان داروئی، به خصوص توصیف ادویه های مرکبه بسیار با ارزش است و مطالعه آن برای انجام تحقیقات تجربی توصیه می شود.

در این تحقیق اثرات آلودگی زدایی پلاسمای تخلیه سد الکتریکی (DBD) تک قطبی بر روی پودر سیر مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور ابتدا اثر پلاسمای DBD تک قطبی بر روی اشرشیاکلی و آسپرژیلوس فلاووس به عنوان باکتری های موجود در پودر سیر مورد مطالعه قرار گرفت و زمان بهینه تابش توسط پلاسما برای از بین بردن میکروارگانیسم ها به دست آمد و سپس پودر سیر تحت تابش پلاسما قرار گرفت. دستگاه مورد استفاده برای تولید پلاسمای DBD تک قطبی از یک الکترود به قطر 5 سانتی متر و یک منبع تغذیه رادیوفرکانسی تشکیل شده بود. به منظور بررسی تخریب باکتری ها غلظت های DNA و پروتئین اندازه گیری شدند. رنگ سنجی با استفاده از نرم افزار فتوشاپ و تصاویر دیجیتال و ارزیابی حسی به روش 5 نقطه هدونیک انجام شد. نتایج نشان دادند میکروارگانیسم ها پس از 20 دقیقه (زمان بهینه) کاملا از بین رفتند. غلظت های DNA و پروتئین در نمونه های تحت تابش پلاسما نسبت به کنترل افزایش یافت. تغییر رنگ کلی پودر سیر قبل و بعد از تابش پلاسما تفاوت معنی داری نداشت. نتایج ارزیابی حسی نشان داد که پلاسما اثری بر رنگ، بو، مزه و پذیرش کلی پودر سیر ندارد. بنابراین استفاده از پلاسمای DBD روش خوبی برای آلودگی زدائی از پودر سیر بوده و می تواند جایگزین مناسبی برای روشهای سنتی آلودگی زدائی باشد که موجب تغییرات ناخواسته در طعم و کیفیت ادویه جات می گردند.

زعفران گیاه بومی ایران است که از دوران باستان ایرانیان نحوه کشت و کار، کاربرد های تغذیه ای و مصارف دارویی می شناختند. دانش بومی ایرانیان در ارتباط با زعفران بسیار غنی بوده و امروزه کاربردی است که ریشه علمی در متون کهن کشاورزی دارد. این گیاه در فرهنگ و ادبیات فارسی جایگاه ویژه ای پیدا کرده است که نشانه پر ارزش بودن و عاشقی که دور از معشوق به حال ناخوش گرفتار گردیده، می باشد. در متون کهن کشاورزی، گیاهشناسی و کلیه مراحل کاشت، داشت و برداشت این گیاه تشریح و تبیین گردیده است ودر مرحله داشت دور آبیاری برای مناطق مختلف دو بار توصیه شده است. بر اساس این متون مهمترین آفات این گیاه جوندگان موش و خرگوش است. در کتب طب سنتی مصرف دارویی زعفران در قوت دادن احشاء داخلی، مفرح بودن آن، موارد مصرف ادویه ای و مصارف عطری گیاه تشریح گردیده است. خطرات مصرف بالای زعفران نیز در این متون در بعضی متون نگارش یافته است.

زمینه و هدف: متون و منابع طب سنتی (ایرانی) نشان می دهد که اطباء این مکتب درمانی بر اساس پارادایم خاص خود در بخش بیماری های اعصاب و روان آشنایی با بیماری زوال عقل (آلزایمر) داشته اند. همچنین نحوه درمان و تجویز گیاهان دارویی چون (کندر، هلیله، زعفران، آمله و. . . ) برای درمان این بیماری در آثار و تألیفات طبیبانی چون رازی، ابن سینا، اهوازی و. . . دیده می شود. پزشکی رایج نیز برخلاف پارادایم طب سنتی (و عدم التزام خود به جهان بینی عناصر اربعه ومبانی اخلاط و امزجه در جهان)، با نگاهی کمیت پذیر و تقلیل گرا نسبت به درمان این بیماری پرداخته است. این مطالعه تلاشی در جهت بررسی شیوة درمان بیماری آلزایمر با استفاده از ترکیبات طب سنتی و تجویزهای پزشکی رایج است و هدف آن است که به این پرسش پاسخ دهد: چه میزان تطابق و تشابه درمانی بین منابع طب سنتی با شیوه های تجویزی پزشکی رایج وجود دارد؟ مواد و روش ها: این مطالعه براساس روش توصیفی-تحلیلی و با فیش برداری از منابع پزشکی متقدم (الحاوی، قانون فی الطب، کامل الصناعه، خلاصه الحکماء و. . . ) در کتابخانه ها و مقایسة آن با منابع موجود در بانک اطلاعات نشریات کشور مگیران و پایگاه اطلاعت علمی جهاد دانشگاهی و سایر مقالات پژوهشی نوین شکل گرفته است. یافته ها: آنالیز و تجزیه شیمیایی ادویه وگیاهان تجویز شده در طب سنتی مؤید این واقعیت است که این موارد همگی با نسبت های کم وبیش متفاوت دارای ترکیباتی آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و. . . هستند. اساسی ترین ویژگی آنتی اکسیدانی ادویه ها و گیاهان دارویی، جلوگیری از تخریب سلول های مغزی مؤثر است نتیجه گیری: تناسب و نزدیکی ساختار شیمیایی دارو های تجویزشده در پزشکی رایج مانند تاکرین، دنپزیل و. . . با ترکیبات موجود در گیاهان و ادویة دارویی مورد استفاده در طب سنتی، شباهت معنادار و درخور توجهی را نشان می دهد. این تشابه می تواند در نزدیکی شیوه های درمانی این دو مکتب درمانی، با حفظ مبانی و اصول ساختاری هریک، مورد پژوهش و دقت نظر محققین واقع شود.

زیره سیاه گیاه بومی منطقه محدودی از غرب آسیا می باشد که مصارف دارویی و ادویه ای دارد. با فراهم شدن امکان تولید زراعی آن در ایران، جهت بهبود تولید این گیاه، مطالعه و شناخت عوامل موثر در کشت و کارایی اقتصادی ضروری به نظر می رسد. آزمایش در قالب بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار صورت گرفت که در آن وزن ریشه غده ای در چهارسطح (0.50- 0.01، 1.00- 0.51، 1.50- 1.01، 2.00- 1.51) بعنوان تیمار در نظر گرفته شد. ویژگی های رویشی و زایشی پس از انتقال گیاهان به مرحله زایشی اندازه گیری و بررسی شد. نتایج نشان داد که وزن ریشه غده ای زیره سیاه در شروع مرحله زایشی و عملکرد موثر است و بطور کلی ریشه های غده ای 0.50- 0.01 گرم توان رویش کمتری پس از جابجایی داشتند که در انتقال ریشه های غده ای زیره سیاه بایستی مورد توجه قرار گیرد. با در نظر گرفتن اینکه این غده ها 35.7 درصد از کل غده ها را در سال دوم اختصاص می دهند، اقدامات به زراعی و به نژادی در جهت تولید غده هایی با وزن مناسب در بهبود تولید زراعی زیره سیاه می تواند موثر باشد.

به دنبال آغاز عصر اکتشافات جغرافیایی در قرون پانزدهم و شانزدهم رقابت شدیدی بین اروپائیان بر سر به دست گرفتن کنترل ادویه شرق و ثروت های افسانه ای آن آغاز شد. اقدام بازرگانان هلندی در سال 1599 میلادی در افزایش قیمت هررطل فلفل از سه به هشت شیلینگ خشم ماجراجویان دریانورد انگلیسی را برانگیخت. ازاینرو الیزابت ملکه انگلستان در سال 1600 میلادی موافقت خود را با اختصاص تجارت شرق به کمپانی انگلیسی هند شرقی اعلام نمود. تسلط سیاسی و نظامی انگلیس بر شبه قاره هند، زمینه مجاورت مرزهای آن را با ایران فراهم نمود. از این رو تلاش استعمارگران انگلیسی از آن پس صرف حفظ این مستملکه از دست رقبای اروپایی و آسیایی گردید.هدف پژوهش حاضر که به روش کتابخانه ای با اتکاء برمنابع و اسناد تاریخی و با رویکرد توصیفی – تحلیلی صورت پذیرفته آن است که به تبیین تاریخی هر چه بیشتر ماهیت شیوه های کمپانی هند شرقی که به بهانه حفظ مستملکه استعماری خود به دخالت و ایجاد فضاهای حائل بین مستعمره و ایران و افغانستان اقدام می نمود، بپردازد.

مرزنجوش (Origanum vulgare L. ) گیاهی علفی، چندساله و متعلق به تیره نعناع است که به عنوان ادویه برای طعم دادن به غذاها و نیز برای اهداف طبی به عنوان ضدنفخ، معرق، خلط آور، آرام بخش، اشتهاآور، مدر، ضدسرفه و ضدروماتیسم مورد استفاده قرار می گیرد. جهت ارزیابی تاثیر تنش شوری بر برخی صفات رشدی و فیزیولوژیک، مقدار اسانس و جذب عناصر غذایی در دو زیرگونه از گیاه مرزنجوش، یک آزمایشی گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی و در سه تکرار اجرا گردید. فاکتورهای آزمایشی شامل دو زیرگونه مرزنجوش (ssp. gracile و ssp. vulgare) و تنش شوری در چهار سطح (0، 25، 50 و 100 میلی مولار از NaCl) بودند. نتایج نشان داد که تنش شوری تاثیر معنی داری بر صفات مورد اندازه گیری داشته است. با افزایش میزان شوری، ویژگی های رشدی (ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد برگ و عملکرد ماده خشک)، محتوی نسبی آب برگ، شاخص کلروفیل (SPAD)، درصد و عملکرد اسانس، غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، نسبت پتاسیم به سدیم در برگ و ریشه کاهش، در حالی که مقادیر سدیم و کلر برگ و ریشه هر دو زیرگونه افزایش یافت. عکس العمل دو زیرگونه به سطوح مختلف تنش شوری متفاوت بود. تجمع بیشتر سدیم در ریشه ها و بالاتر بودن نسبت K/Na در برگ ها نسبت به ریشه ها نشان دهنده توانایی زیرگونه های مرزنجوش در محدود کردن انتقال و تجمع یون های Na+ در اندام های هوایی آنها می باشد. در مجموع یافته های این تحقیق نشان داد که زیرگونه vulgare به واسطه تجمع کمتر یون های سدیم و کلر، دارا بودن نسبت بالاتر K/Na و کاهش کمتر در شاخص کلروفیل و عملکرد ماده خشک از میزان تحمل بیشتری در برابر تنش شوری نسبت به زیرگونه gracile برخوردار است.

در این تحقیق هفت فرمول برای تهیه خمیر از کیلکا چرخ شده برای مصارف انسانی مورد بررسی قرار گرفت. آزمایشات چشایی، شیمیایی و میکروبی بر روی نمونه ها پس از نگهداری در (-2o) و (-18o) درجه سانتی گراد بفاصله زمان های معین بمدت 120 و 180 روز انجام گردید. درنتیجه نمونه ای که حاوی 50 درصد کیلکا چرخ شده، 10 درصد تخم مرغ کامل، 20 درصد عدس، 8 درصد آرد گندم، 8 درصد سویا، 2 درصد پیاز و 2 درصد ادویه جات بود برای تولید انتخاب شد. برای تعیین زمان ماندگاری این فرآورده در (-2o) و (-18o) درجه سانتیگراد تغییرات نیتروژن های فرار، پراکسید، شمارش کلی باکتری و تعداد کلی فرم بمدت 120 و 180 روز در فاصله های زمانی معین انجام گردید. مقدار ازت های فرار در (-2o) و (-18o) درجه سانتیگراد پس از 15 و 60 روز برای نمونه ها به ترتیب 16.2 و 19.6 میلی گرم درصد گرم از نمونه، پراکسید 2.8 و 2.6 میلی اکی والان در کیلو، شمارش کلی فرم برای هر دو نمونه منفی و شمارش کلی باکتری های در رقت 10-2 چهار کلنی بود. لذا مدت ماندگاری برای مصرف انسانی در (-2o) درجه سانتیگراد 15 روز و در (-18o) درجه سانتیگراد 60 روز تعیین گردید. درصد پروتئین، چربی، کربوهیدرات و موادمعدنی این فرآورده به ترتیب 8.8, 3.2, 14.5 و 1.5 درصد می باشد.

شهر و فضاهای شهری افزون بر جلوه های بصری حاوی ویژگی های محسوس دیگری هستند که می توانند با تحریک حواس مخاطب، منشا برانگیختگی احساسات و شکل گیری خاطرات گردند. در گذشته کیفیت های ناشی از محرک های حسی مانند بوی نان تازه، ادویه و عطر، صدای سم اسب و چرخ گاری، صدای چکش مسگرها در محلات و بازارهای تاریخی به کالبد فضاهای شهری روح می بخشیدند. در حالی که منظر حسی در کالبد بی جان شهرهای امروزی متاثر از بوی دود و صدای بوق خودروها و مدرنیته شهری رنگ باخته است. از طرفی به دلیل تسلط و تفوق حس بینایی در فرایند ادراک، دریافت های ناشی از دیگر محرک های حسی همچون صداها، بوها، مزه ها و نمودهای حس زمان با وجود نقش با اهمیت خود در کیفیت بخشی به فضای شهری و ایجاد فضای یاد و خاطره، کمتر مورد توجه برنامه ریزان و طراحان قرار می گیرند؛ در حالی که یکی از راه های ارتقای کیفیت فضاهای شهری، افزایش غنای حسی محیط به منظور به کارگیری تمامی حواس با هدف ایجاد جذابیت، افزایش شمولیت و امکان فعالیت برای همه اقشار اجتماعی، سنی، جنسی و افراد کم توان از نظر ادراک و حواس مانند افراد نابینا، ناشنوا و معلول می باشد. این مقاله ضمن تبیین رویکرد منظر حسی، تاثیر مولفه های آن را بر کیفیت محورهای مجهز محلی مورد بررسی قرار می دهد. این تحقیق از نوع مطالعه موردی است که با راهبرد همبستگی انجام شده است. محور علیقلی آقا از جمله محورهای تاریخی و مراکز محله ای فعال در شهر اصفهان می باشد که از دیرباز به دلیل دارا بودن عناصری چون مادی، بازارچه، مسجد و حمام، محوری پویا و سرزنده، دارای کیفیت های فضایی و نسبتا پاسخگو به نیازها و حواس مختلف ساکنان بوده؛ هرچند امروزه این کیفیت ها رو به افول هستند. در این مقاله پس از تبیین عناصر و کیفیت های منظر حسی، معیارهای ارزیابی کیفیت محورهای محلی با رویکرد منظر حسی در چهار سطح استخراج شد. سپس بر اساس معیارهای سطح چهارم (شاخص ها)، پرسشنامه طبق طیف هفت گزینه ای لیکرت تنظیم گردید و با استفاده از تکنیک های مشاهده میدانی، نقشه برداری رفتاری، مطالعات حس گردی، صداگردی، مصاحبه و عکسبرداری و تحلیل رگرسیونی چند متغیره سلسله مراتبی کیفیت مولفه ها در محور علیقلی آقا مورد برداشت، ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. یافته های تحقیق وجود رابطه معناداری را بین مولفه های منظر حسی و معیارهای کیفیت محور محلی نشان می دهد. از نظر میزان تاثیرگذاری مولفه های منظر حسی بر کیفیت های محور، اهمیت شاخص حس زمان بیش از دیگر شاخص ها می باشد و پس از آن به ترتیب مناظر بساوایی، بویایی، چشایی، صوتی و منظر بصری قرار دارند.